Pramāṇa · Search · About · API

Chandogyadipika 24

Chāndogyadīpikā 24

Language
Sanskrit

24.p1

atha yāṃ caturthīṃ juhuyāttāṃ juhuyātsamānāya svāheti

24.p2

samānastṛpyati || [1] samāne tṛpyati manastṛpyati manasi tṛpyati parjanyatṛpyati parjanye tṛpyati vidyuttṛpyati vidyuti tṛpyantyā yatkiñcidvidyucca⁵ parjanyaścādhitiṣṭhatastattṛpyati tasyānu tṛptiṃ tṛpyati prajayā paśubhirannādyena tejasā brahmavarcaseneti || [2]

24.p3

atha yāṃ pañcamīṃ juhuyāttāṃ juhuyādudānāya svāheti

24.p4

udānastṛptyudāne tṛpyati vāyustṛpyati vāyau tṛpyati ākāśastṛptyākāśe tṛpyati yatkiñca vāyuśca''kāśaścādhitiṣṭhatastattṛpyati tasyānu tṛptiṃ tṛpyati prajayā paśubhirannādyena tejasā brahmavarcaseneti || [ 2 ]

24.p5

sa ya idamavidvānagnihotraṃ juhoti yathāṅgārānapohya bhasmani juhuyāttādṛk ta[t] syāt || [ 1 ]

24.p6

atha yadevaṃ⁴ vidvānagnihotraṃ juhoti tasya sarveṣu lokeṣu sarveṣu bhūteṣu sarveṣvātmasu hutaṃ bhavati || [ 2 ] tadyatheṣīkātūlamagnau protaṃ pradūyetaivaṃ hyasya sarve pāpmanaḥ pradūyante ya etadevaṃ vidvānagnihotraṃ

24.p7

juhoti || [ 3 ] tasmādu haivaṃvidyapi cāṇḍālāyocchiṣṭaṃ prayacchedātmani haivāsya tadvaiśvānare hutaṃ syāt

24.p8

tadeṣa ślokaḥ || [4]yatheha kṣudhitā bālā mātaraṃ paryupāsate | evaṃsarvāṇi bhūtānyagnihotramupāsate ityagnihotramupāsate iti || [ 5 ]

24.p9

vaiśvānaraḥ kaukṣabhūtadevajīveśvareṣu kaḥ | vaiśvānarātmaśabdābhyāmīśā²danyeṣu kaścana

24.p10

dyumūrdhatvādito brahmaśabdācceśvara iṣyate | vaiśvānarātmaśabdau tāvīśvarasyāpi vācakau ||³

24.p11

dhyeyo vaiśvānarāṃśo'pi dhyātavyaḥ kṛtsna eva vā | aṃśeṣūpāstiphalayorukterastyaṃśadhīrapi

24.p12

upakramāvasānābhyāṃ samastasyaiva cintanam | aṃśopāstiphale stutyai pratyekopāstinindanāt ||1

24.p13

na lupyate lupyate vā prāṇāhutirabhojane | na lupyate'titheḥ pūrvaṃ bhuñjītetyādaroktitaḥ

24.p14

śvetaketurhāruṇeya āsa

24.p15

taṃ ha pitovāca-śvetaketo vasa brahmacaryam | na vai somyāsmatkulīno'nūcya brahmabandhuriva bhavatīti || [1]

24.p16

sa ha dvādaśavarṣa upetya caturviṃśativarṣaḥ sarvānvedānadhītya mahāmanā anūcānamānī stabdha eyāya

24.p17

taṃ ha pitovāca || [2] śvetaketo yannu somyedaṃ mahāmanā anucānamānī stabdho'syuta tamādeśamaprākṣyo yenāśrutaśrutaṃ bhavatyamataṃ matamavijñānaṃ vijñātamiti

24.p18

kathaṃ nu bhagavaḥ sa ādeśo bhavati || [3]

24.p19

yathā somyaikena mṛtpiṇḍena sarvaṃ mṛṇmayaṃ vijñātam̐syāt, vācārambhaṇaṃ vikāro nā[ma]dheyaṃ mṛttiketyeva satyam || [ 4 ] yathā somyaikena lohamaṇinā sarvaṃ lohamayaṃ vijñātam̐syādvācārambhaṇaṃ vikāro nāmadheyaṃ lohamityeva satyam | [ 5 ] yathā somyaikena nakhanikṛntena sarvaṃ kārṣṇāyasaṃ vijñātaṃ syāt, vācārambhaṇaṃ vikāro nāmadheyaṃ kṛṣṇāyasamityameva satmevam̐somya sa ādeśo bhavati || [ 6 ]

24.p20

na vai nūnaṃ bhagavantastra etadvediṣuryaddhai tadvediṣyan kathaṃ me nāvakṣyanniti bhagavā॰stveva me tadbravītviti⁴

24.p21

na vai nūnamiti

24.p22

tathā somyeti hovāca [7]

24.p23

sadeva somyedamagra āsīdekamevādvitīyam

24.p24

tadvaika āhurasadevedamagra āsīdekamevādvitīyaṃ tasmādasataḥ sajjāyateti || [1]

24.p25

kutastu khalu somyaivaṃsyāditi hovāca kathamasataḥ sajjāyateti

24.p26

santveva somyedamagra āsīdekamevādvitīyam || [2]

24.p27

sattveveti

24.p28

tadaikṣata

24.p29

bahu syāṃ prajāyeyeti

24.p30

tattejo'sṛjata

24.p31

tatteja aikṣata bahu syāṃ prajāyeyeti

24.p32

tadapo'sṛjata

24.p33

tasmādyatra kva ca śocati svadate vā puruṣastejasa eva taddhyāpo jāyante || [ 3 ]

