<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.147 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Upaniṣads](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad) › [Principal (early) Upaniṣads](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya) › [Different Upanishads](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads) › 147

# Different Upanishads 147

Different Upaniṣads 147

- **Language:** Sanskrit

### [147.1](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.147.1)

yatsaptānnāni medhayā tapasā'janayatpitā| ekamasya sādhāraṇaṃ dve devānabhājayat| trīṇyātmane'kuruta paśubhya ekaṃ prāyacchat| tasminsarvaṃ pratiṣṭhitaṃ yacca prāṇiti yacca na| kasmāttāni na kṣīyante'dyamānāni sarvadā| yo vai tāmakṣitiṃ veda so'nnamatti pratīkena| sa devānapigacchati sa ūrjamupajīvatīti ślokāḥ

### [147.3](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.147.3)

yatsarpāñjāni medhayā tapasā'janayatpiteti medhayāḥ hi tapasā'janayatpitā | ekamasya sādhāraṇamitīdamevāsya tatsādhāraṇamannaṃ yadidamadyate | sa ya etadupāste na sa pāpmano vyāvartate miśraṃ hyetat | dve devānābhajayaditi hutaṃ ca prahutaṃ ca | tasmāddevebhyo juhvati ca pra ca juhvatyatho āhurdarśapūrṇamāsāviti | tasmānneṣṭiyājukaḥ syāt | paśubhya ekaṃ prāyacchaditi tatpayaḥ | payo hyevāgne manuṣyāśca paśavaścopajīvanti | tasmātkumāraṃ jātaṃ ghṛtaṃ vaivāgre pratilehayanti stanaṃ vā'nudhāpayantyatha vatsaṃ jātamāhuratṛṇāda iti | tasminsarvaṃ pratiṣṭhitaṃ yacca prāṇiti yacca neti payasi hīdaṃ sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ yacca prāṇiti yacca na | tadyadidamāhuḥ saṃvatsaraṃ payasā juhuvadapa punarmṛtyuṃ jayatīti na tathā vidyādyadahareva juhoti tadahaḥ punarmṛtyumapajayatyevaṃ vidvān sarvaṃ hi devebhyo'nnādyaṃ prayacchati | kasmāttāni na kṣīyante'dyamānāni sarvadeti | puruṣo vā akṣitiḥ | sa hīdamannaṃ punaḥ punarjanayate | yo vai tātrīṇyātmane'kuruteti mano vācaṃ prāṇaṃ tānyātmane'kuruta  
anyatramanā abhūvaṃ nādarśamanyatramanā abhūvaṃ nāśrauṣamiti  
manasā hyeva paśyati manasā śṛṇoti | kāmaḥ saṅkalpo vicikitsā śraddhā'śraddhā dhṛtiradhṛtirhrīrdhīrbhīrityetatsarvaṃ mana eva | tasmādapi pṛṣṭhata upaspṛṣṭo manasā vijānāti yaḥ kaśca śabdo vāgeva sā | eṣā hyantamāyattaiṣā hi na prāṇo-'pāno vyāna udānaḥ samāno'na ityetatsarvaṃ prāṇa eva  
etanmayo vā ayamātmā vāṅmayo manomayaḥ prāṇamayaḥ

### [147.4](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.147.4)

trayo lokā eta eva vāgevāyaṃ loko mano'nta-rikṣalokaḥ prāṇo'sau lokaḥ

### [147.5](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.147.5)

trayo vedā eta eva vāgevargvedo mano yajurvedaḥ prāṇaḥ sāma-vedaḥ

### [147.6](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.147.6)

devāḥ pitaro manuṣyā eta eva vāgeva devā manaḥ pitaraḥ prāṇo manuṣyāḥ

### [147.7](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.147.7)

pitā mātā prajaita eva  
mana eva pitā vāṅ mātā prāṇaḥ prajā

### [147.8](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.147.8)

vijñātaṃ vijijñāsyamavijñātameta eva yatkiñca vijñātaṃ vācastadrūpaṃ vāgghi  
vi.tā vāgenaṃ tadbhūtvā'vati

### [147.9](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.147.9)

yatkiñca vijijñāsyaṃ  
manastadrūpaṃ mano hi vijijñāsyaṃ mana enaṃ tadbhūtvā'vati

