Upanishads 217
Upaniṣads 217
- Language
- Sanskrit
Contents
- 217.28 — 2 parts
217.1
atha hainaṃ vidagdhaḥ śākalyaḥ papraccha kati devā yājñavalkyeti sa haitayaiva nividā pratipede yāvanto vaiśvadevasya
nividyucyante trayaśca trī ca śatā trayaśca trī ca sahasrejyomiti hovāca kasyeva devā yājñavalkyeti trayastriṃśadijyomiti hovāca kasyeva devā yājñavalkyeti ṣaḍityomiti
hovāca kasyeva devā yājñavalkyeti traya ityomiti
hovāca kasyeva devā yājñavalkyeti dvāvityomiti hovāca
kasyeva devā yājñavalkyetyadhyardha ityomiti hovāca kasyeva
devā yājñavalkyetyeka ityomiti hovāca katame te trayaśca
trī ca śatā trayaśca trī ca sahasreti
217.2
sa hovāca
mahimāna evaiṣāmete trayastriṃśatceva devā iti katame
te trayastriṃśadityaṣṭau vasava ekādaśa rudrā dvādaśādityāsta ekatriṃśadindraścaiva prajāpatiśca trayastriṃśāviti
217.3
katame vasava ityagniśca pṛthivī ca vāyuścāntarikṣaṃ
cādityaśca dyauśca candramāśca nakṣatrāṇi caite vasava eteṣu
hīdaṃ vasu sarvaṃ hitamiti tasmādvasava iti
217.4
katame rudrā iti daśeme puruṣe prāṇā ātmaikādaśaste yadāsmāccharīrānmartyādutkrāmantyatha rodayanti tadyadrodayanti
tasmādrudrā iti
217.5
katama ādityā iti dvādaśa vai
māsāḥ saṃvatsarasyaita ādityā ete hīdaḥ sarvamādadadānā
yanti te yadidaḥ sarvamādadadānā yanti tasmādādityā
iti
217.6
katama indraḥ katamaḥ prajāpatiriti stanayitnurevendro yajñaḥ prajāpatiriti katamaḥ stanayitnurityaśaniriti katamo yajña iti paśava iti
217.7
katame ṣaḍiagniśca pṛthivī ca vāyuścāntarikṣaṃ cādityaśca dyauścaite
ṣaḍete hīdaḥ sarvaṃ ṣaḍiti
217.8
katame te trayo devā
itīma eva trayo lokā eṣu hīme sarve devā iti katamo
to dvau devāvityannaṃ caiva prāṇaśceti katamo'dhyardhaṃ iti yo'yaṃ
pavata iti
217.9
tadāhuryadayameka ivaiva pavate'tha
kathamadhyardhaṃ iti yadasminnidaṃ sarvamadhyārdhottenādhyardhaṃ
iti katama eko deva iti prāṇa iti sa brahma tadityācakṣate
217.10
pṛthivyeva yasyāyatanamagnirloko
manojyotiryo vai taṃ puruṣaṃ vidyātsarvasyātmanaḥ parāyaṇaḥ
sa vai veditā syādyājñavalkya veda vā ahaṃ taṃ puruṣaḥ
sarvasyātmanaḥ parāyaṇaṃ yamāttha ya evāyaḥ śārīraḥ puruṣaḥ
sa eṣa vadaiva śākalya tasya kā devatetyamṛtamiti hovāca
217.11
kāma eva yasyāyatanaḥ hṛdayaṃ loko mano
jyotiryo vai taṃ puruṣaṃ vidyātsarvasyātmanaḥ parāyaṇaḥ sa vai
veditā syādyājñavalkya veda vā ahaṃ taṃ puruṣaḥ sarvasyātmanaḥ parāyaṇaṃ yamāttha ya evāyaṃ kāmamayaḥ puruṣaḥ
sa eṣa vadaiva śākalya tasya kā devateti striya iti
hovāca
217.12
rūpāṇyeva yasyāyatanaṃ cakṣurloko mano
jyotiryo vai taṃ puruṣaṃ vidyātsarvasyātmanaḥ parāyaṇaḥ sa
vai veditā syādyājñavalkya veda vā ahaṃ taṃ puruṣaḥ sarvasyātmanaḥ parāyaṇaṃ yamāttha ya evāsāvāditye puruṣaḥ sa
eṣa vadaiva śākalya tasya kā devateti satyamiti hovāca
217.13
ākāśa eva yasyāyatanam̐ śrotraṃ loko mano