24.p34

tā āpa aikṣanta bahavyaḥ syāma prajāyemahīti

24.p35

tā annamasṛjanta

24.p36

tasmādyatra kva ca varṣati tadeva bhūyiṣṭhamannaṃ bhavati | adbhya eva taddhyanādyaṃ jāyate || [ 4 ]

24.p37

iti ṣaṣṭhādhyāyasya dvitoyaḥ khaṇḍaḥ ||⁵

24.p38

nimittameva brahma syādupādānaṃ ca vai(vī)kṣṇāt | kulālavannimittaṃ [tat] nopādānaṃ mṛdādivat || bahu syāmityupādānabhāvo'pi śruta īkṣituḥ | ekabuddhyā sarvadhīśca tasmād brahmobhayātmakam

24.p39

dvayorvastvanyada(de)kaṃ vā kāṇvachāndogyaṣaṣṭhayoḥ | ubhayatra pṛthagvastu sadātmabhyāmupakramāt ||¹ sādhāraṇo'yaṃ sacchabda, sa ātmā tattvamityataḥ | vākyaśeṣādātmavācī tasmādvastvekametayoḥ ||³

24.p40

sad brahma jāyate no nākāraṇatvena⁵ jāyate | yatkāraṇaṃ jāyate tadviyadvāyādayo yathā || asato kāraṇatvena khādīnāṃ sata udbhavāt | vyāpterajādivākyena bādhātsannaiva jāyate ||⁶

24.p41

brahmaṇo jāyate vāhvarvāyorvā brahmasaṃyutāt| tattejo'sṛjatetyukterbrahmaṇo jāyate'nalaḥ || vāyoragniriti śrutyā pūrvaśrutyekavākyataḥ| brahmaṇo vāyurūpatvamāpannādagniraṃbhavaḥ ||²

24.p42

brahmaṇo'pāṃ janma kiṃ vā vahnernāgnerjalodbhavaḥ| viruddhatvānnīrajanma brahmaṇaḥ sarvakāraṇāt || agnerāpa iti śrutyā brahmaṇo vahnyupādhikāt| apāṃ janmavirodhastu sūkṣmayornāgninīrayoḥ ||⁴

24.p43

tā annamasṛjanteti śrutamannaṃ yavādikam| pṛthivī vā yavādyeva loke'nnatvaprasiddhitaḥ

24.p44

bhūtādhikārāt kṛṣṇasya rūpasya śravaṇādapi | tathādbhyaḥ pṛthivītyukterannaṃ pṛthivyannahetutaḥ ||³

24.p45

teṣāṃ khalveṣāṃ bhūtānāṃ trīṇyeva bījāni bhavanti

24.p46

āṇḍajaṃ jīvajamudbhijjamiti || [ 1 ]

24.p47

seyaṃ devataikṣata

24.p48

hantāhamimāstisro devatā anena jīvenātmanānupraviśya nāmarūpe vyākaravāṇīti || [ 2 ]

24.p49

tāsāṃ trivṛtaṃ trivṛttamekaikāṃ karavāṇīti

24.p50

seyaṃ devatemāstisro devatā anenaiva jīvenā''tmanā'nupraviśya nāmarūpe vyākarot || [ 3 ] tāsāṃ trivṛtamekaikāmakarot

24.p51

yathā tu khalu somyemāstisro devatāstrivṛttrivṛdekā bhavati tanme vijānihīti || [ 4 ]

24.p52

yadagne rohitaṃrūpaṃ tejastadrūpaṃ yacchuklaṃ tadapāṃ yatkṛṣṇaṃ tadannasyāpāgādagneragnitvaṃ vācārambhaṇaṃ vikāro nāmadheyaṃ tri(trī)ṇi rūpāṇītyeva satyam || [ 1 ]

24.p53

yadādityasya rohitaṃ rūpaṃ tejasastadrūpaṃ yacchuklaṃ tadapāṃ yatkṛṣṇaṃ tadannasyāpāgādādityādādityatvaṃ vācārambhaṇaṃ vikāro nāmadheyaṃ trīṇi rūpāṇītyeva satyam || [2] yaccandramaso rohitaṃ rūpaṃ tejasastadrūpaṃ yacchuklaṃ tadapāṃ yatkṛṣṇaṃ tadannasyāpāgāccandrāccandratvaṃ vācārambhaṇo vikāro nāmadheyaṃ trīṇi rūpāṇītyeva satyam || [3] yadvidyuto rohitaṃ rūpaṃ tejasastadrūpaṃ yacchuklaṃ tadapāṃ yatkṛṣṇaṃ tadannasyāpāgāvidyuto vidyuttvaṃ vācārambhaṇaṃ vikāro nāmadheyaṃ trīṇi rūpāṇītyeva satyam || [4]

24.p54

etaddha sma vai tadvidvāṃsa āhuḥ pūrve mahāśalā mahāśrotriyā na no'dya kaścanāśrutamamatamavijñātamudāhariṣyatīti hyebhyo vidāṃcakruḥ ||[5]

24.p55

[yadu] rohitamivābhūditi tejastadrūpamiti tadvidāṃcakruryadu śuklamivābhūdityapāśrūpamiti tadvidāṃcakruryadu kṛṣṇamivābhūdityannasya rūpamiti tadvidāṃcakruḥ ||[6] yadvijñātamivābhūdityetāsāmeva devatānāṃ samāsa iti tadvidāṃcakruḥ

24.p56

yathā tu 5 khalu somyemāstisro devatāḥ puruṣaṃ prāpya trivṛttrivṛdekaikā 6 bhavati tanme vijānīhīti || 7

24.p57

iti ṣaṣṭhādhyāyasya caturthaḥ khaṇḍaḥ

Linked texts (13)