Pramāṇa · Search · About · API

Ashtottarashatopanishad 93

Aṣṭottaraśatopaniṣad 93

Language
Sanskrit

93.1

śrīsadāśiva uvāca—
sādhu sādhu mahāprājña śuka jñānanidhe mune
praṣṭavyaṃ tu tvayā pṛṣṭaṃ rahasyaṃ vedagarbhitam

93.1-2

4
rahasyopaniṣannāmnā ṣaḍaṅgamihocyate
yasya vijñānamātreṇa mokṣaḥ sākṣānna saṃśayaḥ

93.1-3

5
aṅgahīnāni vākyāni gururnopadiśetpunaḥ
ṣaḍaṅgānyupadiśenmahāvākyāni kṛtsnaśaḥ

93.1-4

6
caturṇāmapi vedānāṃ athopaniṣadaḥ śiraḥ
iyaṃ rahasyopaniṣat tathopaniṣadāṃ śiraḥ

93.1-5

7
rahasyopaniṣad brahma dhyātaṃ yena vipaścitā
tīrthaimantraiḥ śrutairjapyaistasya kiṃ puṇyahetubhiḥ

93.1-6

8
vākyārthasya vicāreṇa yadāpnoti śaracchatam
ekavārajapenaiva ṛṣyādidhyānataśca tat

93.20

9
oṃ asya śrīmahāvākyamahāmantrasya haṃsaḥ ṛṣiḥ | avyaktagāyatrī chandaḥ
paramahaṃso devato | haṃ bījam | saḥ śaktiḥ | so'haṃ kīlakam | mama
paramahaṃsaprītyarthe mahāvākyajape viniyogaḥ | satyaṃ jñānamanantaṃ brahma
aṃguṣṭhābhyāṃ namaḥ | nityānando brahma tarjanībhyāṃ svāhā | nityamānandamayaṃ
brahma madhyamābhyāṃ vaṣaṭ | yo vai bhūmā anāmikābhyāṃ hum | yo vai
bhūmādhipatiḥ kaniṣṭhikābhyāṃ vauṣaṭ| ekamevādvitīyaṃ brahma karatalakarapṛṣṭhābhyāṃ phaṭ| satyaṃ jñānamanantaṃ brahma hṛdayāya namaḥ| nityānando brahma
śirase svāhā| nityānandamayaṃ brahma śikhāyai vaṣaṭ| yo vai bhūmā kavacāya
hum| yo vai bhūmādhipatiḥ netratrayāya vauṣaṭ| ekamevādvitīyaṃ brahma astrāya
phaṭ| bhūrbhuvaḥsuvaromiti digbandhaḥ

93.21

dhyānam—
nityānandaṃ paramasukhadaṃ kevalaṃ jñānamūrtiṃ,
dvandvātītaṃ gaganasadṛśaṃ tattvamasyādilakṣyam
ekaṃ nityaṃ vimalamacalaṃ sarvadhīsākṣibhūtaṃ,
bhāvātītaṃ triguṇarahitaṃ sadguruṃ taṃ namāmi

93.22

atha mahāvākyāni catvāri| yathā oṃprajñānaṃ brahma (1), oṃ ahaṃ
brahmāsmi (2), oṃ tattvamasi (3), oṃ ayamātmā brahma (4)
tattvamasītyabhedavācakamidaṃ ye jayanti te śivasāyujyamuktibhājo
bhavanti

93.123

tatpadamahāmantrasya haṃsa ṛṣiḥ| avyaktagāyatrī chandaḥ| paramahaṃso devatā
haṃ bījam| saḥ śaktiḥ| so'haṃ kīlakam| mama sāyujyamuktyarthe viniyogaḥ| tatpuruṣāya aṃguṣṭhābhyāṃ namaḥ| īśānāya tarjanībhyāṃ svāhā
aghorāya madhyamābhyāṃ vaṣaṭ| sadyojātāya anāmikābhyāṃ hum| vāmadevāya kaniṣṭhikābhyāṃ vauṣaṭ| tatpuruṣeśānāghorasadyojātavāmadevebhyo namaḥ karatalakarapṛṣṭhābhyāṃ phaṭ| evaṃ hṛdayādinyāsaḥ| bhurbhuvaḥsuvaromiti digbandhaḥ

93.124

dhyānam—
jñānaṃ jñeyaṃ jñānagamyādatītaṃ śuddhaṃ buddhaṃ muktamapyavyayaṃ ca
satyaṃ jñānaṃ saccidānandarūpaṃ dhyāyedevaṃ tanmaho bhrājamānam

93.125

tvaṃpadamahāmantrasya viṣṇurṛṣiḥ| gāyatrī chandaḥ| paramātmā devatā| eṃ
bījam| klīṃ śaktiḥ| sauḥ kīlakam| mama muktyarthe jape viniyogaḥ
vāsudevāya aṃguṣṭhābhyāṃ namaḥ| saṃkarṣaṇāya tarjanībhyāṃ svāhā| pradyumnāya
madhyamābhyāṃ vaṣaṭ| aniruddhāya anāmikābhyāṃ hum| vāsudevāya
kaniṣṭhikābhyāṃ vauṣaṭ| vāsudevasaṃkarṣaṇapradyumnāniruddhebhyo karatalakarapṛṣṭhābhyāṃ phaṭ| evaṃ hṛdayādinyāsaḥ| bhurbhuvaḥsuvaromiti digbandhaḥ

93.26

dhyānam—
jīvatvaṃ sarvabhūtānāṃ sarvatrākhaṇḍavigraham
cittāhaṅkārayantāraṃ jīvākhyaṃ tvaṃpadaṃ bhaje

