Different Upanishads 161
Different Upaniṣads 161
- Language
- Sanskrit
161.1
atha ha yājñavalkyasya dve bhārye babhūvaturmaitreyī ca kātyāyanī ca| tayorhaṃ maitreyī brahmavādinā babhūva strīprajñaiva tarhi kātyāyanī| atha ha yājñavalkyo'nyad vṛttamupākariṣyan
161.2
maitreyīti hovāca yājñavalkyaḥ pravrajiṣyan vā are'hamasmāt sthānādasmi hanta te'nayā kātyāyanyā'ntaṃ karavāṇīti
161.3
sā hovāca maitreyī yannu ma iyaṃ bhagoḥ sarvā pṛthivī
vittena pūrṇā syāt syāṃ nvahaṃ tenāmṛtā''hho 3| neti neti
hovāca yājñavalkyo yathaivopakaraṇavatāṃ jīvitaṃ tathaiva te
jīvitam̐ syādamṛtatvasya tu nā''śā'sti vitteneti
161.4
sā hovāca maitreyī yenāhaṃ nāmṛtā syāṃ kimahaṃ tena kuryāṃ
yadeva bhagavānveda tadeva me brūhīti
161.5
sa hovāca yājñavalkyaḥ priyā vai khalu no bhavatī satī
priyamavṛdhaddhanta tarhi bhavatyetadyākhyāsyāmi te vyācakṣāṇasya tu me nididhyāssveti
161.6
sa hovāca na vā are
patyuḥ kāmāya patiḥ priyo bhavati| ātmanastu kāmāya patiḥ
priyo bhavati| na vā are jāyāyai kāmāya jāyā priyā
bhavati| ātmanastu kāmāya jāyā priyā bhavati| na vā are
putrāṇāṃ kāmāya putrāḥ priyā bhavanti| ātmanastu kāmāya
putrāḥ priyā bhavanti| na vā are vittasya kāmāya vittaṃ priyaṃ
bhavati| ātmanastu kāmāya vittaṃ priyaṃ bhavati| na vā are
paśūnāṃ kāmāya paśavaḥ priyā bhavanti| ātmanastu kāmāya
paśavaḥ priyā bhavanti| na vā are brahmaṇaḥ kāmāya brahma
priyaṃ bhavati | ātmanastu kāmāya brahma priyaṃ bhavati | na vā
are kṣatrasya kāmāya kṣatraṃ priyaṃ bhavati | ātmanastu kāmāya
kṣaḥ priyaṃ bhavati | na vā are lokānāṃ kāmāya lokāḥ priyā
bhavanti | ātmanastu kāmāya lokāḥ priyā bhavanti | na vā
are devānāṃ kāmāya devāḥ priyā bhavanti | ātmanastu kāmāya
devāḥ priyā bhavanti | na vā are vedānāṃ kāmāya vedāḥ
priyā bhavanti | ātmastu kāmāya vedāḥ priyā bhavanti | na
vā are bhūtānāṃ kāmāya bhūtāni priyāṇi bhavanti | ātmanastu
kāmāya bhūtāni priyāṇi bhavanti | na vā are sarvasya kāmāya
sarvaṃ priyaṃ bhavanti | ātmanastu kāmāya sarvaṃ priyaṃ bhavati
ātmā vā are draṣṭavyaḥ śrotavyo mantavyo nididhyāsitavyaḥ
maitreyyātmani khalvare dṛṣṭe śrute mate vijñāta idaṃ sarvaṃ
viditam
161.7
brahma taṃ parādyo'nyatrātmano brahma veda kṣatraṃ
taṃ parādyo'nyatrā''tmanaḥ kṣatraṃ veda | lokāstaṃ parāduryo'nyatrātmano lokān veda | devāstaṃ parāduyo'nyatrātmano
devān veda | vedāstaṃ parāduryo'nyatrā''tmano vedān veda
bhūtāni taṃ parādryo'nyatrā''tmano bhūtāni veda | sarvaṃ taṃ
parādyo'nyatrātmanaḥ sarvaṃ veda | idaṃ brahmedaṃ kṣatramime lokā ime
devā ime vedā imāni bhūtānīdam̐ sarvaṃ yadayamātmā
