Pramāṇa · Search · About · API

Dashopanishad 25

Daśopaniṣad 25

Language
Sanskrit

25.1

advaitaprakaraṇam
upāsanāśrito dharmo jāte brahmaṇi vartate
prāgutpatterajaṃ sarvaṃ tenāsau kṛpaṇaḥ smṛtaḥ

25.2

ato vakṣyāmyakārpaṇyamajāti samatāṃ gatam
yathā na jāyate kiṃcijjāyamānaṃ samantataḥ

25.3

ātmā hyākāśavajjīvairghaṭākāśairivoditaḥ
ghaṭādivacca saṅghātairjātāvevannidarśanam

25.4

ghaṭādiṣu pralīneṣu ghaṭākāśādayo yathā
ākāśe saṃpralīyante tadvajjīvā ihātmani

25.5

yathaikasmin ghaṭākāśe rajodhūmādibhiryute
na sarve saṃprayujyante tadvajjīvāḥ sukhādibhiḥ

25.6

rūpakāryasamākhyāśca bhidyante tatra tatra vai
ākāśasya na bhedo'sti tadvajjīveṣu nirṇayaḥ

25.7

nākāśasya ghaṭākāśo vikārāvayavau yathā
naivātmanaḥ sadā jīvo vikārāvayavau tathā

25.8

ātmano'vilakṣaṇatvam
yathā bhavati bālānāṃ gaganaṃ malinaṃ malaiḥ
tathā bhavatyabuddhānāmātmāpi malino malaiḥ

25.9

maraṇe saṃbhave caiva gatyāgamanayorapi
sthitau sarvaśarīreṣu cākāśenāvilakṣaṇaḥ

25.10

dehādīnāṃ svāvidyākṛtatvam
saṃghātāḥ svapnavatsarve ātmamāyāvivarjitāḥ
ādhikye sarvasāmye vā nopapattirhi vidyate

25.11

rasādayo hi ye kośā vyākhyātāstaittirīyake
teṣāmātmā paro jīvaḥ khaṃ yathā saṃprakāśitaḥ

25.12

dvayordvayormadhujñāne paraṃ brahma prakāśitam
pṛthivyāmudare caiva yathākāśaḥ prakāśitaḥ

25.13

jīvātmanorananyatvamabhedena praśasyate
nānātvaṃ nindyate yacca tadevaṃ hi samañjasam

25.14

jīvātmanoḥ pṛthaktvaṃ yatprāgutpatteḥ prakīrtitam
bhaviṣyadvṛttyā gauṇaṃ tanmukhyatvaṃ hi na yujyate

25.15

mṛllohavisphuliṅgādyaiḥ sṛṣṭiryā coditānyathā
upāyaḥ so'vatārāya nāsti bhedaḥ kathañcana

25.16

āśramāstrividhā hīnamadhyamotkṛṣṭadṛṣṭayaḥ
upāsanopadiṣṭeyaṃ tadarthamanukampayā

25.17

paramārthadarśino virodhābhāvaḥ
svasiddhāntavyavasthāsu dvaitino niścitā dṛḍham
parasparaṃ virudhyante tairayaṃ na virudhyate

25.18

dvaitādvaitavivaraṇam
advaitaḥ paramārtho hi dvaitaṃ tadbheda ucyate
teṣāmubhayathā dvaitaṃ tenāyaṃ na virudhyate

25.19

māyayā bhidyate hyetannānyathājaṃ kathaṃcana
tattvato bhidyamāne hi martyatāmamṛtaṃ vrajet

25.20

ajātasyaiva bhāvasya jātimicchanti vādinaḥ
ajāto hyamṛto bhāvo martyatāṃ kathameṣyati ?

25.21

na bhavatyamṛtaṃ martyaṃ na martyamamṛtaṃ tathā
prakṛteranyathābhāvo na kathaṃcidbhaviṣyati

25.22

svabhāvenāmṛto yasya bhāvo gacchati martyatām
kṛtakenāmṛtastasya kathaṃ sthāsyati niścalaḥ 1

25.23

bhūtato'bhūtato vāpi sṛjyamāne samā śrutiḥ
niścitaṃ yuktiyuktaṃ ca yattadbhavati netarat

25.24

brahmaṇo māyayaiva jāyamānatvam
neha nāneti cāmnāyādindro māyābhirityapi
ajāyamāno bahudhā jāyate māyayā tu saḥ

25.25

kāryakāraṇakalanāviralaṃ brahma
saṃbhūterapavādācca saṃbhavaḥ pratiṣidhyate
ko nvenaṃ janayediti kāraṇaṃ pratiṣidhyate

25.26

kāryaṃ cet kāraṇaṃ kiṃcit kāryābhāve na kāraṇam
sa eṣa neti netīti vyākhyātaṃ nihnute yataḥ
sarvamagrāhyabhāvena hetunājaṃ prakāśate

