Pramāṇa · Search · About · API

Dashopanishad 12

Daśopaniṣad 12

Language
Sanskrit

12.1

tṛtīyaḥ praśnaḥ
atha haina kausalyaścāśvalāyanaḥ papraccha | bhagavan ! kuta eṣa
prāṇo jāyate ? kathamāyātyasmiñcharīre ? ātmānaṃ vā pravibhajya
kathaṃ prātiṣṭhate ? kenotkramate ? kathaṃ bāhyamabhidhatte ? kathamadhyātmaṃ ?
iti

12.2

tasmai sa hovāca atipraśnān pṛcchasi brahmiṣṭho'sīti
tasmātte'haṃ bravīmi

12.3

ātmana eṣa prāṇo jāyate | yathaiṣā
puruṣe chāyaitasminnetadātatam | manokṛtenāyātyasmiñcharīre

12.4

yathā samrāḍevādhikṛtān viniyuṅkta etān grāmānetān
grāmānadhitiṣṭhasvetyevamevaiṣa prāṇa itarān prāṇān pṛthakpṛthageva
saṃnidhatte

12.5

pāyūpasthe'pānaṃ cakṣuḥ śrotre mukhanāsikābhyāṃ
prāṇaḥ svayaṃ prātiṣṭhate madhye tu samānaḥ | eṣa hyetaddhutamannaṃ samaṃ nayati
tasmādetāḥ saptārciṣo bhavanti

12.6

prāṇasya vyānātmanā sarvaśarīravyāptiḥ
hṛdi hyeṣa ātmā | atraitadekaśataṃ nāḍīnāṃ tāsāṃ śataṃ śatamekaikasyāṃ dvāsaptatirdvāsaptatiḥ pratiśākhānāḍīsahasrāṇi bhavantyāsu
vyānaścarati

12.7

udānātmanā prāṇasyotkramaṇam
athaikayordhva udānaḥ puṇyena puṇyaṃ lokaṃ nayati pāpena pāpamubhābhyāmeva manuṣyalokam

12.8

ādityo ha vai bāhyaḥ prāṇa udayatyeṣa hyenaṃ cākṣuṣaṃ prāṇamanugṛhṇānaḥ | pṛthivyāṃ yā devatā saiṣā puruṣasyāpānamavaṣṭabhyāntarā
yadākāśaḥ sa samāno vāyurvyānaḥ

12.9

tejo ha vāva udānastasmādupaśāntatejāḥ punarbhavamindriyairmanasi
saṃpadyamānaiḥ

12.10

yaccittastenaiṣa prāṇamāyāti prāṇastejasā
yuktaḥ | sahātmanā yathāsaṃkalpitaṃ lokaṃ nayati

12.11

yaṃ yaṃ vāpi smaran bhāvaṃ tyajatyante kalebaram
taṃ tamevaiti kaunteya sadā tadbhāvabhāvitaḥ
ya evaṃ vidvān prāṇaṃ veda na hāsya prajā hīyate'mṛto bhavati

Linked texts (10)