Pramāṇa · Search · About · API

Dashopanishad 1

Daśopaniṣad 1

Language
Sanskrit

1.1

oṃ
īśāvāsyopaniṣat
pūrṇamadaḥ--iti śāntiḥ
parivrājakasya jñānaniṣṭhā
oṃ īśāvāsyamida sarvaṃ yatkiṃca jagatyāṃ jagat
tena tyaktena bhuñjīthā mā gṛdhaḥ kasyasviddhanam

1.2

kṛtsnavedāntā viṣayaḥ | sarvāpahnavasiddhaniṣpratiyogikabrahmamātraṃ tatsvarūpāvasthānalakṣaṇavikaḷebarakaivalyaṃ hi prayojanam | cinmātraśāstrayoḥ pratipādyapratipādakabhāvaḥ sambandhaḥ | sadyomuktikāmo hi adhikārī | tathā ca nāmārthaviveke
abhihitam—
viṣayaḥ svetaraprāsasattāsāmānyamīritaḥ
prayojanaṃ brahmamātrāvaśeṣaṇatayā sthitiḥ
sambandhaḥ pratipādyādiḥ śāstracinmātrayormithaḥ
vikaḷebarakaivalyānandakāmo'dhikāryasau || iti
īśādyaṣṭottaraśatavedāntāḥ na hi brahmamātraparyavasannāḥ | kintu asalaukikāyaṣṭadṛṣṭi parā eva iti cet na | svājñānajaḍīkṛtamohabhūtipaṭalasya sarvāpahnavasiddhabrahmamātrajñānagandhavikalatvena tatpadārohāya asalaukikāyaṣṭadṛṣṭīnāṃ upāyatvena
ca tadgataheyāṃśāpahnavataḥ sarvāpahnavasiddhaniṣpratiyogikabrahmamātraprabodhakatvāt īśādisarvavedāntāḥ sākṣāt paramparayā vā brahmamātraparyavasannā eva | “sarve vedā
yatpadamāmananti” iti, “vedaiśca sarvairahameva vedyaḥ” iti ca śruteḥ smṛteśca
tathā ca—ṛgādicaturvedaprabhakteśādyaṣṭottaraśatavedāntavākyāni—
īśāvāsyamidaṃ sarvam
anejadekam
anyadeva tadviditādatho aviditādadhi
aśabdamasparśamarūpamavyayaṃ tathārasaṃ nityamagandhavacca yat
sa eṣo'kalo'mṛtaḥ
aprāṇo hyamanāḥ śubhraḥ
akṣarātparataḥ paraḥ
amātraścaturtho'vyavahāryaḥ
prapañcopaśamaḥ śivo'dvaitaḥ
satyaṃ jñānamanantaṃ brahma
taditarasya karmaniṣṭhā
kurvanneveha karmāṇi jijīviṣecchata samāḥ
evaṃ tvayi nānyatheto'sti na karma lipyate nare

1.3

kāmyakarmaniṣṭhānindā
asuryā nāma te lokā andhena tamasā vṛtāḥ
tām̐ste pretyābhigacchanti ye ke cātmahano janāḥ

1.4

ātmatattvasvarūpam
anejadekaṃ manaso javīyo nainaddevā āpnuvan ¹pūrvamarṣat
taddhāvato'nyānatyeti tiṣṭhattasminnapo mātariśvā dadhāti

1.5

tadejati ^1tannaijati taddūre tadvantike
tadantarasya sarvasya tadu sarvasyāsya bāhyataḥ

1.6

yastu sarvāṇi bhūtānyātmanyevānupaśyati
sarvabhūteṣu cātmānaṃ tato na vijugupsate

1.7

yasminsarvāṇi bhūtānyātmaivābhūdvijānataḥ
tatra ko mohaḥ kaḥ śoka ekatvamanupaśyataḥ

1.8

sa paryagācchukramakāyamavraṇaṃ
asnāvira śuddhamapāpaviddham
kavirmanīṣī paribhūḥ svayaṃbhūryāthātathyato'rthān
vyadadhācchāśvatībhyaḥ samābhyaḥ

1.9

nityabhūterjagradādibhāvābhāvaikasākṣitaḥ
līlābhūterjagradādāvabhimānaprahāṇataḥ
jaḍabhūtessuṣuptatvāt bhojyatvāt pāriśeṣyataḥ
tryavasthādyuṅmohabhūtiḥ kalpakatvaṃ bhajettarām || iti,
jīvattaḥ kalpakākāramīśvaratvādakalpakam
andhaṃ tamaḥ praviśanti ye'vidyāmupāsate
tato bhūya iva te tamo ya u vidyāyāṃ ratāḥ

1.10

vidyākarmaṇoravāntaraphalabhedaḥ
anyadevāhurvidyayānyadāhuravidyayā
iti śuśruma dhīrāṇāṃ ye nastadvicacakṣire

1.11

vidyāṃ cāvidyāṃ ca yastadvedobhayam̐ saha
avidyayā mṛtyuṃ tīrtvā vidyayāmṛtamaśnute

1.12

andhaṃ tamaḥ praviśanti ye'saṃbhūtimupāsate
tato bhūya iva te tamo ya u saṃbhūtyām̐ ratāḥ

1.13

anyadevāhuḥ saṃbhavādanyadāhurasaṃbhavāt
iti śuśruma dhīrāṇāṃ ye nastadvicacakṣire

1.14

saṃbhūtiṃ ca vināśaṃ ca yastadvedobhaya saha
vināśena mṛtyuṃ tīrtvā saṃbhūtyāmṛtamaśnute

1.15

hiraṇmayena pātreṇa satyasyāpihitaṃ mukham
tattvaṃ pūṣannapāvṛṇu satyadharmāya dṛṣṭaye

1.16

pūṣannekarṣe yama sūrya prājāpatya vyūha raśmīn samūha
tejo yatte rūpaṃ kalyāṇatamaṃ tatte paśyāmi
yo'sāvasau puruṣaḥ so'hamasmi

1.17

vāyuranilamamṛtamathedaṃ bhasmāntagm̐ śarīram

1.18

oṃ krato smara kṛtagm̐ smara krato smara kṛtagm̐ smara

1.19

agne naya supathā rāye asmānviśvāni deva vayunāni vidvān
yuyodhyasmajjuhurāṇameno bhūyiṣṭhāṃ te namauktiṃ vidhema

Linked texts (1)