25.27

sato'jāyamānatvādi
sato hi māyayā janma yujyate na tu tattvataḥ
tattvato jāyate yasya jātaṃ tasya hi jāyate

25.28

asato māyayā janma tattvato naiva yujyate
vandhyāputro na tattvena māyayā vāpi jāyate

25.29

svato vā parato vāpi na kiṃcidvastu jāyate
nāstyasaddhetukamasat sadasaddhetukaṃ tathā
yathā svapne dvayābhāsaṃ spandate māyayā manaḥ
tathā jāgraddvayābhāsaṃ spandate māyayā manaḥ

25.30

advayaṃ ca dvayābhāsaṃ manaḥ svapne na saṃśayaḥ
advayaṃ ca dvayābhāsaṃ tathā jāgranna saṃśayaḥ

25.31

manodṛśyamidaṃ dvaitaṃ yat kiṃcit sacarācaram
manaso hyamanībhāve dvaitaṃ naivopalabhyate

25.32

ātmasatyānubodhena na saṃkalpayate yadā
amanastāṃ tadā yāti grāhyābhāve tadagraham

25.33

brahmabodhanaprakāraḥ
akalpakamajaṃ jñānaṃ jñeyābhinnaṃ pracakṣate
brahma jñeyamajaṃ nityamajenājaṃ vibudhyate

25.34

suṣuptisamādhyorvailakṣaṇyaṃ pracārabhedaśca
nigṛhītasya manaso nirvikalpasya dhīmataḥ
pracāraḥ sa tu vijñeyaḥ suṣupto'nyo na tatsamaḥ

25.35

līyate hi suṣuptau tannigṛhītaṃ na līyate
tadeva nirbhayaṃ brahma jñānālokaṃ samantataḥ

25.36

jāgratsvapnasuṣuptimòhatamasi svāntarmunerlīyate
turyavikalpasamādhiniṣṭhamanasaḥ sattvāllayaṃ naiti tat
turyātītapade virūpavilayādyasmin samāptaṃ bhavet
ajamanidramasvapnamanāmakamarūpakam
sakṛdvibhātaṃ sarvajñaṃ nopacāraḥ kathaṃcana

25.37

sarvābhilāpavigataḥ sarvacintāsamujjhitaḥ
supraśāntaḥ sakṛjjyotiḥ samādhiracalo'bhayaḥ

25.38

graho na tatra notsargaḥ cintā yatra na vidyate
ātmasaṃsthaṃ tadā jñānamajāti samatāṃ gatam

25.39

asparśayogasvarūpam
asparśayogo vai nāma durdarśaḥ sarvayoginām
yogino bibhyati hyasmādbhaye bhayadarśinaḥ

25.40

brahmātiriktaṃ netyarthe svanāśāśaṃkayā hyamī
vadantu viśvasatyatvaṃ vyāvahārikatvādikam
svetarāsahanaṃ brahma svamātramiti yairyataḥ
paramādvaitinaḥ prāhuḥ niśśaṃkaṃ brahmamātrakam
mokṣasya manonigrahāyattatā
manaso nigrahāyattamabhayaṃ sarvayoginām
duḥkhakṣayaḥ prabodhaścāpyakṣayā śāntireva ca

25.41

utseka udadheryadvat kuśāgreṇaikabindunā
manaso nigrahastadvadbhavedaparikhedataḥ

25.42

upāyena nigṛhṇīyādvikṣiptaṃ kāmabhogayoḥ
suprasannaṃ laye caiva yathā kāmo layastathā

25.43

duḥkhaṃ sarvamanusmṛtya kāmabhogānnivartayet
ajaṃ sarvamanusmṛtya jātaṃ naiva tu paśyati

25.44

laye saṃbodhayeccittaṃ vikṣiptaṃ śamayet punaḥ
sakaṣāyaṃ vijānīyāt samaprāptaṃ na cālayet

25.45

nāsvādayetsukhaṃ tatra nissaṅgaḥ prajñayā bhavet
niścalaṃ niścaraccittamekīkuryātprayatnataḥ

25.46

layavikṣepaviralasya cittasyaiva brahmatvam
yadā na līyate cittaṃ na ca vikṣipyate punaḥ
aniṅganamanābhāsaṃ niṣpannaṃ brahma tattadā

25.47

brahma sukhasvarūpam
svasthaṃ śāntaṃ sanirvāṇamakathyaṃ sukhamuttamam
ajamajena jñeyena sarvajñaṃ paricakṣate

25.48

brahmasaṃpattiḥ
na kaścijjāyate jīvaḥ saṃbhavo'sya na vidyate
etattaduttamaṃ satyaṃ yatra kiṃcinna jāyate

Linked texts (4)