Pramāṇa · Search · About · API

Chandogyadipika 6

Chāndogyadīpikā 6

Language
Sanskrit

6.p1

upamantrayate sa hiṃkāro jhapayate sa prastāva(:) striyā saha śete sa udgīthaḥ pratistrīṃ saha śete sa pratihāraḥ kālaṃ gacchati tannidhanaṃ pāraṃ gacchati tannidhanametadvāmadevyaṃ mithune protamiti || [1]

6.p2

sa ya evametadvāmadevyaṃ mithune protaṃ veda mithunībhavati mithunānmithunātprajāyate sarvamāyureti jyogjīvati mahānprajayā paśubhirbhavati mahānkīrtyā ||2

6.p3

na kāṃścana pariharettadvratam || [2]

6.p4

udyan hiṃkāra udite prastāvo madhyandina udgītha aparāhṇaḥ pratihāro'staṃ yannidhanametadbṛhadāditye protam || [1]

6.p5

sa ya evametadbṛhadāditye protaṃ veda tejasvyannādo bhavati sarvamāyureti jyogjīvati mahān prajayā paśubhirbhavati mahān kīrtyā

6.p6

tapantaṃ na nindettadvratam || [2]

6.p7

abhrāmaṇi (abhrāṇi) yatsaṃplavate sa hiṃkāro megho jāyate sa prastāvo varṣati sa udgītho vidyotate stanayati sa pratihāra ud-gṛhṇāti tannidhanametadvairūpaṃ parjanye protam || [1]

6.p8

sa ya evametadvairūpaṃ parjanye protaṃ veda vairūpāṃśca sarūpāṃśca paśūnavarundhe sarvamāyureti jyogjīvati mahān prajayā paśubhirbhavati mahān kīrtyā || [2]

6.p9

varṣantaṃ na nindyāttadvratam

6.p10

vasanto hiṃkāro grīṣmaḥ prastāvo varṣā udgīthaḥ śaratpratihāro hemanto nidhanametadvairājamṛtuṣu protam || [1]

6.p11

sa ya evametadvairājamṛtuṣu protaṃ veda virājati prajayā paśubhiḥ ³

6.p12

sarvamāyureti jyogjīvati mahān prajayā paśubhirbhavati mahān kīrtyā

6.p13

ṛtuṃ na nindetattadvratam || [2]

6.p14

pṛthivī hiṃkāro'ntarikṣaṃ prastāvo dyaurudgītho diśaḥ pratihāraḥ samudro nidhanametāḥ śakvaryo lokeṣu protāḥ || [1]

6.p15

sa ya evametāḥ śakvaryo lokeṣu protāḥ veda lokī bhavati sarvamāyureti jyogjīvati mahān prajayā paśubhirbhavati mahān kīrtyā || [2]

6.p16

lokānna nindyāt tadvratam || [2]

6.p17

ajā hiṃkāro'vayaḥ prastāvo gāva udgītho'śvāḥ pratihāraḥ

6.p18

puruṣo nidhanametā revatyaḥ paśuṣu protāḥ || [1]

6.p19

sa ya evametā revatyaḥ paśuṣu protā veda paśumānbhavati sarvamāyureti jyogjīyati mahān prajayā paśubhirbhavati mahān kīrtyā

6.p20

paśūṃśca nindettadvratam || [2]

6.p21

loma hiṃkārastvak prastāvo māṃsamudgītho'sthi pratihāro majjā nidhanametadyajñāyajñīyamaṅgeṣu protam || [1]

6.p22

sa ya evametadyajñāyajñīyamaṅgeṣu protaṃ vedāṅgī bhavati nāṅgena vihūrcchati sarvamāyureti jyogjīvati mahān prajayā paśubhirbhavati mahān kīrtyā

6.p23

saṃvatsaraṃ majjo nāśnīyāccadvrataṃ majjo nāśnīyāditi vā || [2]

6.p24

agnirhiṃkāro vāyuḥ prastāva āditya udgītho nakṣatrāṇi pratihāraścandramā nidhanametadrājanaṃ devatāsu protam || [1]

6.p25

sa ya evametadrājanaṃ devatāsu protaṃ vedaitāsāmeva devatānām̐ salokatām̐ sārṣṭitām̐ sāyujyaṃ gacchati sarvamāyureti jyogjīvati mahānprajayāpaśubhirbhavati mahān kīrtyā

