Pramāṇa · Search · About · API

Dashopanishad 13

Daśopaniṣad 13

Language
Sanskrit

13.1

tadeṣa ślokaḥ—
utpattimāyatiṃ sthānaṃ vibhutvaṃ caiva pañcadhā
adhyātmaṃ caiva prāṇasya vijñāyāmṛtamaśnute vijñāyāmṛtamaśnuta iti
caturthaḥ praśnaḥ
brahmabubhutsayā gārgyasya praśnaḥ
atha hainaṃ sauryāyaṇī gārgyaḥ papraccha | bhagavan ! etasminpuruṣe
kāni svapanti ? kānyasmin jāgrati ? katara eṣa devaḥ
svapnānpaśyati ? kasyaitatsukhaṃ bhavati ? kasminnu sarve saṃpratiṣṭhitā
bhavanti ? iti

13.2

brahmaṇaḥ sarvapratiṣṭhāspadatvam
tasmai sa hovāca | yathā gārgya ! marīcayo'rkasyāstaṃ gacchataḥ
sarvā etasmiṃstejomaṇḍala ekībhavanti | tāḥ punaḥ punarudayataḥ
pracarantyevaṃ ha vai tatsarvaṃ pare deve manasyekībhavati | tena tarhyeṣa
puruṣo na śṛṇoti na paśyati na jighrati na rasayate na spṛśate
nābhivadate nādatte nānandayate na visṛjate neyāyate svapitītyācakṣate

13.3

prāṇādīnāmāhavanīyatvādinirūpaṇam
prāṇāgnaya evaitasminpure jāgrati gārhapatyo ha vā eṣo'pāno
vyāno'nvāhāryapacano yadgārhapatyātpraṇīyate praṇayanādāhavanīyaḥ prāṇaḥ
yaducchvāsaniḥśvāsāvetāvāhutī samaṃ nayatīti sa samānaḥ

13.4

manaso yajamānatvamudānena brahmaprāpaṇaṃ ca
mano ha vāva yajamāna iṣṭaphalamevodānaḥ sa enaṃ yajamānamaharaharbrahma gamayati

13.5

atraiṣa devaḥ svapne mahimānamanubhavati | yaddṛṣṭaṃ dṛṣṭamanupaśyati
śrutaṃ śrutamevārthamanuśṛṇoti deśadigantaraiśca pratyanubhūtaṃ punaḥpunaḥ
pratyanubhavati dṛṣṭaṃ cādṛṣṭaṃ ca śrutaṃ cāśrutaṃ cānubhūtaṃ cānanubhūtaṃ ca
saccāsacca sarvaṃ paśyati sarvaḥ paśyati

13.6

sa yadā tejasābhibhūto bhavatyatraiṣa devaḥ svapnānna paśyatyatha
tadaitasmiñcharīre etatsukhaṃ bhavati

13.7

sa yathā somya ! vayāṃsi vāsovṛkṣaṃ saṃpratiṣṭhante evaṃ ha vai tatsarvaṃ
para ātmani saṃpratiṣṭhate

13.8

pṛthivī ca pṛthivīmātrā cāpaścāpomātrā ca tejaśca tejomātrā
ca vāyuśca vāyumātrā cākāśaścākāśamātrā ca cakṣuśca draṣṭavyaṃ ca
śrotraṃ ca śrotavyaṃ ca ghrāṇaṃ ca ghrātavyaṃ ca rasaśca rasayitavyaṃ ca
tvak ca sparśayitavyaṃ ca vāk ca vaktavyaṃ ca hastau cādātavyaṃ
copasthaścānandayitavyaṃ ca pāyuśca visarjayitavyaṃ ca pādau ca gantavyaṃ
ca manaśca mantavyaṃ ca buddhiśca boddhavyaṃ cāhaṅkāraścāhaṅkartavyaṃ ca
cittaṃ ca cetayitavyaṃ ca tejaśca vidyotayitavyaṃ ca prāṇaśca vidhārayitavyaṃ ca

13.9

eṣa hi draṣṭā spraṣṭā śrotā ghrātā rasayitā mantā boddhā kartā
vijñānātmā puruṣaḥ | sa pare'kṣara ātmani saṃpratiṣṭhate paramevākṣaraṃ
pratipadyate

13.10

sa yo ha vai tadacchāyamaśarīramalohitaṃ śubhramakṣaraṃ vedayate yastu
somya ! sa sarvajñaḥ sarvo bhavati

13.11

tadeṣa ślokaḥ
vijñānātmā saha devaiśca sarvaiḥ prāṇā bhūtāni saṃpratiṣṭhanti yatra
tadakṣaraṃ vedayate yastu somya ! sa sarvajñaḥ sarvamevāviveśa-iti

Linked texts (10)