jyotiryo vai taṃ puruṣaṃ vidyātsarvasyātmanaḥ parāyaṇam̐ sa
vai veditā syādyājñavalkya veda vā ahaṃ taṃ puruṣam̐ sarvasyātmanaḥ parāyaṇaṃ yamāttha ya evāyam̐ śrautraḥ prātiśrutkaḥ
puruṣaḥ sa eṣa vadaiva śākalya tasya kā devateti diśa iti
hovāca
217.14
tama eva yasyāyatanam̐ hṛdayaṃ loko
mano jyotiryo vai taṃ puruṣaṃ vidyātsarvasyātmanaḥ parāyaṇam̐
sa vai veditā syādyājñavalkya veda vā ahaṃ taṃ puruṣam̐
sarvasyātmanaḥ parāyaṇaṃ yamāttha ya evāyaṃ chāyāmayaḥ puruṣaḥ
sa eṣa vadaiva śākalya tasya kā devateti mṛtyuriti
hovāca
217.15
rūpāṇyeva yasyāyatanaṃ cakṣurloko mano
jyotiryo vai taṃ puruṣaṃ vidyātsarvasyātmanaḥ parāyaṇam̐ sa vai
veditā syādyājñavalkya veda vā ahaṃ taṃ puruṣam̐ sarvasyātmanaḥ parāyaṇaṃ yamāttha ya evāyamādarśe puruṣaḥ sa eṣa
vadaiva śākalya tasya kā devatetyasuriti hovāca
217.16
āpa eva yasyāyatanam̐ hṛdayaṃ loko mano jyotiryo vai
taṃ puruṣaṃ vidyātsarvasyātmanaḥ parāyaṇam̐ sa vai veditā
syādyājñavalkya veda vā ahaṃ taṃ puruṣam̐ sarvasyātmanaḥ
parāyaṇaṃ yamāttha ya evāyamapsu puruṣaḥ sa eṣa vadaiva
śākalya tasya kā devateti varuṇa iti hovāca
217.17
reta eva yasyāyatanam̐ hṛdayaṃ loko mano jyotiryo vai taṃ
puruṣaṃ vidyātsarvasyātmanaḥ parāyaṇam̐ sa vai veditā syādyājñavalkya veda vā ahaṃ taṃ puruṣam̐ sarvasyātmanaḥ parāyaṇaṃ
yamāttha ya evāyaṃ putramayaḥ puruṣaḥ sa eṣa vaideva śākalya
tasya kā devateti prajāpatiriti hovāca
217.18
śākalyeti hovāca yājñavalkyasvām̐ svidime brāhmaṇā
aṅgārāvakṣayaṇamakratā 3 iti
217.19
yājñavalkyeti
hovāca śākalyo yadidaṃ kurupañcālānāṃ brāhmaṇānatyavādīḥ
kiṃ brahma vidvāniti diśo veda sadevāḥ sapratiṣṭhā iti
yaddiśo vettha sadevāḥ sapratiṣṭhāḥ
217.20
kiṃdevato'syāṃ
prācyāṃ diśyasītyādityadevata iti sa ādityaḥ kasminnu
pratiṣṭhita iti cakṣuṣīti kasminnu cakṣuḥ pratiṣṭhitamiti
rūpeṣviti cakṣuṣā hi rūpāṇi paśyati kasminnu rūpāṇi
pratiṣṭhitānīti hṛdaya iti hovāca hṛdayena hi rūpāṇi
jānāti hṛdaye hyeva rūpāṇi pratiṣṭhitāni bhavantītyevamevaitadyājñavalkya
217.21
kiṃdevato'syāṃ dakṣiṇāyāṃ
diśyasīti yamadevata iti sa yamaḥ kasminpratiṣṭhita
iti yajña iti kasminnu yajñaḥ pratiṣṭhita iti dakṣiṇāyāmiti kasminnu dakṣiṇā pratiṣṭhiteti śraddhāyāmiti yadā
hyeva śraddadhātyatha dakṣiṇāṃ dadāti śraddhāyām̐ hyeva
dakṣiṇā pratiṣṭhiteti kasminnu śraddhā pratiṣṭhiteti
hṛdaya iti hovāca hṛdayena hi śraddhāṃ jānāti
hṛdaye hyeva śraddhā pratiṣṭhitā bhavatītyevamevaitadyājñavalkya
217.22
kiṃdevato'syāṃ pratīcyāṃ diśyasīti varuṇadevata
iti sa varuṇaḥ kasminnu pratiṣṭhita ityapsviti kasminnu āpaḥ
pratiṣṭhitā iti retasīti kasminnu retaḥ pratiṣṭhitamiti
hṛdaya iti tasmādapi pratirūpaṃ jātamāhurhṛdayādiva sṛṣṭo
hṛdayādiva nirmita iti hṛdaye hyeva retaḥ pratiṣṭhitaṃ bhavatītyevamevaitadyājñavalkya