6.p26

brāhmaṇānna nindettadvratam || [2]

6.p27

trayī vidyā, hiṃkārastvaya ime lokāḥ sa prastāvo'gnirvāyuādityaḥ sa udgītho nakṣatrāṇi vayām̐si marīcayaḥ sa pratihāraḥ sarpā gandharvā pitarastannidhanametatsāma sarvasminprotam || [1]

6.p28

sa ya evametatsāma sarvasminprotaṃ veda sarvaṃ ha bhavati || [2]

6.p29

yāni pañcadhā trīṇi trīṇi tebhyo na jyāyaḥ paramanyadasti || [3] yastadveda sa veda sarvam̐sarvā diśo balimasmai haranti

6.p30

sarvamasmītyupāsīta tadvrataṃ tadvratam || [4]

6.p31

vinardi sāmno vṛṇe paśavyamityagnerudgītho'niruktaḥ prajāpateniruktaḥ somasya mṛdu ślakṣṇaṃ vāyoḥ ślakṣṇaṃ balavadindrasya krauñcaṃ bṛhaspaterapadhā(dhrā ?)ntaṃ varuṇasya tānsarvānevopaseveta vāruṇaṃ tveva varjayet || [1] amṛtatvaṃ devebhya āgāyānītyāgāyetsvadhāṃ pitṛbhya āśāṃ manuṣyebhyastṛṇodakaṃ paśubhyaḥ svargaṃ lokaṃ yajamānāyānnamātmana āgāyānītyetāni manasā dhyāyannapramattaḥ stuvīta || [2] sarve svarā indrasyā''tma(tmā)naḥ sarve uṣmāṇaḥ prajāpaterātma(tmā)naḥ sarve sparśā mṛtyorātmānastaṃ yadi svareṣūpālabhetendraṃ śaraṇaṃ prapanno'bhūvaṃ sa tvā prati pekṣyatītyenaṃ brūyāt || [3] atha yadyenamūṣmasūpālabheta prajāpatiḥ śaraṇaṃ prapanno'bhūvaṃ sa tvā prati pekṣyatītyenaṃ brūyādatha yadi yadyevaṃ(naśa) sparśeṣūpālabheta mṛtyuḥ śaraṇaṃ prapanno'bhūvaṃ sa tvā prati dhakṣyatītyevaṃ brūyāt || [4] sarve svarā ghoṣavanto balavanto vaktavyā indre balaṃ dadānīti sarva ūṣmāṇo'grastā anirastā vivṛtā vaktavyāḥ prajāpaterātmānaṃ paridadānīti sarve sparśā leśenānabhinihitā vaktavyā mṛtyorātmānaṃ pariharāṇīti || [5]

6.p32

trayo dharmaskandhāḥ yajño'dhyayanaṃ dānamiti | prathamastapa eva dvitīyo brahmacaryācāryakulavāsī tṛtīyo'tyantamātmānamācāryakule-'vasādayan sarva ete puṇyalokā bhavanti brahmasaṃstho'mṛtatvameti || [1]

6.p33

prajāpatirlokānbhyatapattebhyo'bhitaptebhyastrayī vidyā saṃprāsravattāmabhyatapattasyā abhitaptāyā etānyakṣarāṇi saṃprāsravanta bhūrbhuvaḥ svariti || [ 2 ] tānyabhyatapattebhyo'bhitaptebhya oṃkāraḥ saṃprāsravat

6.p34

tadyathā śaṅkunā sarvāṇi parṇāni saṃtṛṇṇānyevamoṃkāreṇa sarvā vāk saṃtṛṇṇoṃkāra evedaṃ sarvamoṃkāra evedaṃ sarvam || [ 3 ]

6.p35

nāstyūrdhvaretāḥ kiṃ vāsti nāstyasāvidhānataḥ | vīraghāto vidheḥ klṛptāvandhapaṅvādigā smṛtiḥ || astyapūrvavidheḥ klṛptirvīrahā'nagniko gṛhī | andhādeḥ pṛthaguktatvātsvasthānāṃ śrūyate vidhiḥ ||²

