Pramāṇa · Search · About · API

Dashopanishad 24

Daśopaniṣad 24

Language
Sanskrit

24.1

vaitathyaprakaraṇam
svapraprapañcasya vaitathyam
vaitathyaṃ sarvabhāvānāṃ svapna āhurmanīṣiṇaḥ
antaḥ sthānāttu bhāvānāṃ saṃvṛtatvena hetunā

24.2

adīrghatvācca kālasya gatvā deśānna paśyati
pratibuddhaśca vai sarvaḥ tasmin deśe na vidyate

24.3

abhāvaśca rathādīnāṃ śrūyate nyāyapūrvakam
vaitathyaṃ tena vai prāptaṃ svapna āhuḥ prakāśitam

24.4

antaḥsthānāttu bhedānāṃ tasmājjāgarite smṛtam
yathā tatra tathā svapne saṃvṛtatvena bhidyate

24.5

svapnajāgarite sthāne hyekamāhurmanīṣiṇaḥ
bhedānāṃ hi samatvena prasiddhenaiva hetunā

24.6

ādāvante ca yannāsti vartamāne'pi tattathā
vitathaiḥ sadṛśāḥ santo'vitathā iva lakṣitāḥ

24.7

saprayojanatā teṣāṃ svapne vipratipadyate
tasmādādyantavattvena mithyaiva khalu te smṛtāḥ

24.8

svapnadṛṣṭāntasya sadbhāvaḥ
apūrvaṃ sthānidharmo hi yathā svarganivāsinām
tānayaṃ prekṣate gatvā yathaiveha suśikṣitaḥ

24.9

jāgradbhedānāṃ svapnatulyatā
svapnavṛttāvapi tvantaścetasā kalpitaṃ tvasat
bahiśceto gṛhītaṃ saddṛṣṭaṃ vaitathyametayoḥ

24.10

jāgradvṛttāvapi tvantaścetasā kalpitaṃ tvasat
bahiścetogṛhītaṃ sadyuktaṃ vaitathyametayoḥ

24.11

ubhayorapi vaitathyaṃ bhedānāṃ sthānayoryadi
ka etān budhyate bhedān ? ko vai teṣāṃ vikalpakaḥ ?

24.12

kalpayatyātmanātmānamātmā devaḥ svamāyayā
sa eva budhyate bhedāniti vedāntaniścayaḥ

24.13

vikarotyaparān bhāvānantaścitte vyavasthitān
niyatāṃśca bahiścitta evaṃ kalpayate prabhuḥ

24.14

cittakālā hi ye'ntastu dvayakālāśca ye bahiḥ
kalpitā eva te sarve viśeṣo nānyahetukaḥ

24.15

avyaktā eva ye'ntastu sphuṭā eva ca ye bahiḥ
kalpitā eva te sarve viśeṣastvindriyāntare

24.16

jīvaṃ kalpayate pūrvaṃ tato bhāvān pṛthagvidhān
bāhyānādhyātmikāṃścaiva yathāvidyastathāsmṛtiḥ

24.17

aniścitā yathā rajjurandhakāre vikalpitā
sarpadhārādibhirbhāvaistadvadātmā vikalpitaḥ

24.18

niścitāyāṃ yathā rajjvāṃ vikalpo vinivartate
rajjureveti cādvaitaṃ tadvadātmaviniścayaḥ

24.19

prāṇādibhiranantaistu bhāvairetairvikalpitaḥ
māyaiṣā tasya devasya yayāyaṃ mohitaḥ svayam

24.20

prāṇādivikalpānāṃ prakāraḥ
prāṇa iti prāṇavido bhūtānīti ca tadvidaḥ
guṇā iti guṇavidastattvānīti ca tadvidaḥ

24.21

pādā iti pādavido viṣayā iti tadvidaḥ
lokā iti lokavido devā iti ca tadvidaḥ

24.22

vedā iti vedavido yajñā iti ca tadvidaḥ
bhokteti ca bhoktṛvido bhojyamiti ca tadvidaḥ

24.23

sūkṣma iti sūkṣmavidaḥ sthūla iti ca tadvidaḥ
mūrta iti mūrtavido'mūrta iti ca tadvidaḥ

24.24

kāla iti kālavido diśa iti ca tadvidaḥ
vādā iti vādavido bhuvanānīti tadvidaḥ

24.25

mana iti manovido buddhiriti ca tadvidaḥ
cittamiti cittavido dharmādharmau ca tadvidaḥ

24.26

pañcaviṃśaka ityeke ṣaḍviṃśa iti cāpare
ṣaṭtriṃśaka ityāhurananta iti cāpare

24.27

lokām̐llokavidaḥ prāhurāśramā iti tadvidaḥ
strīpuṃnapuṃsakaṃ laiṅgāḥ parāparamathāpare

24.28

sṛṣṭiriti sṛṣṭivido laya iti ca tadvidaḥ
sthitiriti sthitividaḥ sarve ceha tu sarvadā

24.29

yaṃ bhāvaṃ darśayedyasya taṃ bhāvaṃ sa tu paśyati
taṃ cāvati sa bhūtvāsau tadgrahaḥ samupaiti tam

24.30

etaireṣo'pṛthagbhāvaiḥ pṛthageveti lakṣitaḥ
evaṃ yo veda tattvena kalpayet so'viśaṅkitaḥ

24.31

svapnamāye yathā dṛṣṭe gandharvanagaraṃ yathā
tathā viśvamidaṃ dṛṣṭaṃ vedānteṣu vicakṣaṇaiḥ

24.32

na nirodho na cotpattirna baddho na ca sādhakaḥ
na mumukṣurna vai mukta ityeṣā paramārthatā

24.33

vītarāgabhayakrodhairmunibhirvedapāragaiḥ
nirvikalpo hyayaṃ dṛṣṭaḥ prapañcopaśamo'dvayaḥ

24.34

tasmādevaṃ viditvainamadvaite yojayenmatim
advaitaṃ samanuprāpya jaḍavallokamācaret

24.35

nisstutirnirnamaskāro nissvadhākāra eva ca
calācalaniketaśca yatiryādṛcchiko bhavet

24.36

munerbrahmamātratayāvasthitiḥ
tattvamādhyātmikaṃ dṛṣṭvā tattvaṃ dṛṣṭvā tu bāhyataḥ
tattvībhūtastadārāmastattvādapracyuto bhavet

24.37

bhāvairasadbhirevāyamadvayena ca kalpitaḥ
bhāvā apyadvayenaiva tasmādadvayatā śivā

24.38

nātmabhāvena nānedaṃ na svenāpi kathaṃcana
na pṛthaṅnāpṛthak kiñciditi tattvavido viduḥ

Linked texts (3)