Pramāṇa · Search · About · API

Different Upanishads 172

Different Upaniṣads 172

Language
Sanskrit

Contents

172.1

śvetaketurhaṃ vā āruṇeyaḥ pañcālānāṃ pariṣadamājagāma| sa ājagāma jaivali pravāhaṇaṃ paricārayamāṇam| tamudīkṣyābhyuvāda kumārā3 iti| sa bho3 iti pratiśuśrāva| anuśiṣṭo nvasi pitreti| omiti hovāca

172.2

vettha yathemāḥ prajāḥ prayatyo vipratipadyantā3 iti| neti
hovāca| vettho yathemaṃ lokaṃ punarāpadyantā3 iti| neti
haivovāca| vettho yathā'sau loka evaṃ bahubhiḥ punaḥ punaḥ
prayandbhirnaṃ saṃpūryaṃtā3 iti| neti haivovāca| vettho yatithyāmāhutyāṃ hutāyāmāpaḥ puruṣavāco bhūtvā samutthāya vadantī3
iti| neti haivovāca| vettho devayānasya vā pathaḥ
pratipadaṃ pitṛyāṇasya vā| yatkṛtvā devayānasya vā panthānaṃ
pratipadyante pitṛyāṇaṃ vā| api hi na ṛṣervaṃcaḥ śrutaṃ dve sṛtī
aśṛṇavaṃ pitṛṇāmahaṃ devānāmuta martyānām| tābhyāmidaṃ
viśvamejatsameti yadantarā pitaraṃ mātaraṃ ceti| nāhamata
ekaścana vedeti hovāca

172.3

yadyevaṃ tarhi imāḥ prasiddhāḥ prajāḥ prayatyo mriyamāṇā nāḍīmārgeṇa
abhyudayaṃ gacchantyo yanmārgadvaividhyapratipattyā yathā lokavadvipratipraśnān rājanyabandhuraprākṣīt tato naikaścana vedeti | katame ta
itīma iti ha pratīkānyudājahāra

172.4

sa hovāca tathā nastvaṃ tāta jānothā yathā yadahaṃ kiñca
veda sarvamahaṃ tattubhyamavocaṃ | prehi tu tatra pratītya brahmacaryaṃ
vatsyāva iti | bhavāneva gacchatviti | sa ājagāma gautamo
yatra pravāhaṇasya jaivalerāsa | tasmā āsanamāhṛtyodakamāhārayāñcakāra | atha hāsmā arghyaṃ cakāra | taṃ hovāca varaṃ
bhagavate gautamāya dadma iti

172.4-2

jīvalasyāpatyaṃ jaivaliḥ pravāhaṇanāmā rājā'''sa āsthāyikāṃ kṛtavān| tato rājā tasmai gautamāya anurūpamāsanamāhtya arghyapādyādisiddhya udakaṃ bhṛtyairāhārayāñcakāra| athānantaramasmai purodhasā sārdhaṃ mantrapūrvakamarghyaṃ cakāra madhuparkādikaṃ ca kṛtvā taṃ gautamaṃ prati hovāca| kim ? gautamāya bhagavate tubhyaṃ varamapekṣitalakṣaṇaṃ vayaṃ dadma iti

172.5

evamuktaḥ:—
sa hovāca pratijñāto ma eṣa varo yāṃ tu kumārasyānte vācamabhāṣathāstāṃ me brūhīti

172.6

evaṃ prārthitaḥ:—
sa hovāca daiveṣu vai gautama tadvareṣu mānuṣāṇāṃ brūhīti

172.7

evamuktaḥ:—
sa hovāca vijñāyate hāsti hiraṇyasyāpāttaṃ gośraśvānāṃ dāsīnāṃ pravārāṇāṃ paridhānasya mā no bhavān bahorananta-syāparyantasyābhyavadānyo bhūditi| sa vai gautama tīrthanecchāsā iti| upaimyahaṃ bhavantamiti| vācā ha smaiva pūrvaṃ upayanti sa hopāyanakīrtyovāsa

172.8

sa hovāca tathā nastvaṃ gautama mā'parādhāstava ca pitāmahā
yatheyaṃ vidyetaḥ pūrvaṃ na kasmiṃścana brāhmaṇa uvāsa tāṃ tvahaṃ tubhyaṃ
vakṣyāmi| ko hi tvaivaṃ bruvantamarhati pratyākhyātumiti

172.6-2

asau vai loko'gnirgautama| tasyā'ditya eva samidraśmayo
dhūmo'harrarcirdiśo'ṅgārā avāntaradiśo visphuliṅgāḥ
tasminnetasminnagnau devāḥ śraddhāṃ juhvati | tasya āhutyai
somo rājā saṃbhavati

