Chandogya Upanishad 5.10.7
Chāndogyaprakāśikā (Raṅgarāmānuja) 5.10.7
- Language
- Sanskrit
5.10.7
tamevātmānaṃ naḥ brūhīti ||
saptamo mantraḥ
tān hovāca, prātarvaḥ prativaktāsmīti | te ha samitpāṇaya pūrvāhṇe praticakramire | tān hānupanīyaivaitaduvāca ||
5.10.7.p1
|| iti ekādaśaḥ khaṇḍaḥ ||
5.10.7.p2
pra. - tān......prativaktāsmīti | teṣāmabhimānaṃ pariśodhya, śvaḥ prativacanaṃ dāsyāmīti matvā prātaḥ praśnasya prativacanakartāsmītyuvāca ityarthaḥ | te praticakramire | te ca rājñaḥ abhiprāyajñāḥ samidbhārahastāḥ1 aparedyuḥ pūrvohṇe rājānaṃ, śiṣyā bhavema ityupagatavantaḥ | tān.....uvāca | rājā tu tān samitpāṇīn upayāmeti vadataḥ tyaktasvajātyabhimānān udvīkṣya teṣāmupadeśayogyatāṃ jñātvā avrāhmaṇena na brāhmaṇa upanetavyaḥ iti śāstrārthaṃ jñātvā tai samarpitaṃ samidādyupāyanamasvīkṛtyaiva maitryaiva etat vakṣyamāṇamuvāca ityarthaḥ |
5.10.7.p3
yata evaṃ mahāśālāḥ mahāśrotriyā brāhmaṇāssantaḥ mahāśālatvādyabhimānaṃ hitvā samidbhārahastāḥ jātito hīnaṃ rājānaṃ vidyārthitayā upajagmuḥ | tasmāttathānyairvidyopaditsubhiḥ bhavitavyam ityākhyāyikayā sūcyate |
5.10.7.p4
ā.bhā. - tān hovāce tyādi | evaṃ krameṇa brāhmaṇānām abhimānaṃ viśodhya prātaḥkāle uttaraṃ dāsyāmīti matvā provāca - he brāhmaṇāḥ! tvadīya prārthitapraśnasya prātaḥkāle prativaktāsmi - prativacanaṃ dāsyāmīti | te he tyādi | te - maharṣayaḥ rājño'bhiprāyaṃjñātvā samitpāṇayaḥ - samidbhārahastāḥ aparedyuḥ pūrvāhne praticakramire | vayaṃ tvadīyaśiṣyā bhavema ityupagatavantaḥ | tān - tyaktasvābhimānān
5.10.7.p5
samitpāṇīn dṛṣṭvāvidyopadeśayogyatāṃ ca jñātvā anupanīyaiva | brāhmaṇabhinnena brāhmaṇo nopanetavyaḥ ityevaṃ śāstravacanamanusmṛtya brāhmaṇaiḥ samarpitaṃ samidādyupāyanamasvīkṛtya maitrībuddhyaiva etat - vakṣyamāṇam uvāca | yasmātkāraṇāt mahāśālā mahāśrotriyā api ime brāhmaṇāḥ svakīyaṃ mahāśālātvābhimānaṃ parityajyopāyanahastāḥ abrāhmaṇaṃ jātyā hīnaṃ rājānaṃ vidyārthitayā samāgatāḥ tasmātkāraṇāt anyairapi tathaiva kartavyamityanayā ākhyāyikayā sūcitaṃ bhavatīti ||
5.10.7.p6
su. - tānuvāca rājā prātarvaḥ prativaktāsmīti, sapadyanabhidhāne nimittamidaṃ leśato vā svabhāvaḥ parīkṣya iti | aparīkṣya vidyā hi na deyā | atha asyāśayamālakṣya te ha paredyuḥ prātaḥ samitpāṇayaḥ, dūrīkṛtābhimānā vinītaveṣāḥ śiṣyasamucitayā vṛttyā pūrvāhṇe praticakramire rājānam | rājā teṣāmabhimānaśūnyatāmālakṣya prasanno bhūtvā anupaniyaiva tān varṇato garīyāṃsa iti maryādāṃ rakṣan etaduvāca ||
5.10.7.p7
|| iti ekādaśakhaṇḍabhāṣyam ||
5.10.7.p8
dvādaśaḥ khaṇḍaḥ
Linked texts (1)
- Chāndogyopaniṣad — Sanskrit