Chandogyadipika 24
Chāndogyadīpikā 24
- Language
- Sanskrit
24.p1
atha yāṃ caturthīṃ juhuyāttāṃ juhuyātsamānāya svāheti
24.p2
samānastṛpyati || [1] samāne tṛpyati manastṛpyati manasi tṛpyati parjanyatṛpyati parjanye tṛpyati vidyuttṛpyati vidyuti tṛpyantyā yatkiñcidvidyucca⁵ parjanyaścādhitiṣṭhatastattṛpyati tasyānu tṛptiṃ tṛpyati prajayā paśubhirannādyena tejasā brahmavarcaseneti || [2]
24.p3
atha yāṃ pañcamīṃ juhuyāttāṃ juhuyādudānāya svāheti
24.p4
udānastṛptyudāne tṛpyati vāyustṛpyati vāyau tṛpyati ākāśastṛptyākāśe tṛpyati yatkiñca vāyuśca''kāśaścādhitiṣṭhatastattṛpyati tasyānu tṛptiṃ tṛpyati prajayā paśubhirannādyena tejasā brahmavarcaseneti || [ 2 ]
24.p5
sa ya idamavidvānagnihotraṃ juhoti yathāṅgārānapohya bhasmani juhuyāttādṛk ta[t] syāt || [ 1 ]
24.p6
atha yadevaṃ⁴ vidvānagnihotraṃ juhoti tasya sarveṣu lokeṣu sarveṣu bhūteṣu sarveṣvātmasu hutaṃ bhavati || [ 2 ] tadyatheṣīkātūlamagnau protaṃ pradūyetaivaṃ hyasya sarve pāpmanaḥ pradūyante ya etadevaṃ vidvānagnihotraṃ
24.p7
juhoti || [ 3 ] tasmādu haivaṃvidyapi cāṇḍālāyocchiṣṭaṃ prayacchedātmani haivāsya tadvaiśvānare hutaṃ syāt
24.p8
tadeṣa ślokaḥ || [4]yatheha kṣudhitā bālā mātaraṃ paryupāsate | evaṃsarvāṇi bhūtānyagnihotramupāsate ityagnihotramupāsate iti || [ 5 ]
24.p9
vaiśvānaraḥ kaukṣabhūtadevajīveśvareṣu kaḥ | vaiśvānarātmaśabdābhyāmīśā²danyeṣu kaścana
24.p10
dyumūrdhatvādito brahmaśabdācceśvara iṣyate | vaiśvānarātmaśabdau tāvīśvarasyāpi vācakau ||³
24.p11
dhyeyo vaiśvānarāṃśo'pi dhyātavyaḥ kṛtsna eva vā | aṃśeṣūpāstiphalayorukterastyaṃśadhīrapi
24.p12
upakramāvasānābhyāṃ samastasyaiva cintanam | aṃśopāstiphale stutyai pratyekopāstinindanāt ||1
24.p13
na lupyate lupyate vā prāṇāhutirabhojane | na lupyate'titheḥ pūrvaṃ bhuñjītetyādaroktitaḥ
24.p14
śvetaketurhāruṇeya āsa
24.p15
taṃ ha pitovāca-śvetaketo vasa brahmacaryam | na vai somyāsmatkulīno'nūcya brahmabandhuriva bhavatīti || [1]
24.p16
sa ha dvādaśavarṣa upetya caturviṃśativarṣaḥ sarvānvedānadhītya mahāmanā anūcānamānī stabdha eyāya
24.p17
taṃ ha pitovāca || [2] śvetaketo yannu somyedaṃ mahāmanā anucānamānī stabdho'syuta tamādeśamaprākṣyo yenāśrutaśrutaṃ bhavatyamataṃ matamavijñānaṃ vijñātamiti
24.p18
kathaṃ nu bhagavaḥ sa ādeśo bhavati || [3]
24.p19