161.8
sa
yathā dundubherhanyamānasya na bāhyāñchabdāñchaknuyād grahaṇāya
dundubhestu grahaṇena dundubhyāghātasya vā śabdo gṛhītaḥ
161.9
sa yathā śaṅkhasya dhmāyamānasya na bāhyāñchabdāñchaknuyād
grahaṇāya śaṅkhasya tu grahaṇena śaṅkhadhmasya vā śabdo
gṛhītaḥ
161.11
sa yathā vīṇāyai vādyamānāyai na
sa yathā''rdraidhāgnerabhyāhitasya pṛthagdhūmā viniścarantyevaṃ
vā are'sya mahato bhūtasya niḥśvasitametadyadṛgvedo yajurvedaḥ
sāmavedo'tharvāṅgirasa itihāsaḥ purāṇaṃ vidyā upaniṣadaḥ
ślokāḥ sūtrāṇyanuvyākhyānāni vyākhyānānīṣṭaṃ hutamāśitaṃ pāyitamayaṃ ca lokaḥ paraśca lokaḥ sarvāṇi ca
bhūtānyasyaivaitāni sarvāṇi niḥśvasitāni
161.12
sa yathā
sarvāsāmapāṃ samudra ekāyanameva sarveṣāṃ sparśānāṃ tvagekāyanameva sarveṣāṃ gandhānāṃ nāsike ekāyanameva sarveṣāṃ
rasānāṃ jihvaikāyanameva sarveṣāṃ rūpāṇāṃ cakṣurekāyanameva sarveṣāṃ śabdānāṃ śrotramekāyanameva sarveṣāṃ
saṅkalpānāṃ mana ekāyanameva sarvāsāṃ vidyānāṃ hṛdayamekāyanameva sarveṣāṃ karmaṇāṃ hastāvekāyanameva sarveṣāmānandānāmupastha ekāyanameva sarveṣāṃ visargāṇāṃ pāyurekāyanameva sarveṣāmadhvanāṃ pādāvekāyanameva sarveṣāṃ vedānāṃ
vāgekāyanam
161.13
sa yathā saindhavaghano'ntaro'bāhyaḥ
kṛtsno rasaghana evaivaṃ vā are'yamātmā'nantaro'bāhyaḥ
kṛtsnaḥ prajñānaghana evaitebhyo bhūtebhyaḥ samutthāya tānyevānuvinaśyati na pretyasaṃjñā'stītyare bravīmīti hovāca
yājñavalkyaḥ
161.14
sā hovāca maitreyyatraiva mā bhagavān mohāntamāpīpipanna vā
ahamimaṃ vijānāmīti | sa hovāca na vā are'haṃ mohaṃ
bravīmyavināśī vā are'yamātmā'nucchittidharmā
161.15
yatra hi dvaitamiva bhavati taditara itaraṃ paśyati taditara itaraṃ
jighrati taditara itaraṃ, rasayate taditara itaramabhivadati
taditara itaraṃ, śṛṇoti taditara itaraṃ manute taditara itaraṃ,
spṛśati taditara itaraṃ vijānāti | yatra tvasya sarvamātmaivābhūttatkena kaṃ paśyet tatkena kaṃ jighret tatkena kaṃ, rasayet
tatkena kamabhivadet tatkena kaṃ, śṛṇuyāt tatkena kaṃ manvīta
tatkena kaṃ, spṛśet tatkena kaṃ vijānīyāt | yenedaṃ sarvaṃ
vijānāti taṃ kena vijānīyāt | sa eṣa neti netyātmā'gṛhyo na hi gṛhyate'śīryo na hi śīryate'saṅgo na hi
sajyate'sito na vyathate na riṣyati | vijñātāramare kena
vijānīyādityuktānuśāsanārsi maitreyyetāvadare khalvamṛtatvamiti hoktvā yājñavalkyo vijahāra
Linked texts (6)
- Īśādiviṃśottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Kāṇva — Sanskrit
- Aṣṭottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Upaniṣads — Sanskrit
- Vājasaneyi bṛhadāraṇyaka — Sanskrit
- Bṛhadāraṇyaka — Sanskrit