217.23
kiṃdevato'syāmudīcyāṃ
diśyasīti somadevata iti sa somaḥ kasminnu pratiṣṭhita
iti dīkṣāyāmiti kasminnu dīkṣā pratiṣṭhiteti satya iti
tasmādapi dīkṣitamāhuḥ satyaṃ vadeti satye hyeva dīkṣā
pratiṣṭhiteti kasminnu satyaṃ pratiṣṭhitamiti hṛdaya iti
hovāca hṛdayena hi satyaṃ jānāti hṛdaye hyeva satyaṃ pratiṣṭhitaṃ bhavatītyevamevaitadyājñavalkya
217.24
kiṃdevato'syāṃ
dhruvāyāṃ diśyasītyagnidevata iti so'gniḥ kasminnu pratiṣṭhita
iti vācīti kasminnu vāk pratiṣṭhiteti hṛdaya iti
kasminnu hṛdayaṃ pratiṣṭhitamiti
217.25
ahalliketi
hovāca yājñavalkyo yatraitadanyatrāsmanmanyāsai yaddhetadanyatrāsmatsyācchvāno vainaddyurvayāṃssi vainadvimaścīranniti
217.26
kasminnu tvaṃ cātmā ca pratiṣṭhitau stha
iti prāṇa iti kasminnu prāṇaḥ pratiṣṭhita ityapāna iti
kasminnapānaḥ pratiṣṭhita iti vyāna iti kasminnu vyānaḥ
pratiṣṭhita ityudāna iti kasminnūdānaḥ pratiṣṭhita iti
samāna iti sa eṣa netinetyātmā'gṛhyo nahi gṛhyate'śīryo nahi śīryate'saṅgo nahi sajyate'sito na vyathate
na riṣyatyetānyaṣṭāvāyatanānyaṣṭau lokā aṣṭau devā aṣṭau
puruṣāḥ sa yastānpuruṣānniruhya pratyuhyātyakrāmattaṃ tvaupaniṣadaṃ puruṣaṃ pṛcchāmi taṃ cenme na vivakṣyasi mūrdhā te vipatipyatīti tatra ha na mene śākalyastasya ha mūrdhā vipapātāpi hāsya parimoṣiṇo'sthīnyapajahuranyanmanyamānāḥ
217.27
atha hovāca brāhmaṇā bhagavanto yo vaḥ kāmayate sa mā pṛcchatu sarve vā mā pṛcchata yo vaḥ kāmayate
taṃ vaḥ pṛcchāmi sarvānvā vaḥ pṛcchāmīti te ha brāhmaṇā
na dadhṣuḥ
217.28
tān haitaiḥ ślokaiḥ papraccha || yathā
vṛkṣo vanaspatistathaiva puruṣo'mṛṣā || tasya lomāni
parṇāni tvagasyotpāṭikā bahiḥ || tvaca evāsya rudhiraṃ prasyanditvaca utpaṭaḥ || tasmāttadā tṛṇṇātpraiti raso vṛkṣādivāhatāt || māḥsānyasya śakarāṇi kināṭaḥ snāva tasthiram || asthīnyantarato dārūṇi majjā majjopamā kṛtā
yadvṛkṣo vṛkṇo rohati mūlānnavataraḥ punaḥ || martyaḥ svinmṛtyunā vṛkṇaḥ kasmānmūlātprarohati || retasa iti māvocata jīvatastatprajāyate || dhānāruha iva vai vṛkṣo''sā
pretyasaṃbhavaḥ || yatsamūlamāvṛheyurvṛkṣaṃ na punarābhavet || martyaḥ
svinmṛtyunā vṛkṇaḥ kasmānmūlātprarohati || jāta eva na
jāyate konvenaṃ janayetpunaḥ || vijñānamānandaṃ brahma rātirdātuḥ parāyaṇaṃ tiṣṭhamānasya tadvida iti
217.28.p1
iti navamaṃ brāhmaṇam
217.28.p2
iti tṛtīyo'dhyāyaḥ
Linked texts (10)
- Īśādiviṃśottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Kāṇva — Sanskrit
- Bṛhadāraṇyakopaniṣadbhāṣyavārttikasāra — Mādhava, Sanskrit
- Aṣṭottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Īśādidvādaśopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Vājasaneyi bṛhadāraṇyaka — Sanskrit
- Aṣṭāviṃśatyupaniṣad — Sanskrit
- Īśādyupaniṣadaḥ — Sanskrit
- Different Upaniṣads — Sanskrit
- Śatapathabrāhmaṇa or Bṛhadāraṇyakabrāhmaṇa — Sanskrit