<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.161 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Upaniṣads](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad) › [Principal (early) Upaniṣads](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya) › [Different Upanishads](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads) › 161

# Different Upanishads 161

Different Upaniṣads 161

- **Language:** Sanskrit

### [161.1](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.161.1)

atha ha yājñavalkyasya dve bhārye babhūvaturmaitreyī ca kātyāyanī ca| tayorhaṃ maitreyī brahmavādinā babhūva strīprajñaiva tarhi kātyāyanī| atha ha yājñavalkyo'nyad vṛttamupākariṣyan

### [161.2](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.161.2)

maitreyīti hovāca yājñavalkyaḥ pravrajiṣyan vā are'hamasmāt sthānādasmi hanta te'nayā kātyāyanyā'ntaṃ karavāṇīti

### [161.3](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.161.3)

sā hovāca maitreyī yannu ma iyaṃ bhagoḥ sarvā pṛthivī  
vittena pūrṇā syāt syāṃ nvahaṃ tenāmṛtā''hho 3| neti neti  
hovāca yājñavalkyo yathaivopakaraṇavatāṃ jīvitaṃ tathaiva te  
jīvitam̐ syādamṛtatvasya tu nā''śā'sti vitteneti

### [161.4](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.161.4)

sā hovāca maitreyī yenāhaṃ nāmṛtā syāṃ kimahaṃ tena kuryāṃ  
yadeva bhagavānveda tadeva me brūhīti

### [161.5](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.161.5)

sa hovāca yājñavalkyaḥ priyā vai khalu no bhavatī satī  
priyamavṛdhaddhanta tarhi bhavatyetadyākhyāsyāmi te vyācakṣāṇasya tu me nididhyāssveti

### [161.6](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.161.6)

sa hovāca na vā are  
patyuḥ kāmāya patiḥ priyo bhavati| ātmanastu kāmāya patiḥ  
priyo bhavati| na vā are jāyāyai kāmāya jāyā priyā  
bhavati| ātmanastu kāmāya jāyā priyā bhavati| na vā are  
putrāṇāṃ kāmāya putrāḥ priyā bhavanti| ātmanastu kāmāya  
putrāḥ priyā bhavanti| na vā are vittasya kāmāya vittaṃ priyaṃ  
bhavati| ātmanastu kāmāya vittaṃ priyaṃ bhavati| na vā are  
paśūnāṃ kāmāya paśavaḥ priyā bhavanti| ātmanastu kāmāya  
paśavaḥ priyā bhavanti| na vā are brahmaṇaḥ kāmāya brahma  
priyaṃ bhavati | ātmanastu kāmāya brahma priyaṃ bhavati | na vā  
are kṣatrasya kāmāya kṣatraṃ priyaṃ bhavati | ātmanastu kāmāya  
kṣaḥ priyaṃ bhavati | na vā are lokānāṃ kāmāya lokāḥ priyā  
bhavanti | ātmanastu kāmāya lokāḥ priyā bhavanti | na vā  
are devānāṃ kāmāya devāḥ priyā bhavanti | ātmanastu kāmāya  
devāḥ priyā bhavanti | na vā are vedānāṃ kāmāya vedāḥ  
priyā bhavanti | ātmastu kāmāya vedāḥ priyā bhavanti | na  
vā are bhūtānāṃ kāmāya bhūtāni priyāṇi bhavanti | ātmanastu  
kāmāya bhūtāni priyāṇi bhavanti | na vā are sarvasya kāmāya  
sarvaṃ priyaṃ bhavanti | ātmanastu kāmāya sarvaṃ priyaṃ bhavati  
ātmā vā are draṣṭavyaḥ śrotavyo mantavyo nididhyāsitavyaḥ  
maitreyyātmani khalvare dṛṣṭe śrute mate vijñāta idaṃ sarvaṃ  
viditam

### [161.7](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.161.7)

brahma taṃ parādyo'nyatrātmano brahma veda kṣatraṃ  
taṃ parādyo'nyatrā''tmanaḥ kṣatraṃ veda | lokāstaṃ parāduryo'nyatrātmano lokān veda | devāstaṃ parāduyo'nyatrātmano  
devān veda | vedāstaṃ parāduryo'nyatrā''tmano vedān veda  
bhūtāni taṃ parādryo'nyatrā''tmano bhūtāni veda | sarvaṃ taṃ  
parādyo'nyatrātmanaḥ sarvaṃ veda | idaṃ brahmedaṃ kṣatramime lokā ime  
devā ime vedā imāni bhūtānīdam̐ sarvaṃ yadayamātmā

