Pramāṇa · Search · About · API

Dashopanishad 27

Daśopaniṣad 27

Language
Sanskrit

Contents

27.1

tatastimitagambhīraṃ na tejo na tamastatam
anākhyamanabhivyaktaṃ sat kiṃcidavaśiṣyate
sarvāpahṇavasaṃsiddhaparamādvaitavaibhavam
yenādau khyāpitaṃ tasmai deśikāya namassatām
māṇḍūkyopaniṣadgūḍhatātparyaṃ kārikāśataiḥ
yena prakāśitaṃ gauḍapādācāryāya te namaḥ
taittirīyopaniṣat
śaṃ no mitraḥ—iti śāntiḥ
śīkṣāvallī
prathamo'nuvākaḥ
maṅgalācāraḥ śāntipāṭhaḥ
oṃ śaṃ no mitraḥ śaṃ varuṇaḥ | śaṃ no bhavatvaryamā | śaṃ na
indro bṛhaspatiḥ | śaṃ no viṣṇururukramaḥ | namo brahmaṇe | namaste
vāyo | tvameva pratyakṣaṃ brahmāsi | tvāmeva pratyakṣaṃ brahma vadiṣyāmi
ṛtaṃ vadiṣyāmi | satyaṃ vadiṣyāmi | tanmāmavatu | tadvaktāramavatu
avatu mām | avatu vaktāram | oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ
iti prathamo'nuvākaḥ
oṃ śīkṣāṃ vyākhyāsyāmaḥ | varṇaḥ svaraḥ | mātrā balam
sāma saṃtānaḥ | ityuktaḥ śīkṣādhyāyaḥ
iti dvitīyo'nuvākaḥ
saha nau yaśaḥ | saha nau brahmavarcasam | athātaḥ sagṃ‍hitāyā
upaniṣadaṃ vyākhyāsyāmaḥ | pañcasvadhikaraṇeṣu | adhilokamadhijyautiṣamadhividyamadhiprajamadhyātmam | tā mahāsagṃ‍hitā ityācakṣate
athādhilokam | pṛthivī pūrvarūpam | dyauruttararūpam | ākāśaḥ
saṃdhiḥ

27.2

vāyuḥ saṃdhānam | ityadhilokam | athādhijyautiṣam
agniḥ pūrvarūpam | āditya uttararūpam | āpaḥ saṃdhiḥ | vaidyutaḥ
saṃdhānam | ityadhijyautiṣam | athādhividyam | ācāryaḥ pūrvarūpam

27.3

antevāsyuttararūpam | vidyā saṃdhiḥ | pravacanagṃ
saṃdhānam | ityadhividyam | athādhiprajam | mātā pūrvarūpam
pitottararūpam | prajā saṃdhiḥ | prajananagṃ saṃdhānam | ityadhiprajam

27.4

athādhyātmam | adharā hanuḥ pūrvarūpam | uttarā
hanuruttararūpam | vāk saṃdhiḥ | jihvā saṃdhānam | ityadhyātmam
itīmā mahāsagṃ‍hitāḥ | ya evametā mahāsagṃ‍hitā vyākhyātā veda
saṃdhīyate prajayā paśubhiḥ | brahmavarcasenānnādyena suvargeṇa lokena

27.1-2

caturtho'nuvākaḥ
yaśchandasāmṛṣabho viśvarūpaḥ| chandobhyo'dhyamṛtātsaṃbabhūva
sa mendro medhayā spṛṇotu| amṛtasya deva dhāraṇo bhūyāsam| śarīraṃ
me vicarṣaṇam| jihvā me madhumattamā| karṇābhyāṃ bhūri viśruvam
brahmaṇaḥ kośo'si medhayā pihitaḥ| śrutaṃ me gopāya| āvahantī
vitanvānā

27.2-2

kurvāṇācīramātmanaḥ| vāsām̐si mama gāvaśca
annapāne ca sarvadā| tato me śriyamāvaha| lomaśāṃ paśubhiḥ saha
svāhā| āmāyantu brahmacāriṇaḥ svāhā| vimāyantu brahmacāriṇaḥ
svāhā| pramāyantu brahmacāriṇaḥ svāhā| damāyantu brahmacāriṇaḥ
svāhā| śamāyantu brahmacāriṇaḥ svāhā

