<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.khilakanda.11 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Upaniṣads](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad) › [Principal (early) Upaniṣads](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya) › [Khilakanda](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.khilakanda) › 11

# Khilakanda 11

Khilakāṇḍa 11

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [11.3](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.khilakanda.11.3) — 1 part

### [11.1](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.khilakanda.11.1)

) iti  
smṛteḥ | yasmāt evaṃ ekaikasya brahmatvaṃ nopapadyate | tasmāt ‘ ha ’ kila ‘ ete eva tu devate ’ annaprāṇalakṣaṇe  
‘ ekadhābhūyaṃ ’ ekadhābhāvaṃ ‘ bhūtvā ’ gatvā ‘ paramatāṃ ’ paramatvaṃ ‘ gacchataḥ ’ brahmatvaṃ prāpnuta ityarthaḥ

### [11.2](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.khilakanda.11.2)

annaprāṇayorekatvena brahmadṛṣṭiḥ kāryā ityetamarthaṃ itihāsoktyā draḍhayati-taddha smāha prātṛdaḥ pitaraṃ kiṃ  
svidevaivaṃ viduṣe sādhu kuryātkimevāsmā' asādhu kuryāditīti | tadetadannaprāṇaikatvabrahmadarśanaṃ vidvān ‘ha’  
kila prātṛdanāmā ṛṣīśvaro hṛṣṭaḥ san svaṃ ‘ pitaraṃ ’ prati ‘ āha sma ’ | kiṃsviditi vitarke | yathā mayā  
brahma parikalpitam | ‘ evaṃ ’ brahma ‘ viduṣe ’ ‘ sādhu ’ śobhanaṃ pūjāṃ ‘ kiṃkhit ’ kuryāt | na kiṃcidasya kartavyamiṣyate | anena sarvasyāpi prāptavyasya prāptatvāt | tathā ‘asmai ’ viduṣe ‘ asādhu ’ aśobhanaṃ vā ‘ kimeva ’  
kuryāt | na kiṃcidapi kuryāt | loka iti śeṣaḥ | asya nirastāśeṣāsādhutvāt | itiśabdaḥ prātṛdvacanasamāptidyotaka ityarthaḥ | evamannaprāṇayorekatvavijñānavato na sādhukaraṇena mahattvaṃ nāpyasādhukaraṇena khaṇḍitatvaṃ, kiṃ tu -tasya  
kṛtakṛtyatvameveti putreṇokte sati naitāvanmātravijñānāt kṛtakṛtyatā puruṣasya, kiṃtu-asti jñātavyāntaramityabhipretya  
pitā putraṃ vārayatītyāha-sa ha smāha pāṇinā mā prātṛda kastvenayorekadhābhūyaṃ bhūtvā paramatāṃ gacchatīti  
‘ saḥ ’ pitā ‘ ha ’ kila he ‘prātṛda’ ! iti putraṃ sambodhya ‘pāṇinā’ hastena vārayan ‘mā’ maivaṃ vocaḥ iti ‘ āha  
sma ’ pratyaṣedhayadityarthaḥ | etayorannaprāṇayorekadhābhūyaṃ ‘ bhūtvā ’ ‘ kastu ’ ko vā vidvān ‘ paramatāṃ gacchati ’ na  
kaścidapi | tasmānnaivaṃ vaktumarhasi | akṛtakṛtyo'sāvitītyarthaḥ

### [11.3](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.khilakanda.11.3)

kathaṃ tarhi jñānāt kṛtakṛtyaḥ syāt ityapekṣāyāmanraprāṇayoḥ saśaktikayoḥ ekatvavijñānāt tathā syāt | na  
vi̱ṣṭāni̱ rami̍ti prā̱ṇo vai ra̍ṃ prā̱ṇe hīmā̍ni sarvā̍ṇi bhū̱tāni̱ ratā̍ni  
sarvā̍ṇi ha̱ vā'a̱sminbhū̱tāni̍ vi̱śante̱ sarvā̍ṇi bhū̱tāni̍ ramante̱ ya'  
e̱vamved

### [11.3.p1](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.khilakanda.11.3.p1)

iti caturdaśe kāṇḍe ṣaṣṭhe prapāṭhake bṛhadāraṇyakopaniṣadi caturthaprapāṭhake ṣoḍaśaṃ brāhmaṇam

### [11.16](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.khilakanda.11.16)

( 6 ) 4

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.khilakanda.11](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.mukhya.khilakanda.11) · Pramāṇa
