<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.41 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Upaniṣads](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad) › [Principal (early) Upaniṣads](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya) › [Different Upanishads](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads) › 41

# Different Upanishads 41

Different Upaniṣads 41

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [41.14](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.41.14) — 1 part

### [41.2](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.41.2)

evaṃ devānāmindriyāṇāṃ cotpattimabhidhāya teṣāṃ pravṛttihetubhūtayoraśanāyāpipāsayośca bhogasādhanasṛṣṭimuktvā idānīṃ bhogyasṛṣṭimāha—  
sa īkṣateme nu lokāśca lokapālāścānnamebhyaḥ sṛjā iti

### [41.2-2](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.41.2-2)

so'po'bhyatapat tābhyo'bhitaptābhyo mūrtirajāyata| yā vai  
sā mūrtirajāyatānnaṃ vai tat

### [41.3](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.41.3)

tadenadabhisṛṣṭaṃ parāṅtyajihāṃsat| taddhācā'jighṛkṣat| tannāśaknodvācā grahītum| sa yaddhainad vācā'grahaiṣyadabhivyāhṛtya  
haivānnamatrapsyat

### [41.4](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.41.4)

tatprāṇenājighṛkṣat tannāśaknot prāṇena grahītum| sa  
yaddhainatprāṇenāgrahaiṣyadabhiprāpya haivānnamatrapsyat

### [41.5](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.41.5)

taccakṣuṣājighṛkṣat tannāśaknoccakṣuṣā grahītum  
sa yaddhainaccakṣuṣāgrahaiṣyad dṛṣṭvā haivānnamatrapsyat

### [41.5-2](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.41.5-2)

na samartho'bhavat| saḥ prathamajaḥ śarīrī yat yadiha prasiddham enat  
uktānnaṃ cakṣuṣā cakṣurindriyeṇa agrahaiṣyat gṛhītavān syāt, tarhi  
tatkāryavargaḥ sarvo'pi janaḥ ha prasiddham annaṃ dṛṣṭvaiva atrapsyat tṛpto'bhaviṣyat

### [41.6](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.41.6)

tacchrotreṇājighṛkṣat tannāśaknocchrotreṇa grahītum  
sa yadyenat śrotreṇāgrahaiṣyacchrutvā haivānnamatrapsyat

### [41.7](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.41.7)

tattvacā'jighṛkṣat tannāśaknottvacā grahītum| sa  
yadyenat tvacā'grahaiṣyat spṛṣṭvā haivānnamatrapsyat

### [41.8](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.41.8)

tanmanasā'jighṛkṣat tannāśaknonmanasā grahītum  
sa yadyenanmanasā'grahaiṣyaddhyātvā haivānnamatrapsyat

### [41.9](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.41.9)

tacchiśnenājighṛkṣat tannāśaknocchiśnena grahītum  
sa yadyenacchiśnenāgrahaiṣyadvisṛjya haivānnamatrapsyat

### [41.6-2](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.41.6-2)

yat yadi ha prasiddham enan utkrāntaṃ śiśnena agrahīṣyat gṛhītavān syāt  
tarhi tatkāryavargo'pi sarvajanaḥ ha prasiddhaṃ visṛjyaiva annaṃ vīryavat  
tyaktvaiva atrapsyat

### [41.10](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.41.10)

evaṃ tatprāṇena taccakṣuṣā tacchrotreṇa tattvacā tanmanasā tacchiśnena  
tena tena karaṇavyāpāreṇa annaṃ grahītumaśaknuvan paścāt—  
tadapānenājighṛkṣat tadāvayat  
saiṣo'nnasya graho yadvāyurannāyurvā eṣa yadvāyuḥ

### [41.11](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.41.11)

sa īkṣata kathaṃ nvidaṃ madate syāditi | sa īkṣata katareṇa prapadyā  
iti | sa īkṣata yadi vācārbhivyāhṛtaṃ yadi prāṇenābhiprāṇitaṃ yadi cakṣuṣā dṛṣṭaṃ yadi śrotreṇa śrutaṃ yadi tvacā  
spṛṣṭaṃ yadi manasā dhyātaṃ yadyapānenābhyapānitaṃ yadi  
śiśnena visṛṣṭamatha ko'hamiti

### [41.12](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.41.12)

sa etameva sīmānaṃ vidāryaitayā dvārā prāpadyata| saiṣā viddhatirnāma dvāstadetannāndanam| tasya traya āvasathāḥ svapnāḥ, ayamāvasatho ayamāvasatho ayamāvasatha iti

### [41.13](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.41.13)

sa jāto bhūtānyabhivyaikhyat kimihānyaṃ vāvadiṣaditi  
sa etameva puruṣaṃ brahma tatamamapaśyat idamadarśamitī 3

### [41.14](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.41.14)

uktvā'parokṣadarśanameva hetuṃ kṛtvā tasya nāmanirvacanamāha—  
tasmādidandro nāma| idandro ha vai nāma tamidandraṃ santamindraṃ  
ityācakṣate parokṣeṇa| parokṣapriyā iva hi devāḥ parokṣapriyā  
iva hi devāḥ

### [41.14.p1](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.41.14.p1)

iti tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ || 3

## Linked texts (9)

- [Īśādiviṃśottaraśatopaniṣadaḥ](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.isadivimsottarasatopanisadah.1.34_434) — Sanskrit
- [Aitareyopaniṣad](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.aitreya.1.3.3) — Mahidāsa Aitareya, Sanskrit
- [Aitareya-Upaniṣad (ed. Mislav Ježić)](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.aitreya*jezic.1.3.14) — Sanskrit
- [Īśādidvādaśopaniṣadaḥ](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.isadidvadasopanisadah.35.1) — Sanskrit
- [Aṣṭottaraśatopaniṣadaḥ](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.samanya.astottarasatopanisadah.39.1) — Sanskrit
- [Upaniṣads](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.upanisads.36.1) — Sanskrit
- [Aṣṭāviṃśatyupaniṣad](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.astavimsatyupanisad.36.1) — Sanskrit
- [Īśādyupaniṣadaḥ](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.isadyupanisadah.31.1) — Sanskrit
- [Daśopaniṣad](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.dasopanisad.31.3) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.41](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.differentupanisads.41) · Pramāṇa