27.3-2

yaśo jane'sāni
svāhā| śreyān vasyaso'sāni svāhā| taṃ tvā bhaga praviśāni
svāhā| sa mā bhaga praviśa svāhā| tasmin sahasraśākhe
nibhagāhaṃ tvayi mṛje svāhā| yathāpaḥ pravatā yanti| yathā māsā
aharjaram| evaṃ māṃ brahmacāriṇaḥ| dhātarāyantu sarvataḥ svāhā
prativeśo'si pramā bhāhi pramā padyasva

27.1-3

iti caturtho'nuvākaḥ
pañcamo'nuvākaḥ
svārājyaphalakopāsanam
bhūrbhuvaḥ suvariti vā etāstisro vyāhṛtayaḥ | tāsāmuha
smaitāṃ caturthīm | māhācamasyaḥ pravedayate | maha iti | tadbrahma
sa ātmā | aṅgānyanyā devatāḥ | bhūriti vā ayaṃ lokaḥ
bhuva ityantarikṣam | suvarityasau lokaḥ

27.2-3

maha ityādityaḥ
ādityena vāva sarve lokā mahīyante | bhūriti vā agniḥ | bhuva
iti vāyuḥ | suvarityādityaḥ | maha iti candramāḥ | candramasā
vāva sarvāṇi jyotīm̐ṣi mahīyante | bhūriti vā ṛcaḥ | bhuva
iti sāmāni | suvariti yajūṃṣi

27.3-3

maha iti brahma | brahmaṇā
vāva sarve vedā mahīyante | bhūriti vai prāṇaḥ | bhuva ityapānaḥ
suvariti vyānaḥ | maha ityannam | annena vāva sarve prāṇā mahīyante
tā vā etāścatasraścaturdhā | catasraścatasro vyāhṛtayaḥ | tā yo veda
sa veda brahma | sarve'smai devā balimāvahanti

27.1-4

iti pañcamo'nuvākaḥ
sa ya eṣo'ntarhṛdaya ākāśaḥ | tasminnayaṃ puruṣo manomayaḥ | amṛto hiraṇmayaḥ | antareṇa tāluke | ya eṣa stana
ivāvalambate | sendrayoniḥ | yatrāsau keśānto vivartate | vyapohya
śīrṣakapāle | bhūrityagnau pratitiṣṭhati | bhuva iti vāyau

27.2-4

suvarityāditye | maha iti brahmaṇi | āpnoti svārājyam
āpnoti manasaspatim | vākpatiścakṣuṣpatiḥ | śrotrapatirvijñānapatiḥ
etattato bhavati | ākāśaśarīraṃ brahma | satyātma prāṇārāmaṃ mana
ānandam | śāntisamṛddhamamṛtam | iti prācīnayogyopāssva

