Different Upanishads 174
Different Upaniṣads 174
- Language
- Sanskrit
174.1
eṣāṃ vai bhūtānāṃ pṛthivī rasaḥ pṛthivyā āpo'pāmoṣadhaya oṣadhīnāṃ puṣpāṇi puṣpāṇāṃ phalāni phalānāṃ
puruṣaḥ puruṣasya retaḥ
174.2
sa ha prajāpatirīkṣāñcakre hantāsmai pratiṣṭhāṃ kalpayānīti | sa striyam̐ sasṛje tāṃ sasṛṣṭvā'dha upāsta | tasmāt
striyamadha upāsīta | sa etaṃ prāñcaṃ grāvāṇamātsana
eva samudapārayat | tenaināmabhyasṛjat
174.3
tasyā vedirupastho lomāni barhiśśmaśrarmādhiṣavaṇe samiddho
madhyatastau muṣkau | sa yāvān ha vai vājapeyena yajamānasya
loko bhavati tāvānasya loko bhavati| ya evaṃ vidvānadhopahāsaṃ caratyāsām̐ strīṇām̐ sukṛtaṃ vṛṅkte| atha ya idamavidvānadhopahāsaṃ caratyasya striyaḥ sukṛtaṃ vṛñjate
174.4
etaddha sma vai tadvidvānuddālaka āruṇirāha| etaddha sma vai tadvidvānśaudgalya āha| etaddha sma vai tadvidvān kumārahārita
āha| bahavo maryā brāhmaṇāyanā nirindriyā visukṛto'smāllokātprayanti ya idamavidvām̐so'dhopahāsaṃ carantīti
bahu vā idam̐ suptasya vā jāgrato vā retaḥ skandati
174.5
tadabhimṛśedanu vā mantrayeta yanmedya retaḥ pṛthivīmaskāntasīdyadoṣadhīrapyasaradyadapaḥ| idamahaṃ tadreta ādade punarmāmaitivandriyaṃ punastejaḥ punarbhagaḥ| punaragnidhiṣṇyā yathāsthānaṃ
kalpantāmityanāmikāṅguṣṭābhyāmādāyāntareṇa stanau vā
bhruvau vā nimṛjyāt
174.6
atha yadyudakaṃ ātmānaṃ paripaśyettadabhimantrayeta mayi teja
indriyaṃ yaśo draviṇam̐ sukṛtamiti| śrīrhaṃ vā eṣā strīṇāṃ
yanmalodvāsāḥ| tasmānmalodvāsasyaṃ yaśasvinīmabhikramyopamantrayet
174.7
sā cekasmai na dadyāt kāmamenāmavakrīṇīyāt sā cedasmai naiva
dadyāt kāmamenāṃ yaṣṭyā vā pāṇinā vopahatyātikrāmet
indriyeṇa te yaśasā yaśa ādadata ityayaśā eva bhavati
174.8
sā cedasmai dadyādindriyeṇa te yaśasā yaśa ādadhāmīti
yaśasvināveva bhavataḥ
174.6-2
sa yāmicchet kāmayeta meti tasyāmarthaṃ nidhāya mukhena mukhaṃ
saṃdhāyopasthamasyā abhimṛśya japet | aṅgādaṅgātsaṃbhavasi
hṛdayādadhijāyase | sa tvamaṅgakaṣāyo'si digdhaviddhāmiva
mādayemāmamū mayīti
174.10
atha yāmicchenna garbhaṃ dadhīteti tasyāmarthaṃ nidhāya mukhena mukhaṃ saṃdhāyābhiprāṇyāpānyāt | indriyeṇa te retasā reta ādada ityaretā eva bhavati
174.11
atha yāmiccheddhīteti tasyābharthaṃ nidhāya mukhena mukhaṃ saṃdhāyāpānyābhiprāṇyāt | indriyeṇa te retasā reta ādadadhāmīti garbhiṇyeva bhavati
174.12
atha yasya jāyāyai jāraḥ syāttaṃ ced dviṣyādāmapātre'gnimupasamādhāya pratilomaṃ śaravarhistīrtvā tasmiṃstā śarabhṛṣṭīḥ pratilomāḥ sarpiṣā'ktā juhuyāt | mama samiddhe'hauṣīḥ prāṇāpānau ta ādade'sāviti | mama samiddhe'hauṣīḥ putrapaśūm̐sta ādade'sāviti | mama samiddhe'hauṣīriṣṭāsukṛte te ādade'sāviti | mama samiddhe'hauṣīrāśāparākāśau ta ādade'sāviti | sa vā eṣa nirindriyo visukṛto'smāllokātpraiti yamevaṃvidabrāhmaṇaḥ śapati tasmādevaṃvicchrotriyasya dāreṇa nopahāsamiccheduta hyevaṃvitparo bhavati
