Different Upanishads 172
Different Upaniṣads 172
- Language
- Sanskrit
Contents
- 172.16 — 1 part
172.1
śvetaketurhaṃ vā āruṇeyaḥ pañcālānāṃ pariṣadamājagāma| sa ājagāma jaivali pravāhaṇaṃ paricārayamāṇam| tamudīkṣyābhyuvāda kumārā3 iti| sa bho3 iti pratiśuśrāva| anuśiṣṭo nvasi pitreti| omiti hovāca
172.2
vettha yathemāḥ prajāḥ prayatyo vipratipadyantā3 iti| neti
hovāca| vettho yathemaṃ lokaṃ punarāpadyantā3 iti| neti
haivovāca| vettho yathā'sau loka evaṃ bahubhiḥ punaḥ punaḥ
prayandbhirnaṃ saṃpūryaṃtā3 iti| neti haivovāca| vettho yatithyāmāhutyāṃ hutāyāmāpaḥ puruṣavāco bhūtvā samutthāya vadantī3
iti| neti haivovāca| vettho devayānasya vā pathaḥ
pratipadaṃ pitṛyāṇasya vā| yatkṛtvā devayānasya vā panthānaṃ
pratipadyante pitṛyāṇaṃ vā| api hi na ṛṣervaṃcaḥ śrutaṃ dve sṛtī
aśṛṇavaṃ pitṛṇāmahaṃ devānāmuta martyānām| tābhyāmidaṃ
viśvamejatsameti yadantarā pitaraṃ mātaraṃ ceti| nāhamata
ekaścana vedeti hovāca
172.3
yadyevaṃ tarhi imāḥ prasiddhāḥ prajāḥ prayatyo mriyamāṇā nāḍīmārgeṇa
abhyudayaṃ gacchantyo yanmārgadvaividhyapratipattyā yathā lokavadvipratipraśnān rājanyabandhuraprākṣīt tato naikaścana vedeti | katame ta
itīma iti ha pratīkānyudājahāra
172.4
sa hovāca tathā nastvaṃ tāta jānothā yathā yadahaṃ kiñca
veda sarvamahaṃ tattubhyamavocaṃ | prehi tu tatra pratītya brahmacaryaṃ
vatsyāva iti | bhavāneva gacchatviti | sa ājagāma gautamo
yatra pravāhaṇasya jaivalerāsa | tasmā āsanamāhṛtyodakamāhārayāñcakāra | atha hāsmā arghyaṃ cakāra | taṃ hovāca varaṃ
bhagavate gautamāya dadma iti
172.4-2
jīvalasyāpatyaṃ jaivaliḥ pravāhaṇanāmā rājā'''sa āsthāyikāṃ kṛtavān| tato rājā tasmai gautamāya anurūpamāsanamāhtya arghyapādyādisiddhya udakaṃ bhṛtyairāhārayāñcakāra| athānantaramasmai purodhasā sārdhaṃ mantrapūrvakamarghyaṃ cakāra madhuparkādikaṃ ca kṛtvā taṃ gautamaṃ prati hovāca| kim ? gautamāya bhagavate tubhyaṃ varamapekṣitalakṣaṇaṃ vayaṃ dadma iti
172.5
evamuktaḥ:—
sa hovāca pratijñāto ma eṣa varo yāṃ tu kumārasyānte vācamabhāṣathāstāṃ me brūhīti
172.6
evaṃ prārthitaḥ:—
sa hovāca daiveṣu vai gautama tadvareṣu mānuṣāṇāṃ brūhīti
172.7
evamuktaḥ:—
sa hovāca vijñāyate hāsti hiraṇyasyāpāttaṃ gośraśvānāṃ dāsīnāṃ pravārāṇāṃ paridhānasya mā no bhavān bahorananta-syāparyantasyābhyavadānyo bhūditi| sa vai gautama tīrthanecchāsā iti| upaimyahaṃ bhavantamiti| vācā ha smaiva pūrvaṃ upayanti sa hopāyanakīrtyovāsa
172.8
sa hovāca tathā nastvaṃ gautama mā'parādhāstava ca pitāmahā
yatheyaṃ vidyetaḥ pūrvaṃ na kasmiṃścana brāhmaṇa uvāsa tāṃ tvahaṃ tubhyaṃ
vakṣyāmi| ko hi tvaivaṃ bruvantamarhati pratyākhyātumiti
172.6-2
asau vai loko'gnirgautama| tasyā'ditya eva samidraśmayo
dhūmo'harrarcirdiśo'ṅgārā avāntaradiśo visphuliṅgāḥ
tasminnetasminnagnau devāḥ śraddhāṃ juhvati | tasya āhutyai
somo rājā saṃbhavati
172.10
sa somaḥ parjanyāgnau hutaḥ sanvṛṣṭirūpeṇa pariṇamata ityāha -