### [147.10](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.147.10)

yakiñcāvijñātaṃ prāṇasya tadrūpaṃ prāṇo hyavijñātaḥ prāṇa  
enaṃ tadbhūtvā'vati

### [147.11](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.147.11)

tasyai vācaḥ pṛthivī śarīraṃ jyotīrūpamayamagnistadyāvatyeva vāk tāvatī pṛthivī tāvānayamagniḥ

### [147.12](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.147.12)

athaitasya manaso dyauḥ śarīraṃ jyotīrūpamasāvādityaḥ tadyāvadeva  
manastāvatī dyaustāvānasāvādityaḥ| tau mithunam̐ samaitāṃ tataḥ  
prāṇo'jāyata| sa indraḥ sa eṣo'sapatno dvitīyo vai sapatno  
nāsya sapatno bhavati ya evaṃ veda

### [147.12-2](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.147.12-2)

tmādhibhūtaprakaraṇayoriva ādhidaivikayorapyāha—jñāvita | tau agnyādityau ādhidaivike vāṅmanase ādhidaivike mātāpitarau mithunaṃ maithunyaṃ sametāṃ samagacchetām | tatastayoḥ saṅgamanāt prāṇo'nnatrayāntargataprāṇādbhinnaḥ antarikṣago vāyuḥ parispandakarmārthamajāyata | sa prāṇa indraḥ parameśvaraḥ | tathā sa eṣa prāṇo'sapatno na vidyate sapatno yasyāsāvasapatnaḥ | pratipakṣatvenopagataḥ | dvitīyo vai sapatnaḥ śatrurbhavati | asapatnaguṇakaprāṇopāsanaphalamāha—nāsyeti | nāsyopāsakasya sapatnaḥ pratipakṣo bhavati ya evamasapatnaṃ prāṇaṃ vedetyarthaḥ

### [147.13](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.147.13)

athaitasya prāṇasyāpsaḥ śarīraṃ jyotīrūpamasau candraḥ | tadyāvāneva prāṇastāvatya āpastāvānasau candraḥ | ta ete sarva eva samāḥ sarve'nantāḥ | sa yo haitānantavata upāste'ntavantam̐ sa lokaṃ jayati | atha yo haitānantānupāste'nantam̐ sa lokaṃ jayati

### [147.14](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.147.14)

sa eṣa saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ ṣoḍaśakalaḥ | tasya rātraya eva pañcadaśa kalāḥ | dhruvaivāsya ṣoḍaśī kalā | sa rātribhirevā-ssca pūryate'pa ca kṣīyate so'māvāsyāṃ rātrimetayā ṣoḍaśyā  
kalayā sarvamidaṃ prāṇabhṛdanupraviśya tataḥ prātarjāyate | tasmādetāṃ rātriṃ prāṇabhṛtaḥ prāṇaṃ na vicchindyādapi kṛkalāsasya  
etasyā eva devatāyā apacityai

### [147.16](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.147.16)

atha trayo vāva lokā manuṣyalokaḥ pitṛloko devaloka  
iti| so'yaṃ manuṣyalokaḥ putreṇaiva jayyo nānyena karmaṇā  
karmaṇā pitṛloko vidyayā devalokaḥ| devaloko vai  
lokānām̐ śreṣṭhatasmādvidyāṃ praśam̐santi

### [147.17](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.147.17)

prathātaḥ samprattiryadā praiṣanmanyate'tha putramāha tvaṃ brahma tvaṃ yajñastvaṃ  
loka iti | sa putraḥ pratyāhāhaṃ brahmāhaṃ yajño'haṃ loka iti | yadvai  
kiśvānūktaṃ tasya sarvasya brahmetyekatā | ye vai ke ca yajñāsteṣām̐  
sarveṣāṃ yajña ityekatā | ye vai ke ca lokāsteṣām̐ sarveṣāṃ loka ityekataitāvadvā idam̐ sarvametanmā sarvam̐ sannayamito'bhunajaditi | tasmātputramanuśiṣṭaṃ lokyamāhustasmādenamanuśāsati | sa yadaivaṃvidasmāllokāt praityathaibhireva prāṇaiḥ saha putramāviśati | sa yadyanena  
kiśvidakṣaṇayā''kṛtaṃ bhavati tasmādenam̐ sarvasmātputro mucyati  
tasmātputro nāma | sa putreṇaivāsmim̐lloke pratitiṣṭhatyathainamete daivāḥ  
prāṇā amṛtā āviśanti

### [147.18](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.147.18)

pṛthivyai cainamasyai ca daivī vāgāviśati | sā vai daivī  
vāgyayā yadyadeva vadati tattadbhavati

