Pramāṇa · Search · About · API

Different Upanishads 155

Different Upaniṣads 155

Language
Sanskrit

155.1

atha hainaṃ bhujyurlāhyāyaniḥ papraccha yājñavalkyeti hovāca
madreṣu carakāḥ paryatrajāma te patañcalasya kāpyasya gṛhānaima
tasyā''sīdduhitā gandharvagṛhotā tamapṛcchāma ko'sīti| so'bravīt sudhanvā''ṅgirasa iti| taṃ yadā lokānāmantānapṛcchāmāthainamabrūma kva pārikṣitā abhavanniti kva pārikṣitā abhavan
sa tvā pṛcchāmi yājñavalkya kva pārikṣitā abhavanniti

155.2

tāṃ parihartumicchan-sa hovācovāca vai so'gacchan vai te tadyatrāśvamedhayājino
gacchantīti| kva nvaśvamedhayājino gacchantīti| dvātrim̐śataṃ
vai devarathāhnyānyayaṃ lokastam̐ samantaṃ pṛthivīṃ dvistāvat
paryeti tām̐ samantaṃ pṛthivīṃ dvistāvatsamudraḥ paryeti
tadyāvatī kṣurasya dhārā yāvadvā makṣikāyāḥ patraṃ tāvānntareṇā''kāśaḥ| tānindraḥ suparṇo bhūtvā vāyave prāyacchat
tānvāyurātmani dhitvā tatrāgamayadyatrāśvamedhayājino'bhavanniti| evamiva vai sa vāyumeva praśaśam̐sa| tasmādvāyureva vyaṣṭirvāyuḥ samaṣṭiḥ| apa punarmṛtyuṃ jayati ya evaṃ
veda| tato ha bhujyurlāhyāyaniruparāma

155.1-2

:atha hainamuṣastaścākrāyaṇaḥ papraccha yā jñālkyeti hovāca
yatsākṣādaparokṣād brahma| ya ātmā sarvāntarastaṃ me vyācakṣatveti| eṣa ta ātmā sarvāntaraḥ| katamo yājñavalkya
sarvāntaraḥ| yaḥ prāṇena prāṇiti sa ta ātmā sarvāntaro
yo'pānenāpāniti sa ta ātmā sarvāntaro yo vyānena
vyāniti sa ta ātmā sarvāntaro ya udānenodāniti sa
ta ātmā sarvāntaraḥ| eṣa ta ātmā sarvāntaraḥ

155.2-2

sa hovācoṣastaścākrāyaṇo yathā vibrūyādasau gaurasāvaśva ityevamevaitadvyapadiṣṭaṃ bhavati| yadeva sākṣādaparokṣādbrahma ya ātmā
sarvāntarastaṃ me vyācakṣaveti| eṣa ta ātmā sarvāntaraḥ| katamo yājñavalkya sarvāntaraḥ| na dṛṣṭerdraṣṭāraṃ paśyerna śruteḥ śrotāraṃॅ śṛṇuyāt
na matermantāraṃ manvīthā na vijñātervijñātāraṃ vijānīyāḥ
eṣa ta ātmā sarvāntaraḥ| ato'nyadārtam| tato hopastaśvākrāyaṇa upararāma

155.1-3

atha hainaṃ kaholaḥ kauṣītakeyaḥ papraccha yājñavalkyeti hovāca
yadeva sākṣādaparokṣād brahma| ya ātmā sarvāntarastaṃ me vyācakṣveti| eṣa ta ātmā sarvāntaraḥ| katamo yājñavalkya sarvāntarā
yo'śanāyāpipāse śokaṃ moha jarāṃ mṛtyumatyeti| etaṃ vai
tamātmānaṃ viditvā brāhmaṇāḥ putraiṣaṇāyāśca vittaiṣaṇāyāśca
lokaiṣaṇāyāśca vyutthāyātha bhikṣācaryaṃ caranti| yā hyeva putraiṣaṇā
sā vittaiṣaṇā yā vittaiṣaṇā sā lokaiṣaṇā| ubhe hyete eṣaṇe eva
bhavataḥ| tasmād brāhmaṇaḥ pāṇḍityaṃ nirvidya bālyena tiṣṭhāset
bālyaṃ ca pāṇḍityaṃ ca nirvidyātha munirmaunaṃ ca maunaṃ ca
nirvidyātha brāhmaṇaḥ sa brāhmaṇaḥ kena syādyena syāttenedṛśā
evālo'nyadārtam| tato ha kaholaḥ kauṣītakeya upararāma

