Ashtottarashatopanishad 45
Aṣṭottaraśatopaniṣad 45
- Language
- Sanskrit
45.1
atha bhusuṇḍaḥ kālāgnirudraṃ vibhūtiyogamanubrūhīti hovāca
45.2
vikaṭāṅgamunmattāṃ mahākhalāmaśivādicihnānvitāṃ punardhenuṃ kṛśāṅgām
vatsahīnāmaśāntāmadugdhadohinīṃ nirindriyāṃ jagdhatṛṇāṃ keśacelāsthibhakṣiṇīṃ sandhinīṃ navaprasūtāṃ rogārtāṃ gāṃ vihāya praśastagomayamāhared
gomayaṃ khasaṃsthaṃ grāhyaṃ śubhe sthāne vā patitamaparityajyāta ūrdhvaṃ mardayed
gavyena | gomayagrahaṇaṃ kapilā dhavalā vā | alābhe tadanyā gauḥ
syādoṣavarjitā | kapilāgobhasmoktam | labdhagobhasmanā cedanyagokṣāraṃ
yatra kvāpi sthitaṃ yattatra hi dhāryaṃ saṃskārarahitaṃ dhāryam
45.3
tatraite ślokā bhavanti—
vidyāśaktiḥ samastānāṃ śaktirityabhidhīyate
guṇatrayāśrayā vidyā sā vidyā ca tadāśrayā
45.4
guṇatrayamidaṃ dhenurvidyā'bhūd gomayaṃ śubham
mūtraṃ copaniṣatproktaṃ kuryādbhasma tataḥ param
45.5
vatsastu smṛtayaścāsyāstatsambhūtaṃ tu gomayam
āgāva iti mantreṇa dhenuṃ tatrābhimantrayet
45.6
gāvo bhago gāva iti prāśayet tattṛṇaṃ jalam
upoṣya ca caturdaśyāṃ śukle kṛṣṇe'thavā vratī
45.7
paredyuḥ prātarutthāya śucirbhūtvā samāhitaḥ
kṛtasnāno dhautavastraḥ payordhvaṃ ca sṛjecca gām
45.8
utthāpya gāṃ prayatnena gāyatryā mūtramāharet
sauvarṇe rājate tāmre dhārayenmṛṇmaye ghaṭe
45.9
pauṣkare'tha palāśe vā pātre gośṛṃga eva vā
ādadīta hi gomūtraṃ gandhadvāreti gomayam
45.10
ābhūmipātaṃ gṛhṇīyāt pātre pūrvodite gṛhī
gomayaṃ śodhayedvidvān śrīrme bhavatu mantrataḥ
45.11
alakṣmīrma iti mantreṇa gomayaṃ dhānyavarjitam
saṃ tvā siñcāmi mantreṇa gomūtraṃ gomaye kṣipet
45.12
pañcānāṃ tviti mantreṇa piṇḍānāṃ ca caturdaśa
kuryātsaṃśodhya kiraṇaiḥ saurikairāharettataḥ
45.13
nidadhyādatha pūrvoktapātre gomayapiṇḍakān
svagṛhyoktavidhānena pratiṣṭhāpyāgnimījayet
45.14
piṇḍāṃśca nikṣipettatra ādyantaṃ praṇavena tu
ṣaḍakṣarasya sūkta(tra)sya vyākṛtasya tathākṣaraiḥ
45.15
svāhānte juhuyāttatra varṇadevāya piṇḍakān
ādhārāvājyabhāgau ca prakṣiped vyāhṛtīḥ sudhīḥ
45.16
tato nidhanapataye trayoviṃśajjuhoti ca
hotavyāḥ pañca brahmāṇi namo hiraṇyabāhave
45.17
iti sarvāhutīrhutvā caturthyantaiśca mantrakaiḥ
ṛtaṃ satyaṃ kadvudrāya yasya kaikaṃkatīti ca
45.18
etaiśca juhuyād vidvānanājñātatrayaṃ tathā
vyāhatīratha hutvā ca tataḥ sviṣṭakṛtaṃ hunet
45.19
idhmaśeṣaṃ nu nirvartya pūrṇapātrodakaṃ tathā