174.12-2
atha yasya gṛhiṇo jāyāyai jāyāyā bhāryāyāṃ jāra upapatiḥ syāttaṃ cejjāraṃ svābhāvikaḥ patirdviṣyāttadā āmapātre apakvamṛnmaye bhājane ulmekhanādipañcabhūsaṃskārapūrvakamagnimupasamādhāya pratilomaṃ dakṣiṇāgraṃ paścimāgraṃ vā yathā syāttathā śaramayaṃ varhistīrtvā āstīrya tasminnagnau etāḥ prasiddhāḥ śarabhṛṣṭīrbāṇeṣīkāḥ pratilomā viparītāgrāḥ sarpiṣāktā ghṛtāktā juhuyāt| tanmantramāha—mameti| mama svabhūte yopāgnau yauvanādinā samiddhe'hauṣīḥ reto hutavānasi| ato'parādhinaste tava prāṇāpānau ādade iti mantramuccārya phaḍityuktvā homaṃ kuryāt| ante ca asāviti ātmanaḥ śatrorvā nāma gṛhṇīyāt| tathā mama samiddhe'hauṣīriti śatroraparādhaṃ jñāpayitvā putrāśca paśavaśca putrapaśavastānputrapaśūṃśca ahamādad iti pūrvavad dvitīyāhutiṃ hutvā ante 'sāviti nāma gṛhṇīyāt| tathā mama samiddhe'hauṣīrityata iṣṭāpūrteśrautasmārte karmaṇī tvadīye ahamādad iti tṛtīyāmāhutiṃ hutvā'sāviccārayet| tathā mama samiddhe'hauṣīrityata āśā prārthanā parākāśaḥ pratijñā tasyā niṣpādi-tasya karmaṇaḥ pratīkṣā tau āśāparākāśau te tavā''dade iti caturthīhutiṃ hutvā asāviccārayediti| yathoktābhicārakarmadvārā śāpadāna-phalamāha—sa iti| evaṃvinmanthakarma vidvān prāṇadarśeva yaṃ brāhmaṇaṃ śapati sa vā eṣa brāhmaṇo nirindriyo nirgatendriyo visukrati vigata-puṇyakarmā sannasmāllokātpreti gacchati| tasmāduktavadyamāṇahetoḥ evaṃvid paradāragamane yathoktavadyamāṇaniṣṭhavit śrotriyasya dāreṇa saha nopahāsa-micchennarmāpi na kuryāt kimutādhopahāsam| hi yasyādutaivaṃvidapi utkarmādivicchrotriyo'pi paraḥ śatrurbhavati, tasmādidaṃ pāpakarma na kāryasityarthaḥ
174.13
evaṃ prāsaṅgikamabhimārikaṃ karmoktvā idānīṃ prakṛtartukālānuṣṭheyaṃ vratakalāpamāha—
atha yasya jāyāmārtavaṃ vindet tryahaṃ kaṃsena pibedahatavāsā naināṃ vṛṣalo na vṛṣalyupahanyāt| trirātrānta āplutya vrīhīna-vaghātayet
174.13-2
atha yadā yasya manthavidhijñasya jāyām ārtavamṛtubhāvo vindetprāpnuyāttadā tasya bhāryā tadārabhya tryahaṃ divasatrayaṃ kaṃse kāṃsyapātre na pibet nāśnīyāt| ahatavāsā anupahatavāsāśca syāt snānottarakāla iti bodhyam| enāṃ vratasthāṃ vṛṣalaḥ śūdro nopahanyānna spṛśet vṛṣalī tadbhāryā ca
nopahanyāt| evaṃ trirātrānte caturthe'hani prātaḥkāla āplutya snātvā
pūrvoktāhatavastrādiviśiṣṭāṃ trīhīnavaghātayet caruśrapaṇārtham
174.14
sa ya icchet putro me śuklo jāyeta vedamanubruvīta sarvamāyuriyāditi kṣīraudanaṃ pācayitvā sarpiṣmantamaśnīyātāmīśvarau
janayitavai
174.15
