Pramāṇa · Search · About · API

Different Upanishads 147

Different Upaniṣads 147

Language
Sanskrit

147.1

yatsaptānnāni medhayā tapasā'janayatpitā| ekamasya sādhāraṇaṃ dve devānabhājayat| trīṇyātmane'kuruta paśubhya ekaṃ prāyacchat| tasminsarvaṃ pratiṣṭhitaṃ yacca prāṇiti yacca na| kasmāttāni na kṣīyante'dyamānāni sarvadā| yo vai tāmakṣitiṃ veda so'nnamatti pratīkena| sa devānapigacchati sa ūrjamupajīvatīti ślokāḥ

147.3

yatsarpāñjāni medhayā tapasā'janayatpiteti medhayāḥ hi tapasā'janayatpitā | ekamasya sādhāraṇamitīdamevāsya tatsādhāraṇamannaṃ yadidamadyate | sa ya etadupāste na sa pāpmano vyāvartate miśraṃ hyetat | dve devānābhajayaditi hutaṃ ca prahutaṃ ca | tasmāddevebhyo juhvati ca pra ca juhvatyatho āhurdarśapūrṇamāsāviti | tasmānneṣṭiyājukaḥ syāt | paśubhya ekaṃ prāyacchaditi tatpayaḥ | payo hyevāgne manuṣyāśca paśavaścopajīvanti | tasmātkumāraṃ jātaṃ ghṛtaṃ vaivāgre pratilehayanti stanaṃ vā'nudhāpayantyatha vatsaṃ jātamāhuratṛṇāda iti | tasminsarvaṃ pratiṣṭhitaṃ yacca prāṇiti yacca neti payasi hīdaṃ sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ yacca prāṇiti yacca na | tadyadidamāhuḥ saṃvatsaraṃ payasā juhuvadapa punarmṛtyuṃ jayatīti na tathā vidyādyadahareva juhoti tadahaḥ punarmṛtyumapajayatyevaṃ vidvān sarvaṃ hi devebhyo'nnādyaṃ prayacchati | kasmāttāni na kṣīyante'dyamānāni sarvadeti | puruṣo vā akṣitiḥ | sa hīdamannaṃ punaḥ punarjanayate | yo vai tātrīṇyātmane'kuruteti mano vācaṃ prāṇaṃ tānyātmane'kuruta
anyatramanā abhūvaṃ nādarśamanyatramanā abhūvaṃ nāśrauṣamiti
manasā hyeva paśyati manasā śṛṇoti | kāmaḥ saṅkalpo vicikitsā śraddhā'śraddhā dhṛtiradhṛtirhrīrdhīrbhīrityetatsarvaṃ mana eva | tasmādapi pṛṣṭhata upaspṛṣṭo manasā vijānāti yaḥ kaśca śabdo vāgeva sā | eṣā hyantamāyattaiṣā hi na prāṇo-'pāno vyāna udānaḥ samāno'na ityetatsarvaṃ prāṇa eva
etanmayo vā ayamātmā vāṅmayo manomayaḥ prāṇamayaḥ

147.4

trayo lokā eta eva vāgevāyaṃ loko mano'nta-rikṣalokaḥ prāṇo'sau lokaḥ

147.5

trayo vedā eta eva vāgevargvedo mano yajurvedaḥ prāṇaḥ sāma-vedaḥ

147.6

devāḥ pitaro manuṣyā eta eva vāgeva devā manaḥ pitaraḥ prāṇo manuṣyāḥ

147.7

pitā mātā prajaita eva
mana eva pitā vāṅ mātā prāṇaḥ prajā

147.8

vijñātaṃ vijijñāsyamavijñātameta eva yatkiñca vijñātaṃ vācastadrūpaṃ vāgghi
vi.tā vāgenaṃ tadbhūtvā'vati

147.9

yatkiñca vijijñāsyaṃ
manastadrūpaṃ mano hi vijijñāsyaṃ mana enaṃ tadbhūtvā'vati

147.10

yakiñcāvijñātaṃ prāṇasya tadrūpaṃ prāṇo hyavijñātaḥ prāṇa
enaṃ tadbhūtvā'vati

147.11

tasyai vācaḥ pṛthivī śarīraṃ jyotīrūpamayamagnistadyāvatyeva vāk tāvatī pṛthivī tāvānayamagniḥ

147.12

athaitasya manaso dyauḥ śarīraṃ jyotīrūpamasāvādityaḥ tadyāvadeva
manastāvatī dyaustāvānasāvādityaḥ| tau mithunam̐ samaitāṃ tataḥ
prāṇo'jāyata| sa indraḥ sa eṣo'sapatno dvitīyo vai sapatno
nāsya sapatno bhavati ya evaṃ veda

147.12-2

tmādhibhūtaprakaraṇayoriva ādhidaivikayorapyāha—jñāvita | tau agnyādityau ādhidaivike vāṅmanase ādhidaivike mātāpitarau mithunaṃ maithunyaṃ sametāṃ samagacchetām | tatastayoḥ saṅgamanāt prāṇo'nnatrayāntargataprāṇādbhinnaḥ antarikṣago vāyuḥ parispandakarmārthamajāyata | sa prāṇa indraḥ parameśvaraḥ | tathā sa eṣa prāṇo'sapatno na vidyate sapatno yasyāsāvasapatnaḥ | pratipakṣatvenopagataḥ | dvitīyo vai sapatnaḥ śatrurbhavati | asapatnaguṇakaprāṇopāsanaphalamāha—nāsyeti | nāsyopāsakasya sapatnaḥ pratipakṣo bhavati ya evamasapatnaṃ prāṇaṃ vedetyarthaḥ