pūrṇamasīti yajuṣā jalenānyena bṛṃhayet
45.20
brāhmaṇeṣvamṛtamiti tajjalaṃ śirasi kṣipet
prācyāmiti diśaṃ laṅghairdikṣu toyaṃ vinikṣipet
45.21
brāhmaṇe dakṣiṇāṃ dattvā śāntyai pulakamāharet
āhariṣyāmi devānāṃ sarveṣāṃ karmaguptaye
45.22
jātavedasametaṃ tvāṃ pulakaiśchādayāmyaham
mantreṇānena taṃ vahniṃ pulakaiśchādayettataḥ
45.23
tridinaṃ jvalanasthityai chādanaṃ pulakaiḥ smṛtam
brāhmaṇānbhojayeddaktyā svayaṃ bhuñjīta vāgyataḥ
45.24
bhasmādhikyamabhīpsustu adhikaṃ gomayaṃ haret
dinatrayeṇa yadi vā ekasmindivase'thavā
45.25
tṛtīye vā caturthe vā prātaḥ snātvā sitāmbaraḥ
śuklayajñopavītī ca śuklamālyānulepanaḥ
45.26
śukladanto bhasmadigdho mantreṇānena mantravit
oṃ tad brahyeti coccārya, paulakaṃ bhasma santyajet
45.27
tatra cāvāhanamukhānupacārāṃśca ṣoḍaśa
kartavyā vyāhṛtāstvevaṃ tato'gnimupasaṃharet
45.28
agnirbhasmeti mantreṇa gṛhṇīyādbhasma cottaram
agnirityādimantreṇa prayujya ca tataḥ param
45.29
saṃyojya gandhasalilaiḥ kapilārmūtrakeṇa vā
candrakuṅkumakāśmīramuśīraṃ candanaṃ tathā
45.30
agurutritayaṃ caiva cūrṇayitvā tu sūkṣmataḥ
kṣipedbhasmani taccūrṇamomiti brahmamantrataḥ
45.31
praṇavenāharedvidvān brahmato vaṭakānatha
aṇoraṇīyāniti hi mantreṇa vicakṣaṇaḥ
45.32
itthaṃ bhasma susampādya śuṣkamādāya mantravit
praṇavena vimṛjyātha saptapraṇavamantritam
45.33
īśāneti śirodeśaṃ mukhaṃ tatpuruṣeṇa tu
ūrudeśamaghoreṇa guhyaṃ vāmena mantrayet
45.34
sadyojātena vai pādān sarvāṅgaṃ praṇavena tu
tata uddhūlya sarvāṅgamāpādatalamastakam
45.35
ācamya vasanaṃ dhautaṃ tataścaitatpradhārayet
punarācamya karma svaṃ kartumarhasi sattamaḥ
Commentaries (2)
- Aṣṭottaraśatopaniṣadvivaraṇa — Upaniṣadbrahmayogin, Sanskrit
- Vivaraṇa of Upaniṣadbrahmendrayogin — Upaniṣadbrahmendrayogin, Sanskrit
Linked texts (13)
- Īśādiviṃśottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Bṛhajjābālopaniṣad — Sanskrit
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Kriyāsāra — Śrīkaṇtha, Sanskrit
- Upaniṣads — Sanskrit
- Śaivopaniṣat — Sanskrit
- Various Upaniṣads — Sanskrit
- Śaivopaniṣadbhāga — Sanskrit
- Aṣṭāviṃśatyupaniṣad — Sanskrit
- Aṣṭottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Purāṇasāra (Mādhava Vidyāraṇya) — Mādhava Vidyāraṇya, Sanskrit
- Purāṇasāra — Sāyaṇa, Sanskrit
- Śaivaratnākara — Jyotirnātha, Sanskrit