yathā somyaikena mṛtpiṇḍena sarvaṃ mṛṇmayaṃ vijñātam̐syāt, vācārambhaṇaṃ vikāro nā[ma]dheyaṃ mṛttiketyeva satyam || [ 4 ] yathā somyaikena lohamaṇinā sarvaṃ lohamayaṃ vijñātam̐syādvācārambhaṇaṃ vikāro nāmadheyaṃ lohamityeva satyam | [ 5 ] yathā somyaikena nakhanikṛntena sarvaṃ kārṣṇāyasaṃ vijñātaṃ syāt, vācārambhaṇaṃ vikāro nāmadheyaṃ kṛṣṇāyasamityameva satmevam̐somya sa ādeśo bhavati || [ 6 ]
24.p20
na vai nūnaṃ bhagavantastra etadvediṣuryaddhai tadvediṣyan kathaṃ me nāvakṣyanniti bhagavā॰stveva me tadbravītviti⁴
24.p21
na vai nūnamiti
24.p22
tathā somyeti hovāca [7]
24.p23
sadeva somyedamagra āsīdekamevādvitīyam
24.p24
tadvaika āhurasadevedamagra āsīdekamevādvitīyaṃ tasmādasataḥ sajjāyateti || [1]
24.p25
kutastu khalu somyaivaṃsyāditi hovāca kathamasataḥ sajjāyateti
24.p26
santveva somyedamagra āsīdekamevādvitīyam || [2]
24.p27
sattveveti
24.p28
tadaikṣata
24.p29
bahu syāṃ prajāyeyeti
24.p30
tattejo'sṛjata
24.p31
tatteja aikṣata bahu syāṃ prajāyeyeti
24.p32
tadapo'sṛjata
24.p33
tasmādyatra kva ca śocati svadate vā puruṣastejasa eva taddhyāpo jāyante || [ 3 ]
24.p34
tā āpa aikṣanta bahavyaḥ syāma prajāyemahīti
24.p35
tā annamasṛjanta
24.p36
tasmādyatra kva ca varṣati tadeva bhūyiṣṭhamannaṃ bhavati | adbhya eva taddhyanādyaṃ jāyate || [ 4 ]
24.p37
iti ṣaṣṭhādhyāyasya dvitoyaḥ khaṇḍaḥ ||⁵
24.p38
nimittameva brahma syādupādānaṃ ca vai(vī)kṣṇāt | kulālavannimittaṃ [tat] nopādānaṃ mṛdādivat || bahu syāmityupādānabhāvo'pi śruta īkṣituḥ | ekabuddhyā sarvadhīśca tasmād brahmobhayātmakam
24.p39
dvayorvastvanyada(de)kaṃ vā kāṇvachāndogyaṣaṣṭhayoḥ | ubhayatra pṛthagvastu sadātmabhyāmupakramāt ||¹ sādhāraṇo'yaṃ sacchabda, sa ātmā tattvamityataḥ | vākyaśeṣādātmavācī tasmādvastvekametayoḥ ||³
24.p40
sad brahma jāyate no nākāraṇatvena⁵ jāyate | yatkāraṇaṃ jāyate tadviyadvāyādayo yathā || asato kāraṇatvena khādīnāṃ sata udbhavāt | vyāpterajādivākyena bādhātsannaiva jāyate ||⁶
24.p41
brahmaṇo jāyate vāhvarvāyorvā brahmasaṃyutāt| tattejo'sṛjatetyukterbrahmaṇo jāyate'nalaḥ || vāyoragniriti śrutyā pūrvaśrutyekavākyataḥ| brahmaṇo vāyurūpatvamāpannādagniraṃbhavaḥ ||²
24.p42
brahmaṇo'pāṃ janma kiṃ vā vahnernāgnerjalodbhavaḥ| viruddhatvānnīrajanma brahmaṇaḥ sarvakāraṇāt || agnerāpa iti śrutyā brahmaṇo vahnyupādhikāt| apāṃ janmavirodhastu sūkṣmayornāgninīrayoḥ ||⁴
24.p43
tā annamasṛjanteti śrutamannaṃ yavādikam| pṛthivī vā yavādyeva loke'nnatvaprasiddhitaḥ
24.p44
bhūtādhikārāt kṛṣṇasya rūpasya śravaṇādapi | tathādbhyaḥ pṛthivītyukterannaṃ pṛthivyannahetutaḥ ||³