atha ya icchet putro me kapilaḥ piṅgalo jāyeta dvau vedāvanubruvīta sarvamāyuriyāditi dadhyodanaṃ pācayitvā sarpiṣmantamaśnīyātāmīśvarau janayinavai
174.16
atha ya icchet putro me śyāmo lohitākṣo jāyeta trīn vedānānubruvīta sarvamāyuriyādityudaudanaṃ pācayitvā sarpiṣmantamaśnīyātāmīśvarau janayitavai
174.17
atha ya iccheda duhitā me paṇḍitā jāyeta sarvamāyuriyāditi
tilaudanaṃ pācayitvā sarpiṣmantamaśnīyātāmīśvarau janayitavai
174.18
atha ya icchet putro me paṇḍito vijigothaḥ samitirgamaḥ
śuśrūṣitāṃ vācaṃ bhāṣitā jāyeta sarvān vedānanubruvīta sarvamāyuriyāditi māṃ saudanaṃ pācayitvā sarpiṣmantamaśnīyātāmīśvarau janayitavā aukṣeṇa vā''rṣabheṇa vā
174.16-2
kadā punaritthamodanādi kartavyamityata āha—
athābhiprātareva sthālīpākāvṛtājyaṃ ceṣṭitvā sthālīpākasyoṣavātaṃ juhoti| agnaye svāhā'numataye svāhā
devāya savitre satyaprasavāya svāheti hutvoddhṛtya prāśnāti
prāśyetarasyāḥ prayacchati| prakṣālya pāṇī udapātraṃ pūrayitvā tenaināṃ trirabhyukṣati| uttiṣṭhato viśvāvaso'nyāsiccha prapūrvyāṃ sañjāyāṃ patyā saheti
174.20
athaināmabhipadyate| amo'hamasmi sā tvaṃ, sā tvamasyamo'haṃ
sāmāhamasmi ṛktvaṃ dyaurahaṃ pṛthivī tvaṃ tāvehi saṃ rabhāvahai
saha reto dadhāvahai puṃse putrāya vittaya iti
174.20-2
gānābācyakarmasamaye sāmapuruṣayorādhāratvasāmānyāt| dyaurahaṃ janakatvāt| pṛthivī tvaṃ mātṛtvāt| tāvāvāṃ saṃrabhāvahai saṃrambhamudyamaṃ
karavāvahai, ehi tvamāgaccha| ko'sau saṃrambhaḥ? saha militvā reto
dadhāvahai retodhāraṇamāvābhyāṃ kāryam ayameva saṃrambhaḥ| sa kimartham? puṃse
puṃsvaviśiṣṭāya putrāya vittaye lābhāyeti
174.21
athāsya ūrū vihāpayati| vijihīthāṃ dyāvāpṛthivī iti
tasyāmarthaṃ niṣṭhāya mukhena mukhaṃ saṃdhāya trirenāmanulomānumārṣṭi| viṣṇuryoniṃ kalpayatu tvaṣṭā rūpāṇi piṃśatu
āsiñcatu prajāpatirdhātā garbhaṃ dadhātu| garbhaṃ dhehi sinīvāli garbhaṃ dhehi pṛthuṣṭuke| garbhaṃ te aśvinau devāvādhattāṃ
puṣkarasrajau
174.22
hiraṇmayī araṇī yābhyāṃ nirmanthatāmaśvinau| taṃ te
garbhaṃ havāmahe daśame māsi sūtaye| yathā'gnigarbhā
pṛthivī yathā dyaurindreṇa garbhiṇī| vāyurdiśāṃ yathā
garbhaṃ evaṃ garbhaṃ dadhāmi te'sāviti
174.23
jyotirmayī araṇī prāgāsaturyābhyāmaraṇībhyāṃ purā'mṛtarūpaṃ garbhamaśvinau devabhiṣajau nirmanthatāṃ mathitavantau| taṃ tathābhūtaṃ garbhaṃ te
tava jaṭhare havāmahe dadhāmahe daśame māsi sūtaye prasavārthamityarthaḥ
soṣyantīmadbhirabhyukṣati| yathā vāyuḥ puṣkariṇīṃ
samiñjayati sarvataḥ| evā te garbhaṃ ejatu sahāvaitu
jarāyuṇā| indrasyāyaṃ vrajaḥ kṛtaḥ sārgalaḥ sapariśrayaḥ
tamindra nirjahi garbheṇa sāvarāṃ saheti
174.24
jāte'gnimupasamādhāyāṅka ādhāya kam̐se pṛṣadājyam̐ saṃnīya
pṛṣadājyasyopaghātaṃ juhoti| asminsahasraṃ puṣyāsamedhamānaḥ sve