### [161.8](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.161.8)

sa  
yathā dundubherhanyamānasya na bāhyāñchabdāñchaknuyād grahaṇāya  
dundubhestu grahaṇena dundubhyāghātasya vā śabdo gṛhītaḥ

### [161.9](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.161.9)

sa yathā śaṅkhasya dhmāyamānasya na bāhyāñchabdāñchaknuyād  
grahaṇāya śaṅkhasya tu grahaṇena śaṅkhadhmasya vā śabdo  
gṛhītaḥ

### [161.11](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.161.11)

sa yathā vīṇāyai vādyamānāyai na  
sa yathā''rdraidhāgnerabhyāhitasya pṛthagdhūmā viniścarantyevaṃ  
vā are'sya mahato bhūtasya niḥśvasitametadyadṛgvedo yajurvedaḥ  
sāmavedo'tharvāṅgirasa itihāsaḥ purāṇaṃ vidyā upaniṣadaḥ  
ślokāḥ sūtrāṇyanuvyākhyānāni vyākhyānānīṣṭaṃ hutamāśitaṃ pāyitamayaṃ ca lokaḥ paraśca lokaḥ sarvāṇi ca  
bhūtānyasyaivaitāni sarvāṇi niḥśvasitāni

### [161.12](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.161.12)

sa yathā  
sarvāsāmapāṃ samudra ekāyanameva sarveṣāṃ sparśānāṃ tvagekāyanameva sarveṣāṃ gandhānāṃ nāsike ekāyanameva sarveṣāṃ  
rasānāṃ jihvaikāyanameva sarveṣāṃ rūpāṇāṃ cakṣurekāyanameva sarveṣāṃ śabdānāṃ śrotramekāyanameva sarveṣāṃ  
saṅkalpānāṃ mana ekāyanameva sarvāsāṃ vidyānāṃ hṛdayamekāyanameva sarveṣāṃ karmaṇāṃ hastāvekāyanameva sarveṣāmānandānāmupastha ekāyanameva sarveṣāṃ visargāṇāṃ pāyurekāyanameva sarveṣāmadhvanāṃ pādāvekāyanameva sarveṣāṃ vedānāṃ  
vāgekāyanam

### [161.13](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.161.13)

sa yathā saindhavaghano'ntaro'bāhyaḥ  
kṛtsno rasaghana evaivaṃ vā are'yamātmā'nantaro'bāhyaḥ  
kṛtsnaḥ prajñānaghana evaitebhyo bhūtebhyaḥ samutthāya tānyevānuvinaśyati na pretyasaṃjñā'stītyare bravīmīti hovāca  
yājñavalkyaḥ

### [161.14](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.161.14)

sā hovāca maitreyyatraiva mā bhagavān mohāntamāpīpipanna vā  
ahamimaṃ vijānāmīti | sa hovāca na vā are'haṃ mohaṃ  
bravīmyavināśī vā are'yamātmā'nucchittidharmā

### [161.15](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.161.15)

yatra hi dvaitamiva bhavati taditara itaraṃ paśyati taditara itaraṃ  
jighrati taditara itaraṃ, rasayate taditara itaramabhivadati  
taditara itaraṃ, śṛṇoti taditara itaraṃ manute taditara itaraṃ,  
spṛśati taditara itaraṃ vijānāti | yatra tvasya sarvamātmaivābhūttatkena kaṃ paśyet tatkena kaṃ jighret tatkena kaṃ, rasayet  
tatkena kamabhivadet tatkena kaṃ, śṛṇuyāt tatkena kaṃ manvīta  
tatkena kaṃ, spṛśet tatkena kaṃ vijānīyāt | yenedaṃ sarvaṃ  
vijānāti taṃ kena vijānīyāt | sa eṣa neti netyātmā'gṛhyo na hi gṛhyate'śīryo na hi śīryate'saṅgo na hi  
sajyate'sito na vyathate na riṣyati | vijñātāramare kena  
vijānīyādityuktānuśāsanārsi maitreyyetāvadare khalvamṛtatvamiti hoktvā yājñavalkyo vijahāra

## Linked texts (4)

- [Īśādiviṃśottaraśatopaniṣadaḥ](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.isadivimsottarasatopanisadah.1.38_1602) — Sanskrit
- [Kāṇva](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.brhadaranyaka*kanva.4.5.5) — Sanskrit
- [Aṣṭottaraśatopaniṣadaḥ](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.samanya.astottarasatopanisadah.228.5) — Sanskrit
- [Upaniṣads](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.upanisads.222.5) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.161](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.161) · Pramāṇa