24.p45
teṣāṃ khalveṣāṃ bhūtānāṃ trīṇyeva bījāni bhavanti
24.p46
āṇḍajaṃ jīvajamudbhijjamiti || [ 1 ]
24.p47
seyaṃ devataikṣata
24.p48
hantāhamimāstisro devatā anena jīvenātmanānupraviśya nāmarūpe vyākaravāṇīti || [ 2 ]
24.p49
tāsāṃ trivṛtaṃ trivṛttamekaikāṃ karavāṇīti
24.p50
seyaṃ devatemāstisro devatā anenaiva jīvenā''tmanā'nupraviśya nāmarūpe vyākarot || [ 3 ] tāsāṃ trivṛtamekaikāmakarot
24.p51
yathā tu khalu somyemāstisro devatāstrivṛttrivṛdekā bhavati tanme vijānihīti || [ 4 ]
24.p52
yadagne rohitaṃrūpaṃ tejastadrūpaṃ yacchuklaṃ tadapāṃ yatkṛṣṇaṃ tadannasyāpāgādagneragnitvaṃ vācārambhaṇaṃ vikāro nāmadheyaṃ tri(trī)ṇi rūpāṇītyeva satyam || [ 1 ]
24.p53
yadādityasya rohitaṃ rūpaṃ tejasastadrūpaṃ yacchuklaṃ tadapāṃ yatkṛṣṇaṃ tadannasyāpāgādādityādādityatvaṃ vācārambhaṇaṃ vikāro nāmadheyaṃ trīṇi rūpāṇītyeva satyam || [2] yaccandramaso rohitaṃ rūpaṃ tejasastadrūpaṃ yacchuklaṃ tadapāṃ yatkṛṣṇaṃ tadannasyāpāgāccandrāccandratvaṃ vācārambhaṇo vikāro nāmadheyaṃ trīṇi rūpāṇītyeva satyam || [3] yadvidyuto rohitaṃ rūpaṃ tejasastadrūpaṃ yacchuklaṃ tadapāṃ yatkṛṣṇaṃ tadannasyāpāgāvidyuto vidyuttvaṃ vācārambhaṇaṃ vikāro nāmadheyaṃ trīṇi rūpāṇītyeva satyam || [4]
24.p54
etaddha sma vai tadvidvāṃsa āhuḥ pūrve mahāśalā mahāśrotriyā na no'dya kaścanāśrutamamatamavijñātamudāhariṣyatīti hyebhyo vidāṃcakruḥ ||[5]
24.p55
[yadu] rohitamivābhūditi tejastadrūpamiti tadvidāṃcakruryadu śuklamivābhūdityapāśrūpamiti tadvidāṃcakruryadu kṛṣṇamivābhūdityannasya rūpamiti tadvidāṃcakruḥ ||[6] yadvijñātamivābhūdityetāsāmeva devatānāṃ samāsa iti tadvidāṃcakruḥ
24.p56
yathā tu 5 khalu somyemāstisro devatāḥ puruṣaṃ prāpya trivṛttrivṛdekaikā 6 bhavati tanme vijānīhīti || 7
24.p57
iti ṣaṣṭhādhyāyasya caturthaḥ khaṇḍaḥ
Linked texts (13)
- Chāndogyopaniṣad — Sanskrit
- Īśādiviṃśottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Mantrapuṣpa — Sanskrit
- Īśādyupaniṣadaḥ — Sanskrit
- Chāndogyopaniṣatkhaṇḍārtha — Sanskrit
- Aṣṭottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Sāmavedabrāhmaṇānyaṣṭau — Sanskrit
- Īśādidvādaśopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Different Upaniṣads — Sanskrit
- Chāndogyopaniṣad C — Rāmānuja Yatirāj, Sanskrit
- Upaniṣads — Sanskrit
- Viṣayavākyadīpikā — Raṅgarāmānuja Muni 1550, Sanskrit
- Sadvidyāvilāsa — Tyāgarājamakhin, Sanskrit