6.p36

'atha punarvatī⁴ vāvratī vā snātako vāsnātako votsannāgniranagniko vā yadahareva virajet tadahareva pravrajet' [jābā. u. 4] iti gārhasthyādhikṛtānāṃ pṛthak saṃnyāsavidhānāt na ca cakṣurādipāṭavavatāṃ āśramāntaravidhiḥ kalpanīyaḥ | jābālaśrutau pratyakṣavidhyupalambhāt 'brahmacaryaṃ samāpya⁵ gṛho bhaved gṛhī bhūtvā vanī bhavedvanī bhūtvā pravrajet' [jābā. upa. 4] tasmādastyāśramānantaram

6.p37

lokakāmyāśramī brahmaniṣṭhāmarhati vā na vā | yathāvakāśaṃ brahmaiva jñātumarhatyavāraṇāt

6.p38

brahmavādino vadanti yadvasūnāṃ prātaḥsavanaṃ rudrāṇāṃ mādhyandinaṃ savanamādityānāṃ viśveṣāṃ devānāṃ tṛtīyasavanam || [1] kava tarhi yajamānasya loka iti

6.p39

sa yastaṃ na vidyātkathaṃ kuryāt

6.p40

atha vidvān kuryāt || [2]

6.p41

purā prātaranuvākasyopākaraṇājjaghanena gārhapatyasyodaṅmukha upaviśya sa vāsavam̐ sāmābhigāyati || [3] lom̐ka dvāramapāvam̐ (vā 3)rṇū 3 3 paśyema tvā vayam̐ rā (3 3 3 3 3) hu hiṃ (hu 3 m) ā (3 3) jyā (3) yo (3) ā (3 2 1 1 1) iti || [4] atha juhoti namo'gnaye pṛthivīkṣite lokakṣite lokaṃ me yajamānāya vindaiṣa vai yajamānasya loka etā'si || [5] atha yajamānaḥ parastādāyuṣaḥ svāhā'pajahi paridhimityuktvottiṣṭhati tasmai vasavaḥ prātaḥsavanam̐ saṃprayacchanti || [6]

6.p42

purā mādhyandinasya savanasyopākaraṇājjaghanenā''gnīdhro yasyodaṅmukha upaviśya sa raudraṃ sāmābhigāyati || [7] lo(3)kadvāramapāvā(3)rṇū 33 paśyema tvā vayaṃ virā rhi (vairā 3 3 3 3 3) (hu 3 m) ā (3 3) jyā (3) yo ā (3 2 1 1 1) iti || [8] atha juhoti namo vāyave'ntarikṣakṣite lokakṣite lokaṃ me yajamānāya vindaiṣa vai yajamānasya loka etāsmin || [9] atra yajamānaḥ parastādāyuṣaḥ svāhā'pajahi parighamityuktvottiṣṭhati tasmai rudrā mādhyandinaṃ savanaṃ saṃprayacchanti || [10]

6.p43

purā tṛtīyasavanasyopākaraṇājjaghanenā''havanīyasyodaṅmukha upaviśya ādityaṃ vaiśvadevaṃ sāmābhigāyati || [11] lo(3)kadvāramapāvā (3) rṇū 33 paśyema tvā vayaॅ svārā (3 3 3 3 3) hiṃ

6.p44

hu 3 m) ā (3 3) jyā (3) yo (3) ā (3 2 1 1 1

6.p45

iti || [12] ādityamatha vaiśvadevaṃ lo 3 kadvāramapāvārṇyū (3 3) paśyema tvā vayaॅ saṃ(sā)nnā (3 3 3 3 3) him (hu 3 m) ā

6.p46

3 3 3) jyā (3) yo (3) ā (3 2 1 1 1) iti || [13]

6.p47

atha juhoti nama ādityebhyaśca viśvebhyaśca devebhyo divikṣidbhyo [lokakṣidbhya] lokaṃ me yajamānāya vindata || [14] eṣa vai yajamānasya loka etāsmyatra yajamānaḥ parastādāyuṣaḥ svāhā'pahataparidhimityuktvottiṣṭhati || [15] tasmā ādityāśca viśve ca devāstṛtīyasavanaṃ saṃprayacchanti

6.p48

eṣa ha vai yajñasya mātrāṃ veda ya evaṃ veda ya evaṃ veda || [16]