gṛhe| asyopasandhyāṃ mā cchaitsītprajayā ca paśubhiśca svāhā
mayi prāṇām̐stvayi manasā juhomi svāhā| yatkarmaṇā'tyarīricaṃ yadvā nyūnamihākaram| agniṣṭatsviṣṭakṛdvidvān
sviṣṭam̐ suhutaṃ karotu naḥ svāheti
174.24-2
praṣadājyasyopadhātaṃ prapadājyamupahatya upahatya svalpaṃ svalpaṃ gṛhītvā
juhoti| tanmantrānāha—asminniti| asminsve gṛhe'hameva putrarūpeṇa edhamāno vartamāno manuṣyāṇāṃ sahasraṃ puṣyāsamanekapopakāṃ bhūyāsam| asya
matputrasyopasandhyāṃ santatau prajayā paśubhiśca saha śrīrmā cchaitsīt mā
vicchinnā bhūt svāheti homaḥ| mayi pitari ye prāṇāḥ santi tānprāṇāṃstvayi putre manasā juhomi samarpayāmi svāheti pradhānaṃ karma kṛtvā
prakṛtena karmaṇā kṛtena yat atyarīricamatiriktaṃ kṛtavānasmi| yadvā iha
karmaṇi kiñcinnyūnamakaramakaravaṃ tatsarvaṃ vidvānagniḥ sviṣṭaṃ karotīti
sviṣṭakṛd bhūtvā sviṣṭamanadhikaṃ suhutamanyūnaṃ ca no'smākaṃ karotu
svāheti bhāvaḥ
174.25
athāsya dakṣiṇaṃ karṇamabhinidhāya vāgvāgiti triratha
dadhi madhu ghṛtaṃ saṃnīyānantarhitena jātarūpeṇa
prāśayati| bhūste dadhāmi bhuvaste dadhāmi svaste
dadhāmi bhūrbhuvaḥ svaḥ sarvaṃ tvayi dadhāmīti
174.25-2
atha sviṣṭakṛdghomānantaramasya śiśordakṣiṇaṃ karṇaṃ pitā svamukhe
nidhāya trayīlakṣaṇā vāktvayi praviśatvityabhiprāyavān vāgvāgiti
trivāraṃ japati| athānantaraṃ dadhi madhu ghṛtaṃ sannīya ekīkṛtya anantahitena vastvantarāvyavahitena jātarūpeṇa hiraṇyena prāśayati 'bhūstvayi
dadhāmī'tyādicaturbhirmantraiḥ pratyekam
174.26
athāsya nāma karoti vedo'sīti| tadasya tadguhyametra nāma bhavati
174.26-2
athānantaramasya śiśornāma karoti vedo'sīti vedo'nubhavaḥ sarvasya
nijaṃ rūpaṃ paramātmalakṣaṇamasīti| tadetannāma asya śiśorguhyaṃ gopyaṃ
bhavati
174.27
athainaṃ mātre pradāya stanaṃ prayacchati| yaste stanaḥ śaśayo
yo mayobhūryo ratnadhā vasuvidyaḥ sudatraḥ| yena viśvā
puṣyasi vāryāṇi sarasvati tamiha dhātave'kariti
174.28
athāsya mātaramabhimantrayate| ilāsi maitrāvaruṇī (yi)
vīre vīramajījanat| sā tvaṃ vīravatī bhava yāsmān vīravato'karaditi| taṃ vā etamāhuratipitā batābhūratipita|maho batābhūḥ paramāṃ vata kāṣṭhāṃ prāpacchriyā yaśa sā brahmavarcasena ya evaṃvido brāhmaṇasya putro jāyata iti
Linked texts (12)
- Kāṇva — Sanskrit
- Īśādiviṃśottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Mādhyandina — Sanskrit
- Bṛhadāraṇyaka — Sanskrit
- Upaniṣads — Sanskrit
- Īśādyupaniṣadaḥ — Sanskrit
- Vājasaneyi bṛhadāraṇyaka — Sanskrit
- Aṣṭottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Īśādidvādaśopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Aṣṭāviṃśatyupaniṣad — Sanskrit
- Vedāntasamanvaya — Gurugovinda Rāya, Sanskrit
- Śatapathabrāhmaṇa or Bṛhadāraṇyakabrāhmaṇa — Sanskrit