parjanyo vā agnirgautama | tasya saṃvatsara eva samidbhrāṇi dhūmo vidyudarciraśaniraṅgārā hrādunayo visphuliṅgāḥ | tasminnetasminnagnau devāḥ somam̐ rājānaṃ
juhvati | tasyā āhutyai vṛṣṭiḥ saṃbhavati
172.10-2
reṣa hi śaradādigrīṣmāntaiḥ svāvayavairviparivartamānena parjanyāgnirdīpyate
abhrāṇi dhūmasteṣāṃ dhūmaprabhavatvāddhūmavadupalabdhatvādvā | vidyudarciḥ
prakāśanasāmānyāt | aśaniḥ prakāśāśrayabhūto'ṅgārā upaśāntatvakāṭhinyasāmānyābhyām | hrādunayo hrādanayaḥ stanayitnuśabdā visphuliṅgāḥ
vicepānekatvasāmānyābhyām | tasminnetasminparjanyāgnau devāḥ prāguktāḥ
somaṃ rājānaṃ prāguktaṃ juhvati tasyāḥ somāhuteḥ vṛṣṭiḥ saṃbhavati
utpadyate
172.11
ayaṃ vai loko'gnirgautama | tasya pṛthivyeva samidagnirdhūmo
rātrirarciścandramā aṅgārā nakṣatrāṇi visphuliṅgāḥ | tasminnetasminnagnau devā vṛṣṭiṃ juhvati | tasyā āhutyā annaṃ
saṃbhavati
172.12
puruṣo vā agnirgautama | tasya vyāttameva samitprāṇo dhūmo
vāgrciścakṣuraṅgārāḥ śrotraṃ visphuliṅgāḥ | tasminnetasminnagnau
devā annaṃ juhvati | tasyā āhutyai retaḥ saṃbhavati
172.13
yoṣā vā agnirgautama | tasyā upastha eva samillomāni dhūmo
yonirarciryadantaḥ karoti te'ṅgārā abhinandā visphuliṅgāḥ
tasminnetasminnagnau devā reto juhvati | tasyā āhutyai puruṣaḥ
sambhavati | sa jīvati yāvajjīvatyatha yadā mriyate
172.14
athainamagnaye haranti | tasyāgnirevāgnirbhavati samitsamiddhūmo
dhūmo'rcirarciraṅgārā aṅgārā visphuliṅgā visphuliṅgāḥ
tasminnetasminnagnau devāḥ puruṣaṃ juhvati | tasyā āhutyai puruṣo
bhāsvaravarṇaḥ saṃbhavati
172.14-2
bhāsvaravarṇo'tiśayena dīptimān nipekādibhirantyeṣṭayantaiḥ karmabhiḥ
saṃskṛtatvāt saṃbhavati niṣpadyate
172.15
te ya evametadvidurye cāmī araṇye śraddhām̐ satyamupāsate
te'rcirabhisaṃbhavantyarciṣo'harahan āpūryamāṇapakṣam
āpūryamāṇapakṣādyānṣaṇmāsānudaṅṅāditya eti māsebhyo
devalokaṃ devalokādādityamādityādvaidyutam | tānvaidyutān
puruṣo mānasa etya brahmalokān gamayati | te teṣu brahmalokeṣu parāḥ parāvato vasanti | teṣāṃ na punarāvṛttiḥ
172.16
atha ye yajñena dānena tapasā lokāñjayati te dhūmamabhisaṃbhavanti | dhūmādrātriṃ rātrerapakṣīyamāṇapakṣamapakṣīyamāṇapakṣādyān ṣaṇmāsān dakṣiṇā''ditya eti māsebhyaḥ pitṛlokaṃ pitṛlokāccandram | te candraṃ prāpyānnaṃ bhavanti | tām̐statra devā yathā
somaṃ rājānamāpyāyasvāpakṣīyasvetyevamenām̐statra bhakṣayanti
teṣāṃ yadā tatparyaṃ vaityathemamevākāśamabhiniṣpadyante | ākāśādvāyuṃ vāyorvṛṣṭiṃ vṛṣṭeḥ pṛthivam | te pṛthivīṃ prāpyānnaṃ bhavanti | te
punaḥ puruṣāgnau hūyante | tato yoṣāgnau jāyante lokānpratyutthāyinaḥ | ta evamevānuparivartante | atha ya etau panthānau na
viduste kīṭāḥ pataṅgā yadidaṃ dandaśūkam
172.16.p1
iti ṣaṣṭhādhyāye dvitīyaṃ brāhmaṇam || 2
Linked texts (6)
- Kāṇva — Sanskrit
- Bṛhadāraṇyaka — Sanskrit
- Śatapathabrāhmaṇa or Bṛhadāraṇyakabrāhmaṇa — Sanskrit
- Aṣṭottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Aṣṭāviṃśatyupaniṣad — Sanskrit
- Īśādidvādaśopaniṣadaḥ — Sanskrit