6.p49

asau vā ādityo devamadhu tasya dyaureva tiraścīnavaṃśo'ntarikṣamapūpo marīcayaḥ putrāḥ || [1] tasya ye prācyo raśmayastā evāsya prācyo madhunāḍayaḥ ṛca eva madhukṛta ṛgveda eva puṣpaṃ tā amṛtā āpastā vā etā ṛcaḥ || [2] etamṛgvedamabhyatapaṃstasyābhitaptasya yaśastejaḥ indriyaṃ vīryamanu ādyaṃ raso'jāyata || [3] tadvyakṣarattadādityamabhito'śrayat

6.p50

taddhā etadyadetadādityasya rauhitam̐ rūpam || [4]

6.p51

atha ye'sya dakṣiṇā raśmayastā evāsya dakṣiṇā madhunāḍayo yajūm̐ṣyeva madhukṛto yajurveda eva puṣpaṃ tā amṛtā āpaḥ || [1] tāni vā etāni yajūm̐ṣyetaṃ yajurvedamabhyatapam̐stasyābhitaptasya yaśasteja indriyaṃ vīryamannādyaraso'jāyata || [2] tadvyakṣarattadādityamabhito'śrayat || tadvā etadyadetadādityasya śuklaṃ rūpam || [ 3 ]

6.p52

atha ye'sya pratyañco raśmayastā evāsya pratīcyo madhunāḍayaḥ sāmānyeva madhukṛtaḥ sāmaveda eva puṣpaṃ tā amṛtā āpaḥ || [ 1 ] tāni vā etāni sāmānyetatsāmavedamabhyatapattasyābhitaptasya yaśasteja indriyaṃ vīryamannādyaṃ raso'jāyata || [ 2 ] tadvyakṣarattadādityamabhito'śrayat

6.p53

tadvā etadyadetadādityasya kṛṣṇaṃ rūpam || [ 3 ]

6.p54

atha ye'syodaśco raśmayastā evāsyodīcyo madhunāḍayo'tharvāṅgirasa eva madhukṛta itihāsapurāṇaṃ puṣpaṃ tā amṛtā āpaḥ || [ 1 ] te vā ete'tharvāṅgirasa etaditihāsapurāṇamabhyatapaṃstasyābhitaptasya yaśasteja indriyaṃ vīryamannādyaṃ raso'jāyata || [ 2 ] tadvyakṣarattadādityamabhito'śrayat

6.p55

atha ye'syordhvā raśmayastā evāsyordhvā madhunāḍayo guhā evā''deśā madhukṛto brahmaiva puṣpaṃ tā amṛtā āpaḥ || [ 1 ] te vā ete guhā ādeśā etadbrahmābhyatapaṃstasyābhitaptasya yaśasteja indriyaṃ vīryamannādyaṃraso'jāyata || [ 2 ] tadvyakṣarattadādityamabhito'śrayat

6.p56

taddhā etadyadetadādityasya madhye kṣobhata iva || [ 3 ]

6.p57

te vā ete rasānām̐rasā vedā hi rasāsteṣāmete rasāstāni vā etānyamṛtānāmamṛtāni vedā hyamṛtāsteṣāmetānyamṛtāni || [ 4 ]

6.p58

tadyatprathamamamṛtaṃ tadvasava upajīvantyagninā mukhena

6.p59

na vai devā aśnanti na pibanti

6.p60

etadevāmṛtaṃ dṛṣṭvā tṛpyanti || [ 1 ] || ta etadeva rūpamabhisaṃviśantyetamādrūpādudyanti || [2]

6.p61

sa ya etadevamṛtaṃ veda vasūnāmevaiko bhūtvā'gninaiva mukhenaita- devāmṛtaṃ dṛṣṭvā tṛpyati sa etadeva rūpamabhisaṃviśatyetasmādrūpā- dudeti || [3]

6.p62

sa yāvadādityaḥ purastādudetā paścādastamete[ti] || vasūnāmeva tāvadādhipatyam̐ svārājyaṃ paryete[ti] || [4]

6.p63

atha yaddvitīyamamṛtaṃ tadrudrā upajīvantīndreṇa mukhena

6.p64

na vai devā aśnanti na pibanti

6.p65

etadevāmṛtaṃ dṛṣṭvā tṛpyanti || [1]

6.p66

ta etadeva rūpamabhisaṃviśantyetasmādrūpādudyanti || [2]