155.1-4

atha hainaṃ gārgī vācaknavī papraccha yājñavalkyeti hovāca
yadidaṃ sarvamapsvotaṃ ca protaṃ ca kasminnu khalvāpa otāśceti vāyau gārgīti
kasminna khalu vāyurotaśca protāśceti
śvetyantarikṣalokeṣu gārgīti| kasminnu khalvantarikṣalokā
śrotāśca protāśceti gandharvalokeṣu gārgīti| kasminnu khalu
gandharvalokā śrotāśca protāścetyādityalokeṣu gārgīti
kasminnu khalvādityalokā śrotāśca protāśceti candralokeṣu
gārgīti| kasminnu khalu candralokā śrotāśca protāśceti
nakṣatralokeṣu gārgīti| kasminnu khalu nakṣatralokā śrotāśca
protāśceti devalokeṣu gārgīti| kasminnu khalu devalokā
śrotāśca protāścetīndralokeṣu gārgīti| kasminnu khalvindralokā śrotāśca protāśceti prajāpatilokeṣu gārgīti| kasminnu
khalu prajāpatilokā śrotāśca protāśceti brahmalokeṣu gārgīti
kasminnu khalu brahmalokā śrotāśca protāśceti| sa hovāca
gārgi mā'tiprākṣīrmā te mūrdhā vyapaptadanatipraśnyāṃ vai
devatāmatipṛcchasi gārgi mā'tiprākṣīriti| tato ha gārgī
vācaknavyupararāma

155.1-5

atha hainamuddālaka āruṇiḥ papraccha| yājñavalkyeti hovāca
madreṣvavasāma patañcalasya kāpyasya gṛheṣu yajñamadhīyānāstasyā
''sīdbhāryā gandharvagṛhītā tamapṛcchāma ko'sīti| so'bravītkabandha ātharvaṇa iti| so'bravītpatañcalaṃ kāpyaṃ yājñikām̐śca
vettha nu tvaṃ kāpya tatsūtraṃ yenāyaṃ ca lokaḥ paraśca lokaḥ sarvāṇi
ca bhūtāni saṃdṛbdhāni bhavantīti| so'bravītpatañcalaḥ kāpyo
nāhaṃ tadbhagavanvedeti| so'bravītpatañcalaṃ kāpyaṃ yājñikām̐śca
vettha nu tvaṃ kāpya tamantaryāmiṇaṃ ya imaṃ ca lokaṃ paraṃ ca
lokam̐, sarvāṇi ca bhūtāni yo'ntaro yamayatīti| so'bravītpatañcalaḥ kāpyo nāhaṃ taṃ bhagavanvedeti| so'bravītpatañcalaṃ
kāpyaṃ yājñikām̐śca yo vai tatkāpya sūtraṃ vidyāttaṃ cāntaryāmiṇamiti sa brahmavitsa lokavitsa devavitsa vedavitsa bhṛtavitsa ātmavitsa sarvaviditi tebhyo'bravīttadahaṃ veda taccetvaṃ
yājñavalkya sūtramavidvām̐staṃ cāntaryāmiṇaṃ brahmagavorudajase mūrdhā te vipatiṣyīti| veda vā ahaṃ gautama
tatsūtraṃ taṃ cāntaryāmiṇamiti| yo vā idaṃ kaścid
brūyādveda vedeti yathā vettha tathā brūhīti

155.2-3

sa hovāca vāyurvai gautama tatsūtram| vāyunā vai gautama sūtreṇāyaṃ
ca lokaḥ paraśca lokaḥ sarvāṇi ca bhūtāni saṃdṛbdhāni
bhavanti| tasmādvai gautama puruṣaṃ pretamāhurvyasya
syāñjānīti| vāyunā hi gautama sūtreṇa saṃdṛbdhāni bhavantīti| eva mevaitadyājñavalkyāntaryāmiṇaṃ brūhīti

155.3

evamukta āha—
yaḥ pṛthivyāṃ tiṣṭhan pṛthivyā antaro yaṃ pṛthivī na veda | yasya
pṛthivī śarīram | yaḥ pṛthivīmantaro yamayatyeṣa ta ātmāantaryāmyamṛtaḥ

155.4

yo'psu tiṣṭhannadbhyo'ntaro yamāpo na viduryasyā''paḥ śarīraṃ
yo'po'ntaro yamayatyeṣa ta ātmā'ntaryāmyamṛtaḥ

