Pramāṇa · Search · About · API

Kaṭha Upaniṣad 2.3

Padapāṭha (sandhi-resolved text, TITUS) 2.3

Language
Sanskrit

2.3.1

ūrdhva-mūlaḥ~ avāk-śākhaḥ~ eṣaḥ~ aśvatthaḥ sanātanaḥ~
tad eva śukram~ tad brahma tad eva~ amṛtam ucyate
tasmin~ lokāḥ~ śritāḥ sarve
tad u na~ ati~-eti kaḥ~-cana
etad vai tad~

2.3.2

yad idam~ kim~-ca jagat
sarvam~ prāṇe~ ejati niḥ~-sṛtam
mahad bhayam~ vajram udyatam~
ye~ etad vidur
amṛtāḥ~ te bhavanti

2.3.3

bhayād asya~ agniḥ~ tapati
bhayād~ tapati sūryaḥ~
bhayād indraḥ~ ca vāyuḥ~ ca
mṛtyuḥ~ dhāvati pañcamaḥ~

2.3.4

iha ced aśakat~ boddhum~ prāk śarīrasya visrasas
tataḥ sargeṣu lokeṣu śarīratvāya kalpate

2.3.5

yathā~ ādarśe tathā~ ātmani
yathā svapne tathā pitṛ-loke
yathā~ apsu pari~ iva dadṛśe tathā gandharva-loke
chāyā-tapayoḥ~ iva brahma-loke

2.3.6

indriyāṇām~ pṛthag-bhāvam udaya~-astamayau ca yad~
pṛthak~ ut-padyamānānām~ matvā
dhīraḥ~ na śocati

2.3.7

indriyebhyaḥ param~ manaḥ~
manasaḥ sattvam uttamam
sattvād adhi mahān ātmā
mahataḥ~ avyaktam uttamam

2.3.8

avyaktād~ tu paraḥ puruṣaḥ~ vyāpakaḥ~ aliṅgaḥ~ eva ca
yam~ jñātvā mucyate jantuḥ~
amṛtatvam~ ca gacchati

2.3.9

na saṃdṛśe tiṣṭhati rūpam asya
na cakṣuṣā paśyati kaḥ~-cana~ enam
hṛdā manīṣā manasā~ abhi-kḷptaḥ~
ye~ etad vidur
amṛtāḥ~ te bhavanti

2.3.10

yadā pañca~ ava-tiṣṭhante jñānāni manasā saha
buddhiḥ~ ca na vi-ceṣṭate
tām āhur~ paramām~ gatim

2.3.11

tām~ yogam iti manyante sthirām indriya-dhāraṇām
apramattaḥ~ tadā bhavati
yogaḥ~ hi prabhava~-apyayau

2.3.12

na~ eva vācā na manasā pra~-āptum~ śakyaḥ~ na cakṣuṣā
asti~ iti bruvataḥ~ anyatra
katham~ tad upa-labhyate

2.3.13

asti~ iti eva~ upa-labdhavyaḥ~
tattva-bhāvena ca~ ubhayoḥ~
asti~ iti~ eva~ upa-labdhasya
tattva-bhāvaḥ pra-sīdati

2.3.14

yadā sarve pra-mucyante
kāmā ye ~asya hṛdi śritāḥ~
atha martyaḥ~ amṛtaḥ~ bhavati~
atra brahma sam-aśnute

2.3.15

yathā sarve pra-bhidyante hṛdayasya~ iha granthayaḥ~
atha martyaḥ~ amṛtaḥ~ bhavati~
etāvad anuśāsanam

2.3.16

śatam~ ca~ ekā ca hṛdayasya nāḍyaḥ~
tāsām~ mūrdhānam abhi-niḥ~-sṛtā~
ekā tayā~ ūrdhvam ā-yan~ amṛtatvam eti
viṣvaṅ~ anyā utkramaṇe bhavanti

2.3.17

aṅguṣṭha-mātraḥ puruṣaḥ~ antar-ātmā
sadā janānām~ hṛdaye sam-ni-viṣṭaḥ~
tam~ svād~ śarīrād~ pravṛhet~
muñjād iva~ iṣīkām~ dhairyeṇa
tam~ vidyāt~ śukram amṛtam~
tam~ vidyāt~ śukram amṛtam iti

2.3.18

mṛtyu-proktām~ naciketaḥ~ atha labdhvā vidyām etām~ yoga-vidhiṃ ca kṛtsnam
brahma-prāptaḥ~ virajaḥ~ abhūt~ vimṛtyuḥ~
anyaḥ~ api~ evaṃ yaḥ~ vid adhyātmam eva