Upanishads 200
Upaniṣads 200
- Language
- Sanskrit
Contents
- 200.17 — 1 part
200.1
ātmaivedamagra āsīt puruṣavidhaḥ so'nuvīkṣya nānyadātmano'paśyat so'hamasmītyagre vyāharattato'haṃnāmābhavattasmādpyetarhyāmantrito'hamayamityevāgra uktvāthānyannāma
prabrūte yadasya bhavati sa yatpūrvo'smātsarvasmātsarvānpāpmana auṣattasmātpuruṣa auṣati ha vai sa taṃ yo'smātpūrvo
bubhūṣati ya evaṃ veda
200.2
so'bibhettasmādekākī
bibheti sahāyamīkṣāṃcakre yanmadanyannāsti kasmānnu bibhemīti tata evāsya bhayaṃ vīyāya kasmāddhyabheṣyaddvitīyādve
bhayaṃ bhavati
200.3
sa vai naiva reme tasmādekākī na ramate
sa dvitīyamaicchat sa haitāvānāsa yathā strīpumāṃsau
saṃpariṣvaktau sa imamevātmānaṃ dvedhā pātayattataḥ patiśca
patnī cābhavatāṃ tasmādidamardhabṛgalamiva svaiti ha smāha
yājñavalkyastasmādayamākāśaḥ striyā pūryata eva tāṟṃ
samabhavattato manuṣyā ajāyanta
200.4
sāheyamīkṣāṃcakre
kathaṃ nu mātmāna eva janayitvā saṃbhavati hanta tiro'sānīti sā gaurabhavaddaṣabhaitarastāṟṃsamevābhavattato gāvo'jāyanta vaḍavetarābhavadaśvavṛṣa itaro gardabhītarā gardabha
itarastām̐ samevābhavattata ekaśaphamajāyatā'jetarābhavadajasta
itaro'viritarāmeṣa itarastām̐samevābhavattato'jāvayo'jāyantaivameva yadidaṃ kiṃca mithunamāpipīlikābhyastatsarvamasṛjata
200.5
so'vedahaṃ vāva sṛṣṭirasmyaham̐hīdam̐sarvamasṛkṣīti tataḥ sṛṣṭirabhavatsṛṣṭyām̐hāsyaitasyāṃ bhavati ya
evaṃ veda
200.6
athetyabhyamanthatsa mukhācca yonerhastābhyāṃ
cāgnimasṛjata tasmādetadubhayamalomakamantarato'lomakā
hi yonirantastadyadi tamāhuramuṃ yajāmuṃ yajetyekaikaṃ devametasyaiva sā visṛṣṭireṣa u hyeva sarve devā atha yatkiṃcedamārdraṃ tadretaso'sṛjata tadu soma etāvadvā idam̐sarvamannaṃ
caivānnādaśca soma evānnamagnirannādaḥ saiṣā brahmaṇo'tisṛṣṭiryacchreyaso devānasṛjatātha yanmaryaḥ sannamṛtānasṛjata
tasmādatisṛṣṭiratisṛṣṭyām̐ hāsyaitasyāṃ bhavati ya evaṃ
veda
200.7
taddhedaṃ tarhyavyākṛtamāsīttannāmarūpābhyāmeva
vyākriyate'saunāmāyamidam̐rūpa iti tadidamapyetarhi
nāmarūpābhyāmeva vyākriyate'saunāmāyamidam̐rūpa iti
sa eṣa iha praviṣṭa ānakhāgrebhyo yathā kṣuraḥ kṣuradhāne'vahitaḥ syādviśvaṃbharo vā viśvaṃbharakulāye taṃ na paśyanti
akṛtsno hi sa prāṇanneva prāṇo nāma bhavati vadan vākpaiyam̐śrakṣuḥ śṛṇvan śrotraṃ manvāno manastānyasyaitāni
karmanāmānyeva sa yo'ta ekaikamupāste na sa vedākṛtsno
hyeṣo'ta ekaikena bhavatyātmetyevopāsītātra hyete sarva ekaṃ
bhavanti tadetatpadanīyamasya sarvasya yadayamātmānena hyetatsarvaṃ veda | yathā ha vai padenānuvindeddevaṃ kīrtiṃ ślokaṃ
vindate ya evaṃ veda
200.8
tadetatpreyaḥ putrātpreyo vittātpreyonyasmātsarvasmādantarataraṃ yadayamātmā sa yo'nyamātmanaḥ
priyaṃ bruvāṇaṃ brūyāt priyam̐ rotsyatītīśvaro ha tathaiva
syādātmānameva priyamupāsīta sa ya ātmānameva priyamupāste na hāsya priyaṃ pramāyukaṃ bhavati
200.9
tadāhuryabrahmavidyayā sarvaṃ bhaviṣyanto manuṣyā manyante kimu
tadbrahmāvedyasmāttatsarvamabhavaditi
200.10
brahma vā idamagra āsīt tadātmānamevāvedahaṃ brahmāsmīti tasmāttat
sarvamabhavat tadyo yo devānāṃ pratyabudhyata sa eva tadabhavattatharṣīṇāṃ tathā manuṣyāṇāṃ tadvaitatpaśyannṛṣirvāmadevaḥ
pratipede'haṃ manurabhavam̐ sūryaśceti tadidamapyetarhi ya evaṃ