### [147.19](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.147.19)

divaścainamādityācca daivaṃ mana āviśati tadvai daivaṃ mano yenā''nanyeva bhavatyatho na śocati

### [147.20](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.147.20)

adbhyaścainaṃ candramasaśca devaḥ prāṇa āviśati sa vai devaḥ prāṇo yaḥ saṃcaram̐śvāsaṃcaram̐śca na vyathate'tho na riṣyati sa evaṃ vidsarveṣāṃ bhūtānāmātmā bhavati | yathaivā devataivam̐ sa yathaitāṃ devatām̐ sarvāṇi bhūtānyavantyevam̐ haivaṃvidam̐ sarvāṇi bhūtānyavanti | yadu kiñcemāḥ prajāḥ śocantyasaivā''sāṃ tadbhavati puṇyamevāmuṃ gacchati na ha vai devānpāpaṃ gacchati

### [147.21](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.147.21)

athāto vratamīmām̐sā || prajāpatirhaṃ karmāṇi sasṛje || tāni sṛṣṭānyanyonyenāspardhanta || vadiṣyāmyevāhamiti vāgdadhre || drakṣyāmyahamiti cakṣuḥ || śroṣyāmyahamiti śrotramevamanyāni karmāṇi yathākarma || tāni mṛtyuḥ śramo bhūtvopayeme || tānyāpnot || tānyāptvā mṛtyuravārundha || tasmācchāmyatyeva vākśrāmyati cakṣuḥ śrāmyati śrotramathememeva nā''pnodyo'yaṃ madhyamaḥ prāṇastāni jñātuṃ dadhrire || ayaṃ vai naḥ śreṣṭho yaḥ sañcaram̐śvāsañcaram̐śca na vyathate'tho na riṣyati hantāsyaiva sarve rūpamasāmeti || ta etasyaiva sarve rūpamabhavam̐stasmādeta etenā''khyāyante prāṇā iti tena ha vāva tatkulamācakṣate yasmin kule bhavati ya evaṃ veda ya u haivaṃvidā spardhate'nuśuṣyatyanuśuṣya haivāntato mriyata ityadhyātmam

### [147.22](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.147.22)

sa yathaiṣāṃ prāṇānāṃ madhyamaḥ prāṇa evametāsāṃ devatānāṃ vāyurmrocanti hyanyā devatā na vāyuḥ saiṣā'nastamitā devatā yadvāyuḥ

### [147.23](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.147.23)

athaiṣa śloko bhavati yataścodeti sūryo'staṃ yatra ca gacchatīti  
prāṇādvā eṣa udeti prāṇe'stameti | taṃ devāścakrire dharma sa  
evādya sa u śva iti | yadvā ete'muhyanti mriyanta tadevāpyadya  
kurvanti | tasmādekameva vrataṃ caret prāṇyāccaitrāpānyācca | nenmā  
pāpmā sṛtyurāpnuvaditi | yadyu caretsamāpipayiṣet teno  
etasyai devatāyai sāyujya salokatāṃ jayati

## Linked texts (10)

- [Mādhyandina](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha*madhyandina.14.4.3.12) — Sanskrit
- [Kāṇva](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.brhadaranyaka*kanva.1.5.5) — Sanskrit
- [Īśādiviṃśottaraśatopaniṣadaḥ](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.isadivimsottarasatopanisadah.1.34_1316) — Sanskrit
- [Bṛhadāraṇyakopaniṣadbhāṣyavārttikasāra](https://indike.org/pramana/in.darsana.advaita.prakarana.early.vidyaranya.brhadaranyakopanisadbhasyavarttikasara.18.5) — Mādhava, Sanskrit
- [Śatapathabrāhmaṇa or Bṛhadāraṇyakabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.satapathabrahmanaorbrhadaranyakabrahmana.8.5-2) — Sanskrit
- [Upaniṣads](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.upanisads.201.5) — Sanskrit
- [Aṣṭāviṃśatyupaniṣad](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.astavimsatyupanisad.199.5) — Sanskrit
- [Madhukāṇḍa](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.madhukanda.4.5) — Sanskrit
- [Aṣṭottaraśatopaniṣadaḥ](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.samanya.astottarasatopanisadah.206.5) — Sanskrit
- [Īśādyupaniṣadaḥ](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.isadyupanisadah.192.17) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.147](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.147) · Pramāṇa