93.27

asipadamahāmantrasya mana ṛṣiḥ | gāyatrī chandaḥ | ardhanārīśvaro devatā
avyaktādirbījam | nṛsiṃhaḥ śaktiḥ | paramātmā kīlakam | jīvabrahmaikyārthe jape viniyogaḥ | pṛthvīdvyaṇukāya aṃguṣṭhābhyāṃ namaḥ | abdvyaṇukāya tarjanībhyāṃ svāhā | tejodvyaṇukāya madhyamābhyāṃ vaṣaṭ | vāyudvyaṇukāya anāmikābhyāṃ hum | ākāśadvyaṇukāya kaniṣṭhikābhyāṃ vauṣaṭ
pṛthivyaptejovāyvākāśadvyaṇukebhyaḥ karatalakarapṛṣṭhābhyāṃ phaṭ | evaṃ
hṛdayādinyāsaḥ | bhurbhuvaḥsuvaromiti digbandhaḥ

93.28

dhyānam—
jīvo brahmeti vākyārthaṃ yāvadasti manaḥsthitiḥ
aikyaṃ tattvaṃ laye kurvan dhyāyedasipadaṃ sadā

93.29

evaṃ mahāvākyaṣaḍaṅgānyuktāni

93.30

atha rahasyopaniṣadvibhāgaśo vākyārthaślokāḥ procyante

93.31

yenekṣate śṛṇotīdaṃ jighrati vyākaroti ca
svādvasvādu vijānāti tatprajñānamudīritam

93.32

caturmukhendradeveṣu manuṣyāśvagavādiṣu
caitanyamekaṃ brahmātaḥ prajñānaṃ brahma mayyapi

93.33

paripūrṇaḥ parātmāsmin dehe vidyādhikāriṇi
buddheḥ sākṣitayā sthitvā sphurannahamitīryate

93.34

svataḥ pūrṇaḥ parātmātra brahmaśabdena varṇitaḥ
asmītyaikyaparāmarśastena brahma bhavāmyaham

93.35

ekamevādvitīyaṃ sannāmarūpavivarjitam
sṛṣṭeḥ purā'dhunāpyasya tādṛktvaṃ taditīryate

93.36

śroturdehendriyātītaṃ vastvatra tvaṃpaderitam
ekatā grāhyate'sīti tadaikyamanubhūyatām

93.37

svaprakāśāparokṣatvamayamityuktito matam
ahaṅkārādidehāntaṃ pratyagātmeti gīyate

93.38

dṛśyamānasya sarvasya jagatastattvamīryate
brahmaśabdena tad brahma svaprakāśātmarūpakam

93.39

anātmadṛṣṭeravivekanidrāmahaṃ mama svapnagatiṃ gato'ham
svarūpasūrye'bhyudite sphuṭoktairgurormahāvākyapadaiḥ prabuddhaḥ

93.40

vācyaṃ lakṣyamiti dvidhārthasaraṇī vācyasya hi tvaṃpadaṃ,
vācyaṃ bhautikamindriyādirapi yallakṣyaṃ tvamarthaśca saḥ
vācyaṃ tatpadamīśatākṛtamatirlakṣyaṃ tu saccitsukhānandaṃ brahma tadartha eṣa ca tayoraikyaṃ tvasīdaṃ padam

93.41

tvamiti taditi kārye kāraṇe satyupādhau,
dvitayamitarathaikaṃ saccidānandarūpam
ubhayavacanahetū deśakālau ca hitvā,
jagati bhavati so'haṃ devadatto yathaikaḥ

93.42

kāryopādhirayaṃ jīvaḥ kāraṇopādhirīśvaraḥ
kāryakāraṇatāṃ hitvā pūrṇabodho'vaśiṣyate

93.43

śravaṇaṃ tu guroḥ pūrvaṃ mananaṃ tadanantaram
nididhyāsanamityetpūrṇabodhasya kāraṇam

93.44

anyavidyāparijñānamavaśyaṃ naśvaraṃ bhavet
brahmavidyāparijñānaṃ brahmaprāptikaraṃ sthitam

93.45

mahāvākyānyupadiśetsaṣaḍaṅgāni deśikaḥ
kevalaṃ nahi vākyāni brahmaṇo vacanaṃ yathā

93.46

īśvara uvāca—
evamuktvā muniśreṣṭha rahasyopaniṣacchuka
mayā pitrānunītena vyāsena brahmavādinā

93.47

tato brahmopadiṣṭaṃ vai saccidānandalakṣaṇam
jīvanmuktaḥ sadā dhyāyan nityastvaṃ vihariṣyasi

93.48

yo vedādau svaraḥ prokto vedānte ca pratiṣṭhitaḥ
tasya prakṛtilīnasya yaḥ paraḥ sa maheśvaraḥ

93.49

upadiṣṭaḥ śiveneti jagattanmayatāṃ gataḥ
utthāya praṇipatyeśaṃ tyaktāśeṣaparigrahaḥ

93.50

parabrahmapayorāśau plavanniva yayau tadā
pravrajantaṃ tamālokya kṛṣṇadvaipāyano muniḥ

93.51

anuvrajannājuhāva putraviśleṣakātaraḥ
pratinedustadā sarve jagatsthāvarajaṅgamāḥ

93.5

tacchrutvā sakalāvāraṃ vyāsaḥ satyavatī sutaḥ
putreṇa sahitaḥ prītyā parānandamupeyivān

93.5-2

2
yo rahasyopaniṣadamadhīte gurvanugrahāt
sarvapāpavinirmuktaḥ sākṣātkaivalyamaśnute
sākṣātkaivalyamaśnute

Commentaries (2)

Linked texts (6)