27.1-5

iti ṣaṣṭho'nuvākaḥ
saptamo'nuvākaḥ
pṛthivyantarikṣaṃ dyaurdiśo'vāntaradiśāḥ | agnirvāyurādityaścandramā nakṣatrāṇi | āpa oṣadhayo vanaspataya ākāśa ātmā
ityadhibhūtam | athādhyātmam | prāṇo vyāno'pāna udānaḥ samānaḥ
cakṣuḥ śrotraṃ mano vāk tvak | carma mām̐saṃ snāvāsthimajjā
etadadhividhāya ṛṣiravocat | pāṅktaṃ vā idam̐ sarvam | pāṅktenaiva
pāṅktam̐ spṛṇotīti
aṣṭamo'nuvākaḥ
oṅkāropāsanam
omiti brahma | omitīda sarvam | omityetadanukṛtirhasma vā apyo śrāvayetyāśrāvayanti | omiti sāmāni gāyanti
o śaumiti śastrāṇi śasanti | omityadhvaryuḥ pratigaraṃ
pratigṛṇāti | omiti brahmā prasauti | omityagnihotramanujānāti
omiti brāhmaṇaḥ pravakṣyannāha brahmopāpnavānīti | brahmaivopāpnoti
ityaṣṭamo'nuvākaḥ
navamo'nuvākaḥ
ṛtaṃ ca svādhyāyapravacane ca | satyaṃ ca svādhyāyapravacane
ca | tapaśca svādhyāyapravacane ca | damaśca svādhyāyapravacane ca
śamaśca svādhyāyapravacane ca | agnayaśca svādhyāyapravacane ca
agnihotraṃ ca svādhyāyapravacane ca | atithayaśca svādhyāyapravacane ca
mānuṣaṃ ca svādhyāyapravacane ca | prajā ca svādhyāyapravacane ca
prajanaśca svādhyāyapravacane ca | prajātiśca svādhyāyapravacane ca
satyamiti satyavacā rāthītaraḥ | tapa iti taponityaḥ pauruśiṣṭiḥ
svādhyāyapravacane eveti nāko maudgalyaḥ | taddhi tapastaddhi tapaḥ
ahaṃ vṛkṣasya rerivā | kīrtiḥ pṛṣṭhaṃ gireriva | ūrdhvapavitro
vājanīva svamṛtamasmi | draviṇa savarcasam | sumedhā amṛto'kṣitaḥ
iti triśaṅkorvedānuvacanam
tapasā prāpyate sattvaṃ sattvāt saṃprāpyate manaḥ
manasā prāpyate tvātmā hyātmāpattyā nivartate || iti,
tapasā kalmaṣaṃ hanti vidyayāmṛtamaśnute
ekādaśo'nuvākaḥ
jñānotpattyarthaniyamānuśāsanam
vedamanūcyācāryo'ntevāsinamanuśāsti | satyaṃ vada | dharmaṃ
cara | svādhyāyānmā pramadaḥ | ācāryāya priyaṃ dhanamāhṛtya prajātantuṃ mā vyavacchetsīḥ | satyānna pramaditavyam | dharmānna pramaditavyam | kuśalānna pramaditavyam | bhūtyai na pramaditavyam
svādhyāyapravacanābhyāṃ na pramaditavyam

27.2-5

devapitṛkāryābhyāṃ
na pramaditavyam | mātṛdevo bhava | pitṛdevo bhava | ācāryadevo bhava
atithidevo bhava | yānyanavadyāni karmāṇi | tāni sevitavyāni
no itarāṇi | yānyasmāka sucaritāni | tāni tvayopāsyāni

27.3-4

no itarāṇi | ye ke cāsmacchreyā so brāhmaṇāḥ
teṣāṃ tvayāsane na praśvasitavyam | śraddhayā deyam | aśraddhayādeyam | śriyā deyam | hriyā deyam | bhiyā deyam | saṃvidā
deyam | atha yadi te karmavicikitsā vā vṛttavicikitsā vā
syāt

27.4-2

ye tatra brāhmaṇāḥ saṃmarśinaḥ | yuktā āyuktāḥ
alūkṣā dharmakāmāḥ syuḥ | yathā te tatra varteran | tathā tatra
vartethāḥ | athābhyākhyāteṣu | ye tatra brāhmaṇāḥ saṃmarśinaḥ | yuktā
āyuktāḥ | alūkṣā dharmakāmāḥ syuḥ | yathā te teṣu varteran | tathā
teṣu vartethāḥ | eṣa ādeśaḥ | eṣa upadeśaḥ | eṣā vedopaniṣat
etadanuśāsanam | evamupāsitavyam | evamu caitadupāsyam

27.4-2.p1

dvādaśo'nuvākaḥ
vighnnirāsāya śāntipāṭhaḥ
śaṃ no mitraḥ śaṃ varuṇaḥ | śaṃ no bhavatvaryamā | śaṃ na indro
bṛhaspatiḥ | śaṃ no viṣṇururukramaḥ | namo brahmaṇe | namaste vāyo
tvameva pratyakṣaṃ brahmāsi | tvāmeva pratyakṣaṃ brahmāvādiṣam | ṛtamavādiṣam | satyamavādiṣam | tanmāmāvīt | tadvaktāramāvīt
āvīnmām | āvīdvaktāram || oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ

27.4-2.p2

iti śīkṣāvallyāṃ dvādaśo'nuvākaḥ iti śīkṣāvallī

Linked texts (1)