<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.kausitaki!sankarananda.3.1.4 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Upaniṣads](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad) › [Principal (early) Upaniṣads](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya) › [Kauṣītakibrāhmaṇopaniṣad](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.kausitaki) › [Kaushitakyupanishaddipika (Shankarananda)](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.kausitaki!sankarananda) › 3.1.4

# Kauṣītaki Upaniṣad 3.1.4

Kauṣītakyupaniṣaddīpikā (Śaṅkarānanda) 3.1.4

- **Language:** Sanskrit

### [3.1.4](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.kausitaki!sankarananda.3.1.4)

prajñāpayantītyuktaṃ śṭaṅgagrāhikayāha, vācaṃ vadantīṃ vāgindriyaṃ svavyāpāraṃ kurvat sarve prāṇā nikhilānīndriyāṇi rājānamiva vadantaṃ sarve samāgatā anuvadanti paścādvadanopalacitaṃ svavyāpāraṃ kurvanti anumodante vā na lekahelayā vyāpāraṃ kurvantītyarthaḥ| yathā vāco vyāpāre itareṣāṃ svavyāpārāduparamastathā cakṣuḥśrotramanaḥprāṇānāṃ svavyāpāre'pītyetadāha paryāyacatuṣṭayena, cakṣuḥ paśyat sarve prāṇā anupaśyanti śrotraṃ śṭaṇvat sarve prāṇā anuśṭaṇvanti mano dhyāyat sarve prāṇā anudhyāyanti prāṇaṃ prāṇantaṃ sarve prāṇā anuprāṇanti spaṣṭaṃ, anenānekāvadhānānyekasmin kāle sūkṣmasūcayeṇa śatapatrasahasrapatravedhanavadaspaṣṭavibhinnakālāni vyākhyeyāni| dūti pratarddanapraśnaparisamāptyarthaḥ| pratarddanapraśnasyendro'ṅgīkāreṇaiva uttaramuktavānityāha, evamu dūtyamevaikahelayā na sarve prāṇāḥ svavyāpāravantaḥ, ha prasiddhaṃ sarvajanānubhavena, etadekahelayā sarvendriyāṇāṃ svasvavyāpārākaraṇaṃ, dūti ha evaṃ kila dūndra uvāca spaṣṭaṃ | nanu sarveṣāṃ tavopādhitve samāne kaḥ pakṣapātastava prāṇo'smītyabhimāna dūtyata āha, asti tveva, tuśabdaḥ śaṅkānirākaraṇārthaḥ, prāṇo hi mama niḥśreyasātmana upādhirniḥśreyasarūpaḥ, prasiddhaṃ hi

- [Previous: 3.1.3](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.kausitaki!sankarananda.3.1.3)
- [Next: 3.2.1](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.kausitaki!sankarananda.3.2.1)
- [Up: 3.1](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.kausitaki!sankarananda.3.1)

## Linked texts (1)

- [Kauṣītakibrāhmaṇopaniṣad](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.kausitaki.3.2.15-16) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.kausitaki!sankarananda.3.1.4](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.kausitaki!sankarananda.3.1.4) · Pramāṇa