172.10

sa somaḥ parjanyāgnau hutaḥ sanvṛṣṭirūpeṇa pariṇamata ityāha -
parjanyo vā agnirgautama | tasya saṃvatsara eva samidbhrāṇi dhūmo vidyudarciraśaniraṅgārā hrādunayo visphuliṅgāḥ | tasminnetasminnagnau devāḥ somam̐ rājānaṃ
juhvati | tasyā āhutyai vṛṣṭiḥ saṃbhavati

172.10-2

reṣa hi śaradādigrīṣmāntaiḥ svāvayavairviparivartamānena parjanyāgnirdīpyate
abhrāṇi dhūmasteṣāṃ dhūmaprabhavatvāddhūmavadupalabdhatvādvā | vidyudarciḥ
prakāśanasāmānyāt | aśaniḥ prakāśāśrayabhūto'ṅgārā upaśāntatvakāṭhinyasāmānyābhyām | hrādunayo hrādanayaḥ stanayitnuśabdā visphuliṅgāḥ
vicepānekatvasāmānyābhyām | tasminnetasminparjanyāgnau devāḥ prāguktāḥ
somaṃ rājānaṃ prāguktaṃ juhvati tasyāḥ somāhuteḥ vṛṣṭiḥ saṃbhavati
utpadyate

172.11

ayaṃ vai loko'gnirgautama | tasya pṛthivyeva samidagnirdhūmo
rātrirarciścandramā aṅgārā nakṣatrāṇi visphuliṅgāḥ | tasminnetasminnagnau devā vṛṣṭiṃ juhvati | tasyā āhutyā annaṃ
saṃbhavati

172.12

puruṣo vā agnirgautama | tasya vyāttameva samitprāṇo dhūmo
vāgrciścakṣuraṅgārāḥ śrotraṃ visphuliṅgāḥ | tasminnetasminnagnau
devā annaṃ juhvati | tasyā āhutyai retaḥ saṃbhavati

172.13

yoṣā vā agnirgautama | tasyā upastha eva samillomāni dhūmo
yonirarciryadantaḥ karoti te'ṅgārā abhinandā visphuliṅgāḥ
tasminnetasminnagnau devā reto juhvati | tasyā āhutyai puruṣaḥ
sambhavati | sa jīvati yāvajjīvatyatha yadā mriyate

172.14

athainamagnaye haranti | tasyāgnirevāgnirbhavati samitsamiddhūmo
dhūmo'rcirarciraṅgārā aṅgārā visphuliṅgā visphuliṅgāḥ
tasminnetasminnagnau devāḥ puruṣaṃ juhvati | tasyā āhutyai puruṣo
bhāsvaravarṇaḥ saṃbhavati

172.14-2

bhāsvaravarṇo'tiśayena dīptimān nipekādibhirantyeṣṭayantaiḥ karmabhiḥ
saṃskṛtatvāt saṃbhavati niṣpadyate

172.15

te ya evametadvidurye cāmī araṇye śraddhām̐ satyamupāsate
te'rcirabhisaṃbhavantyarciṣo'harahan āpūryamāṇapakṣam
āpūryamāṇapakṣādyānṣaṇmāsānudaṅṅāditya eti māsebhyo
devalokaṃ devalokādādityamādityādvaidyutam | tānvaidyutān
puruṣo mānasa etya brahmalokān gamayati | te teṣu brahmalokeṣu parāḥ parāvato vasanti | teṣāṃ na punarāvṛttiḥ

172.16

atha ye yajñena dānena tapasā lokāñjayati te dhūmamabhisaṃbhavanti | dhūmādrātriṃ rātrerapakṣīyamāṇapakṣamapakṣīyamāṇapakṣādyān ṣaṇmāsān dakṣiṇā''ditya eti māsebhyaḥ pitṛlokaṃ pitṛlokāccandram | te candraṃ prāpyānnaṃ bhavanti | tām̐statra devā yathā
somaṃ rājānamāpyāyasvāpakṣīyasvetyevamenām̐statra bhakṣayanti
teṣāṃ yadā tatparyaṃ vaityathemamevākāśamabhiniṣpadyante | ākāśādvāyuṃ vāyorvṛṣṭiṃ vṛṣṭeḥ pṛthivam | te pṛthivīṃ prāpyānnaṃ bhavanti | te
punaḥ puruṣāgnau hūyante | tato yoṣāgnau jāyante lokānpratyutthāyinaḥ | ta evamevānuparivartante | atha ya etau panthānau na
viduste kīṭāḥ pataṅgā yadidaṃ dandaśūkam

172.16.p1

iti ṣaṣṭhādhyāye dvitīyaṃ brāhmaṇam || 2

Linked texts (6)