155.5

yo'gnau tiṣṭhannagnerantaro yamagnirna veda yasyāgniḥ śarīraṃ
yo'gnimantaro yamayatyeṣa ta ātmā'ntaryāmyamṛtaḥ

155.6

yo'ntarikṣe tiṣṭhannantarikṣādantaro yamantarikṣaṃ na veda
yasyā'ntarikṣam̐ śarīraṃ yo'ntarikṣamantaro yamayatyeṣa ta
ātmā'ntaryāmyamṛtaḥ

155.7

yo vāyau tiṣṭhan vāyorantaro
yaṃ vāyurna veda yasya vāyuḥ śarīraṃ yo vāyumantaro yamayatyeṣa ta ātmā'ntaryāmyamṛtaḥ

155.8

yo divi tiṣṭhandivo'ntaro yaṃ dyaurna veda yasya dyauḥ śarīraṃ yo divamantaro yamayatyeṣa ta ātmā'ntaryāmyamṛtaḥ

155.9

ya āditye tiṣṭhannādityādantaro yamādityo na veda yasyādityaḥ śarīraṃ ya ādityamantaro yamayatyeṣa ta ātmā'ntaryāmyamṛtaḥ

155.10

yo dikṣu tiṣṭhandigbhyo'ntaro yaṃ diśo na viduryasya diśaḥ śarīraṃ yo diśo'ntaro yamayatyeṣa ta ātmā'ntaryāmyamṛtaḥ

155.11

yaścandratārake tiṣṭhaṃścandratārakādantaro yaṃ candratārakaṃ na veda yasya candratārakaṃ śarīraṃ yaścandratārakamantaro yamayatyeṣa ta ātmā'ntaryāmyamṛtaḥ

155.12

ya ākāśe tiṣṭhannākāśādantaro yamākāśo na veda yasyākāśaḥ ya ākāśamantaro yamayatyeṣa ta ātmā 'ntaryāmyamṛtaḥ

155.13

yastamasi tiṣṭhaṃstamaso'ntaro yaṃ tamo na veda yasya tamaḥ śarīraṃ yastamo'ntaro yamayatyeṣa ta ātmā'ntaryāmyamṛtaḥ

155.14

yastejasi tiṣṭhaṃstejaso'ntaro yaṃ tejo na veda yasya tejaḥ śarīraṃ yastejo'ntaro yamayatyeṣa ta ātmā'ntaryāmyamṛta ityadhidaivatam

155.15

yam̐ sarvāṇi bhūtāni na viduryasya sarvāṇi bhūtāni
śarīraṃ yaḥ sarvāṇi bhūtānyantaro yamayatyeṣa ta
ātmāntaryāmyamṛta ityadhibhūtam

155.16

yaḥ prāṇe tiṣṭhanprāṇādantaro yaṃ prāṇo na veda yasya
prāṇaḥ śarīraṃ yaḥ prāṇamantaro yamayatyeṣa ta ātmāntaryāmyamṛtaḥ

155.17

yo vāci tiṣṭhanvāco'ntaroyaṃ vāṅ na veda yasya vākśarīraṃ
yo vācamantaro yamayatyeṣa ta ātmāntaryāmyamṛtaḥ

155.18

yaścakṣuṣi tiṣṭham̐ścakṣuṣo'ntaro yaṃ cakṣurna veda yasya cakṣuḥ
śarīraṃ yaścakṣurantaro yamayatyeṣa ta ātmāntaryāmyamṛtaḥ

155.19

yaḥ śrotre tiṣṭhan śrotrādantaro yam̐ śrotraṃ na veda yasya śrotram̐
śarīraṃ yaḥ śrotramantaro yamayatyeṣa ta ātmāntaryāmyamṛtaḥ

155.20

yo manasi tiṣṭhanmanaso'ntaro yaṃ mano na veda yasya manaḥ śarīraṃ
yo mano mano'ntaro yamayatyeṣa ta ātmāntaryāmyamṛtaḥ

155.21

yastvaci tiṣṭham̐stvaco'ntaro yaṃ tvaṅ na veda yasya tvakśarīraṃ
yastvacamantaro yamayatyeṣa ta ātmāntaryāmyamṛtaḥ

155.22

yo vijñāne tiṣṭhanvijñānādantaro yaṃ vijñānaṃ na veda yasya
vijñānam̐ śarīraṃ yo vijñānamantaro yamayatyeṣa ta ātmāntaryāmyamṛtaḥ

Linked texts (10)