vedāhaṃ brahmāsmīti sa idam̐ sarvaṃ bhavati tasya ha na
devāśra nābhūtyā īśate ātmā hyeṣāṃ sa bhavatyatha yo'nyāṃ devatāmupāste'nyo'sāvanyo'hamasmīti na sa veda
yathā paśurevam̐ sa devānāṃ yathā ha vai bahavaḥ paśavo
manuṣyaṃ bhuñjyurevamekaikaḥ puruṣo devān bhunaktyekasminneva
paśāvādīyamāne'priyaṃ bhavati kimu bahuṣu tasmādeṣāṃ tanna
priyaṃ yadetanmanuṣyā viduḥ
200.11
brahma vā idamagra
āsīdekameva tadekam̐ sanna vyabhavattacchreyo rūpamatyasṛjata
kṣatraṃ yānyetāni devatrā kṣatrāṇīndro varuṇaḥ somo rudraḥ
parjanyo yamo mṛtyurīśāna iti tasmāt kṣatrātparaṃ nāsti
tasmādbrāhmaṇaḥ kṣatriyamadhastādupāste rājasūye kṣatra eva
tadyaśo dadhāti saiṣā kṣatrasya yoniryadbrahma tasmādyadyapi
rājā paramatāṃ gacchati brahmaivāntata upaniśrayati svāṃ
yoniṃ ya u enaṛ hinasti svāṛ sa yonimṛcchati sa
pāpīyān bhavati yathā śreyāṛsaṛ hiṛsitvā
200.12
sa naiva vyabhavat sa viśamasṛjata yānyetāni devajātāni
gaṇaśaḥ ākhyāyante vasavo rudrā ādityā viśvedevā maruta
iti
200.13
sa naiva vyabhavat sa śaudraṃ varṇamasṛjata
pūṣaṇamiyaṃ vai pūṣeyaṛ hīdaṛ sarvaṃ puṣyati yadidaṃ kiṃca
200.14
sa naiva vyabhavattacchreyorūpamatyasṛjata dharmaṃ tadetat kṣatrasya kṣatraṃ yaddharmastasmāddharmātparaṃ nāstyatho abalīyān balīyāṛsamāśaṛsate dharmeṇa yathā rājñaivaṃ yo vai sa
dharmaḥ satyaṃ vai tattasmāt satyaṃ vadantamāhurdharmaṃ vadatīti
dharmaṃ vā vadantaṛ satyaṃ vadatītyetaddhyevaitadubhayaṃ bhavati
200.15
tadetadbrahma kṣatraṃ viṭ śūdrastadagninaiva deveṣu brahmābhavadbrāhmaṇo manuṣyeṣu kṣatriyeṇa kṣatriyo vaiśyena vaiśyaḥ
śūdreṇa śūdrastasmādagnāveva deveṣu lokamicchante brāhmaṇe
manuṣyeṣvetābhyāṛhi rūpābhyāṃ brahmābhavat| atha yo ha vā
asmāllokātsvaṃ lokamadṛṣṭvā praiti sa enamavidito na
bhunakti yathā vedo vā'nanūkto'nyadvā karmākṛtaṃ yadiha vā
apyanevaṃvid mahatpuṇyaṃ karma karoti taddhāsyāṃtataḥkṣīyata
evātmānameva lokamupāsīta sa ya ātmānameva lokamupāste na hāsya karma kṣīyate asmādyevātmano yadyatkāmayate tattatsṛjate
200.16
atho ayaṃ vā ātmā sarveṣāṃ
bhūtānāṃ lokaḥ sa yajjahoti yadyajate tena devānāṃ loko'tha
yadanubrūte tena ṛṣīṇāmatha yatpitṛbhyo nipṛṇāti yadyajāmicchate tena pitṛṇāmatha yanmanuṣyānvāsayate yadebhyo'śanaṃ dadāti tena manuṣyāṇāmatha yatpaśubhyastṛṇodakaṃ
vindati tena paśūnāṃ yadasya gṛheṣu śvāpadā vayāṃsyāpipīlikābhya upajīvanti tena teṣāṃ loko yathāha vai
svāya lokāyāriṣṭimicchedevam̐ haivaṃvide sarvāṇi bhūtānyariṣṭimicchanti tadvā etadviditaṃ mīmām̐sitam
200.17
ātmaivedamagra āsīdeka eva so'kāmayata jāyā me
syādatha prajāyeyātha vittaṃ me syādatha karma kurvīyetyetāvān vai kāmo neccham̐śca nāto bhūyo vindettasmādapyetarhekākī kāmayate jāyā me syādatha prajāyeyātha vittaṃ
me syādatha karma kurvīyeti sa yāvadapyeteṣāmekaikaṃ na
prāpnotyakṛtsna eva tāvanmanyate tasyo kṛtsnatā mana evātmā vāgjāyā prāṇaḥ prajā cakṣurmānuṣaṃ vittaṃ cakṣuṣā
hi tadvindate śrotraṃ daivam̐ śrotreṇa hi tacchṛṇotyātmaivāsya karmātmanā hi karma karoti sa eṣa pāṅko yajñaḥ
pāṅktaḥ paśuḥ pāṅktaḥ puruṣaḥ pāṅktamidam̐ sarvaṃ yadidaṃ kiṃca
tadidam̐ sarvamāpnoti ya evaṃ veda
200.17.p1
iti caturthe brāhmaṇam
Linked texts (1)
- Bṛhadāraṇyakopaniṣadbhāṣyavārttikasāra — Mādhava, Sanskrit