Mahaitareya 28
Mahaitareya 28
- Language
- Sanskrit
28.p1
poṣakatvāt sandhināmā varṇayorantarasthitaḥ| sa eva putrasaṃsthaśca putranāmā janārdanaḥ| trāṇāt pūtita evāsau varṇasandhānakarmaṇi| sandhānanāmā sandhānakartṛtvāt puruṣottamaḥ| prajātikarmasaṃsthaśca sa eva prajanābhidhaḥ| janakatvāt paro viṣṇurevaṃ viṣṇurhi saṃhitā| vāsudevādirūpeṇa caturdhaivaṃ vyavasthitaḥ
28.p2
sa eva divi saṃsthaśca dyunāmā krīḍanāt prabhuḥ| antarevekṣaṇāccaiva so'ntarikṣo'ntarikṣagaḥ| pṛthivī pṛthivīsthaśca prathitatvājjanārdanaḥ| mukhyārthatvāt sarvanāmnāṃ sarvadevābhidho hariḥ| viśve devā iti prokto bahudhā teṣu saṃsthitaḥ| jñānadyuterdevanāmā sthito deveṣu keśavaḥ| gāṃ dhārayaṃśca gandharvo gandharveṣu vyavasthitaḥ| mānanānmānuṣo nāma mānuṣeṣu sthito hariḥ| pālanāt pitṛnāmāsau pitṛṣveva vyavasthitaḥ| rateḥ prāṇe'surākhyaśca so'sureṣu vyavasthitaḥ| evaṃ pañcajaneṣustho hariḥ pañcajanābhidhaḥ| jātanāmā jātasaṃsthaḥ prādurbhūtaguṇatvataḥ| janikriyāsthitaścāsau janitvamiti gīyate| janiṃ yasmāt tavayati tavanaṃ hi prakāśanam|| iti ca
28.p3
prathaśca saprathaścaiva rājānau matsyadeśajau | yāpayāmāsaturviṣṇorhavirmakhe || anuṣṭupdevatā yastu nṛsiṃho jagato'sya ca | svamukhe havanādeva havirityabhidhīyate || tasmin yajñe vasiṣṭhastu catūrūpājjanārdanāt | ājahāra śriyaṃ devīṃ rathantaravarābhidhām || caturmūrtiḥ stutastena preṣayāmāsa tāṃ śriyam | sā cāsmai pradadau vidyāṃ prayayau ca punarharim | dhātetyukto'niruddhastu pradyumnastu dyunāmakaḥ¹ | vāsudevaḥ prasavitā sarvasya ²prasavād vibhuḥ | saṅkarṣaṇo viṣṇunāmā praṇetṛtvād balādapi
28.p4
catūrūpaṃ paraṃ viṣṇuṃ rājānau prathamaprathau| bharadvājau vasiṣṭhaśca dhyātvā'vindan parāt param| yajanīyo yajurnāmā viṣṇuḥ saṅkarṣaṇābhidhaḥ| jīvānāṃ skandanādeva skandaḥ pradyumna ucyate| prathamo vāsudevastu devayāno'niruddhakaḥ| prāpyo devairyato nityamaniruddhābhidho hariḥ| tasmādevaṃ caturmūrteḥ stutisantoṣitāddhareḥ| ājahāra bharadvājo rūpaṃ nārāyaṇābhidham| tad bṛhannāmakaṃ viṣṇoścaturātmyāt samudgatam| bharadvājamupāgamya prādānmokṣavaraṃ param| caturmūrtiḥ sa bhagavānagnirityabhidhīyate| agryatvāt sarvabhūtānām ........
28.p5
...................evaṃ catvāra eva te| avindaṃstaṃ caturmūrtiṃ sākṣānnārāyaṇaṃ prabhum| guhāyāṃ saṃsthitamapi hyatīva hitamasya ca| sarvajñatvād yajñanāmā viṣṇostejaḥ paraṃ hi tat| tasmādeva caturmūrteḥ sūriprāpyatvahetutaḥ| sūryanāmno'haran dharmanāmānaṃ taṃ nṛsiṃhakam| dharṣaṇāt sarvalokasya nṛsiṃho dharma ucyate| nirgatya sa caturmūrterviprakṣatrābhisaṃstutāt| prathādīnāṃ caturṇāṃ ca puruṣārthacatuṣṭayam| dattvā jagāma bhagavān svakīyāṃ tanumeva ca| vasiṣṭhācca bharadvājād hotradhvaryornṛpau tu tau| yatheṣṭasiddhiṃ samprāptau samyagiṣṭājjanārdanāt||' ityāgvedasaṃhitāyām
28.p6
prāṇo vaṃśa iti sthaviraḥ śākalyastad yathā śālāvaṃśe sarve'nye vaṃśāḥ samāhitāḥ syurevamasmin prāṇe cakṣuḥ śrotraṃ mano vāgindriyāṇi śarīraṃ sarva ātmā samāhitastasyaitasyā'tmanaḥ prāṇa ūṣmarūpamasthīni sparśarūpaṃ majjānaḥ svararūpaṃ māṃsaṃ lohitamityetadanyaccaturthamantastharūpam | iti ha smā'ha hrasvo māṇḍūkeyaḥ
28.p7
teṣu sarveṣu bhagavān bahurūpo hariḥ sthitaḥ | viṣṇunāmākṣareṣvevamanyeṣvapi tadarthataḥ | prāṇanāmā tu bhagavān prāṇasthaścoṣmasu sthitaḥ | ūṣmanāmā samarthatvāt sa eva bhagavān hariḥ | pūrṇatvādātmanāmā'sau pratimātvādamuṣya tu | saṅghāta ātmaśabdokto hyasthiraścāsthināmakaḥ | asthisthito sparśasaṃsthitaḥ sparśanāmakaḥ | sparśahetutvataḥ sparśanāmā sa bhagavān hariḥ | majjāsusthaḥ sa majjākhyo madaṃ janayatīti ha | sa eva svarasaṃsthaśca svarākhyaḥ svarateḥ prabhuḥ | pramāṇaṃ sārayed yasmānmāṃsākhyo māṃsasaṃsthitaḥ | lohitākhyo raktavarṇo lohitastho janārdanaḥ
28.p8
upaniṣattrayaṃ tveva na etat proktaṃ tasyaitasya trayasyāsthnāṃ majjāṃ parvaṇāmiti trīṇītaḥ ṣaṣṭiśatāni trīṇītastāni saptaviṃśatiśatāni bhavanti || sapta ca vai śatāni viṃśatiśca saṃvatsarasyāhorātrāḥ sa eṣo'haḥ sammānaścakṣurmayaḥ śrotramayaśchandomayo manomayo vāṅmaya ātmā sa ya evametamahaḥ sammānaṃ cakṣurmayaṃ śrotramayaṃ chandomayaṃ manomayaṃ vāṅmayamātmānaṃ vedāhāṃ sāyujyaṃ sarūpatāṃ salokatāmaśnute putrī paśumān bhavati sarvamāyureti
28.p9
iti prathamaḥ khaṇḍaḥ
Linked texts (4)
- Aitareyāraṇyaka — Sanskrit
- Bahvṛcāraṇyabhāṣya — Sanskrit
- Śāṅkhāyanīyopaniṣad — Sanskrit
- Aitareyāraṇyaka (Aitareya Mahīdāsa) — Aitareya Mahīdāsa, Sanskrit