6.p67

sa ya etadevāmṛtaṃ veda rudrāṇāmevaiko bhūtvendreṇaiva mukhenaitadevāmṛtaṃ dṛṣṭvā tṛpyati sa etadeva rūpamabhisaṃviśatyetasmādrūpādudeti || [3] || sa yāvadādityaḥ purastādudetā paścādastametā dvistāvaddakṣiṇata udetottarato'stametā rudrāṇāmetāvadādhipatyaṃ svārājyaṃ paryetā || [4]

6.p68

atha [yat] tṛtīyamamṛtaṃ tadādityā upajīvanti varuṇena mukhena na vai devā aśnanti na pibantyetadevāmṛtaṃ dṛṣṭvā tṛpyanti

6.p69

[1] [ta eta]deva rūpamabhisaṃviśantyetasmādūpādudyanti || [2]

6.p70

sa ya etadevamamṛtaṃ vedā''dityānāmevaiko bhūtvā varuṇenaiva mukhenaitadevāmṛtaṃ dṛṣṭvā tṛpyati sa etadeva rūpamabhisaṃviśatyetasmādūpādudeti || [3] || sa ya etadādityo dakṣiṇata udetottarato'stametā dvistāvatpaścādudetā purastādastametār'dityānāmeva tāvadādhipatyam̐ svārājyaṃ paryetā || [ 4 ]

6.p71

atha yaccaturthamamṛtaṃ tanmaruta upajīvanti somena mukhena na vai devā aśnanti na pibantyetadevāmṛtaṃ dṛṣṭvā tṛpyanti || [ 1 ] ta etadeva rūpamabhisaṃvaśantyetasmādrūpādudyanti || [ 2 ]

6.p72

sa ya etadevamamṛtaṃ veda marutāmevaiko bhūtvā somenaiva mukhenaitadevāmṛtaṃ dṛṣṭvā tṛpyati sa etadeva rūpamabhisaṃviśatyedasmādrūpādudeti || [ 3 ] sa yāvadādityaḥ paścādudetā purastādastametā dvistāvaduttarata udetā dakṣiṇato'stametā marutāmeva tāvadādhipatyam̐svārājyaṃ paryeta(tā) || [ 4 ]

6.p73

atha yatpañcamamamṛtaṃ tatsādhyā upajīvanti brahmaṇā mukhena na vai devā aśnanti na pibantyetaddevāmṛtaṃ dṛṣṭvā tṛpyanti || [1] ta etadeva rūpamabhisaṃviśantyetasmādrūpādudyanti || [2]

6.p74

sa ya etadevamamṛtaṃ veda sādhyānāmevaiko bhūtvā brahmaṇaiva mukhenaitadevāmṛtaṃ dṛṣṭvā tṛpyati sa etadeva rūpamabhisaṃviśatyetasmādrūpādudeti || [3] sa yāvadāditya uttarata udetā dakṣiṇato'stametā dvistāvadūrdhvamudetārvāṅastametā sādhyānāmeva tāvadādhipatyaṃśsvārājyaṃ paryeta(tā) || [4]

6.p75

atha tata ūrdhvaṃ udetyanainaivodetā nāstametaikala eva madhye sthātā

6.p76

tadeṣa ślokaḥ [1]— na vai tatra na nimloca nodiyāya kadācana | devāstenāhaḥsatyena mā virādhiṣi brahmaṇā || iti || [2]

6.p77

na ha vā asmā udeti na nimlocati | sakṛdivā haivāsmai bhavati || [3]

6.p78

ya etāmevaṃ brahmopaniṣadaṃ veda

6.p79

tadvaitad brahmā prajāpataya uvāca prajāpatirmanave manuḥ prajābhyaḥ

6.p80

tadvaitaduddālakāyā''ruṇaye jyeṣṭhāya putrāya, pitā brahma provāca || [4]

6.p81

idaṃ vāva tajjyeṣṭhāya putrāya pitā brahma prabrūyāt praṇāyyāya vā'ntevāsine || [5] nānyasmai kasmaicana

6.p82

yadyapyasmā imāmadbhiḥ parigṛhītāṃ dhanasya pūrṇāṃ dadyādetadeva tato bhūya ityetadeva tato bhūya iti || [6]

6.p83

iti tṛtīyasyādhyāyasya ekādaśaḥ khaṇḍaḥ

Linked texts (13)