147.13

athaitasya prāṇasyāpsaḥ śarīraṃ jyotīrūpamasau candraḥ | tadyāvāneva prāṇastāvatya āpastāvānasau candraḥ | ta ete sarva eva samāḥ sarve'nantāḥ | sa yo haitānantavata upāste'ntavantam̐ sa lokaṃ jayati | atha yo haitānantānupāste'nantam̐ sa lokaṃ jayati

147.14

sa eṣa saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ ṣoḍaśakalaḥ | tasya rātraya eva pañcadaśa kalāḥ | dhruvaivāsya ṣoḍaśī kalā | sa rātribhirevā-ssca pūryate'pa ca kṣīyate so'māvāsyāṃ rātrimetayā ṣoḍaśyā
kalayā sarvamidaṃ prāṇabhṛdanupraviśya tataḥ prātarjāyate | tasmādetāṃ rātriṃ prāṇabhṛtaḥ prāṇaṃ na vicchindyādapi kṛkalāsasya
etasyā eva devatāyā apacityai

147.16

atha trayo vāva lokā manuṣyalokaḥ pitṛloko devaloka
iti| so'yaṃ manuṣyalokaḥ putreṇaiva jayyo nānyena karmaṇā
karmaṇā pitṛloko vidyayā devalokaḥ| devaloko vai
lokānām̐ śreṣṭhatasmādvidyāṃ praśam̐santi

147.17

prathātaḥ samprattiryadā praiṣanmanyate'tha putramāha tvaṃ brahma tvaṃ yajñastvaṃ
loka iti | sa putraḥ pratyāhāhaṃ brahmāhaṃ yajño'haṃ loka iti | yadvai
kiśvānūktaṃ tasya sarvasya brahmetyekatā | ye vai ke ca yajñāsteṣām̐
sarveṣāṃ yajña ityekatā | ye vai ke ca lokāsteṣām̐ sarveṣāṃ loka ityekataitāvadvā idam̐ sarvametanmā sarvam̐ sannayamito'bhunajaditi | tasmātputramanuśiṣṭaṃ lokyamāhustasmādenamanuśāsati | sa yadaivaṃvidasmāllokāt praityathaibhireva prāṇaiḥ saha putramāviśati | sa yadyanena
kiśvidakṣaṇayā''kṛtaṃ bhavati tasmādenam̐ sarvasmātputro mucyati
tasmātputro nāma | sa putreṇaivāsmim̐lloke pratitiṣṭhatyathainamete daivāḥ
prāṇā amṛtā āviśanti

147.18

pṛthivyai cainamasyai ca daivī vāgāviśati | sā vai daivī
vāgyayā yadyadeva vadati tattadbhavati

147.19

divaścainamādityācca daivaṃ mana āviśati tadvai daivaṃ mano yenā''nanyeva bhavatyatho na śocati

147.20

adbhyaścainaṃ candramasaśca devaḥ prāṇa āviśati sa vai devaḥ prāṇo yaḥ saṃcaram̐śvāsaṃcaram̐śca na vyathate'tho na riṣyati sa evaṃ vidsarveṣāṃ bhūtānāmātmā bhavati | yathaivā devataivam̐ sa yathaitāṃ devatām̐ sarvāṇi bhūtānyavantyevam̐ haivaṃvidam̐ sarvāṇi bhūtānyavanti | yadu kiñcemāḥ prajāḥ śocantyasaivā''sāṃ tadbhavati puṇyamevāmuṃ gacchati na ha vai devānpāpaṃ gacchati

147.21

athāto vratamīmām̐sā || prajāpatirhaṃ karmāṇi sasṛje || tāni sṛṣṭānyanyonyenāspardhanta || vadiṣyāmyevāhamiti vāgdadhre || drakṣyāmyahamiti cakṣuḥ || śroṣyāmyahamiti śrotramevamanyāni karmāṇi yathākarma || tāni mṛtyuḥ śramo bhūtvopayeme || tānyāpnot || tānyāptvā mṛtyuravārundha || tasmācchāmyatyeva vākśrāmyati cakṣuḥ śrāmyati śrotramathememeva nā''pnodyo'yaṃ madhyamaḥ prāṇastāni jñātuṃ dadhrire || ayaṃ vai naḥ śreṣṭho yaḥ sañcaram̐śvāsañcaram̐śca na vyathate'tho na riṣyati hantāsyaiva sarve rūpamasāmeti || ta etasyaiva sarve rūpamabhavam̐stasmādeta etenā''khyāyante prāṇā iti tena ha vāva tatkulamācakṣate yasmin kule bhavati ya evaṃ veda ya u haivaṃvidā spardhate'nuśuṣyatyanuśuṣya haivāntato mriyata ityadhyātmam

147.22

sa yathaiṣāṃ prāṇānāṃ madhyamaḥ prāṇa evametāsāṃ devatānāṃ vāyurmrocanti hyanyā devatā na vāyuḥ saiṣā'nastamitā devatā yadvāyuḥ

147.23

athaiṣa śloko bhavati yataścodeti sūryo'staṃ yatra ca gacchatīti
prāṇādvā eṣa udeti prāṇe'stameti | taṃ devāścakrire dharma sa
evādya sa u śva iti | yadvā ete'muhyanti mriyanta tadevāpyadya
kurvanti | tasmādekameva vrataṃ caret prāṇyāccaitrāpānyācca | nenmā
pāpmā sṛtyurāpnuvaditi | yadyu caretsamāpipayiṣet teno
etasyai devatāyai sāyujya salokatāṃ jayati

Linked texts (11)