Upanishads 218
Upaniṣads 218
- Language
- Sanskrit
Contents
- 218.7 — 1 part
218.1
caturtho'dhyāyaḥ
janako ha vaideha āsāṃcakre'tha ha yājñavalkya āvavrāja tarṃ hovāca yājñavalkya kimarthamacārīḥ paśūnicchannaṇvantānītyubhayameva samrāḍiti hovāca
218.2
yatte
kaścidabravīttacchṛṇavāmetyabravīnme jitvā śailinirvāgvai
brahmeti yathā mātṛmānpitṛmānācāryavānbrūyāttathā tacchailinirabravīdvāgvai brahmetyavadato hi kiṃ syādiyabravīttu te tasyāyatanaṃ pratiṣṭhāṃ na me'bravīdiyekapādvā
etatsamrāḍiti sa vai no brūhi yājñavalkya | vāgevāyatanamākāśaḥ pratiṣṭhā prajñetyenadupāsīta kā prajñatā yājñavalkya
vāgreva samrāḍiti hovāca vācā vai samrāḍbandhuḥ prajñāyata
ṛgvedo yajurvedaḥ sāmavedo'tharvāṅgirasa itihāsaḥ purāṇaṃ
vidyā upaniṣadaḥ ślokāḥ sūtrāṇyanuvyākhyānāni vyākhyānānīṣṭaṃ hutamāśitaṃ pāyitamayaṃ ca lokaḥ paraśca lokaḥ
sarvāṇi ca bhūtāni vācaiva samrāṭ prajñāyante vāgvai
samrāṭ paramaṃ brahma nainaṃ vāgjahāti sarvāṇyenaṃ bhūtānyabhikṣaranti devo bhūtvā devānapyeti ya evaṃ vidvānetadupāste
hastyṛṣabhaṃ sahasraṃ dadāmīti hovāca janako vaidehaḥ sa
hovāca yājñavalkyaḥ pitā me'manyata nānānuśiṣya hareteti
218.3
yadeva te kaścidabravīttacchṛṇavāmetyabravīnma
udaṅkaḥ śaulvāyanaḥ prāṇo vai brahmeti yathā mātṛmānpitṛmānācāryavānbrūyāttathā tacchaulbāyano'bravītprāṇo vai
brahmetyaprāṇato hi kiṃ syādityabravīttu te tasyāyatanaṃ
pratiṣṭhāṃ na me'bravīdityekapādvā etatsamrāḍiti sa vai no
brūhi yājñavalkya prāṇa evāyatanamākāśaḥ pratiṣṭhā priyamityenadupāsīta kā priyatā yājñavalkya prāṇa eva samrāḍiti hovāca prāṇasya vai samrāṭ kāmāyājyaṃ yājayatyapratigṛhyasya pratigṛhṇātyapi tatra vadhāśaṅkaṃ bhavati
yaṃ diśameti prāṇasyaiva samrāṭ kāmāya prāṇo vai
samrāṭ paramaṃ brahma nainaṃ prāṇo jahāti sarvāṇyenaṃ
bhūtānyabhikṣaranti devo bhūtvā devānapyeti ya evaṃ
vidvānetadupāste hastyṛṣabhaḥ sahasraṃ dadāmīti hovāca
janako vaidehaḥ sa hovāca yājñavalkyaḥ pitā me'manyata
nānanuśiṣya hareteti
218.4
yadeva te kaścidabravītaccakṣūṇavāmetyabravīnme varkurvārṣṇaścakṣurvai brahmeti yathā mātṛmānpitṛmānācāryavānbrūyāttathā tadvārṣṇo'bravīccakṣurvai brahmetyapyato hi kiṃ syādityabravīttu te tasyāyatanaṃ pratiṣṭhāṃ
na me'bravīdityekapādvā etatsamrāḍiti sa vai no brūhi
yājñavalkya cakṣurevāyatanamākāśaḥ pratiṣṭhā satyamityenadupāsīta kā satyatā yājñavalkya cakṣureva samrāḍiti hovāca
cakṣuṣā vai samrāṭ paśyantamāhuradrākṣīriti sa āhādrākṣamiti tatsatyaṃ bhavati cakṣurvai samrāṭ paramaṃ brahma nainaṃ
cakṣurjahāti sarvāṇyenaṃ bhūtānyabhikṣaranti devo bhūtvā
devānapyeti ya evaṃ vidvānetadupāste hastyṛṣabha sahasraṃ
dadāmīti hovāca janako vaidehaḥ sa hovāca yājñavalkyaḥ
pitā me'manyata nānanuśiṣya hareteti
218.5
yadeva te
kaścidabravīttacchṛṇavāmetyabravīnme gardabhīvipīto bhāradvājaḥ śrotraṃ vai brahmeti yathā mātṛmānpitṛmānācāryavānbrūyāttathā tadbhāradvājo'bravīcchrotraṃ vai brahmetyaśṛṇvato hi
ki syādityabravīttu te tasyāyatanaṃ pratiṣṭhāṃ na me'bravīdityekapādvā etatsamrāḍiti sa vai no brūhi yājñavalkya
śrotramevāyatanamākāśaḥ pratiṣṭhānanta ityenadupāsīta kānantatā yājñavalkya diśa eva samrāḍiti hovāca tasmādvai
samrāḍapi yāṃ kāṃ ca diśaṃ gacchati naivāsyā anta
gacchatyanantā hi diśo diśo vai samrāṭ śrotra
śrotraṃ vai samrāṭ paramaṃ brahma naina śrotraṃ jahāti sarvāṇyenaṃ bhūtānyabhikṣaranti devo bhūtvā devānapyeti ya
evaṃ vidvānetadupāste hastyṛṣabha sahasraṃ dadāmīti
hovāca janako vaidehaḥ sa hovāca yājñavalkyaḥ pitā
me'manyata nānanuśiṣya hareteti
218.6
yadeva te
kaścidabravīttacchṛṇavāmetyabravīnme satyakāmo jābālo
mano vai brahmeti yathā mātṛmānpitṛmānācāryavānbrūyāttathā tajjābālo'bravīnmano vai brahmetyamanaso hi ki
syādityabravīttu te tasyāyatanaṃ pratiṣṭhā na me'bravīdityekapādvā etatsamrāḍiti sa vai no brūhi yājñavalkya mana
evāyatanamākāśaḥ pratiṣṭhā''nanda ityenadupāsīta kā
ānandatā yājñavalkya mana eva samrāḍiti hovāca
manasā vai samrāṭ striyamabhihāryate tasyāṃ pratirūpaḥ putro
jāyate sa ānando mano vai samrāṭ paramaṃ brahma nainaṃ mano
jahāti sarvāṇyenaṃ bhūtānyabhikṣaranti devo bhūtvā devānapyeti ya evaṃ viddhānetadupāste hastyṛṣabham̐ sahasraṃ dadāmīti hovāca janako vaidehaḥ sa hovāca yājñavalkyaḥ
pitā me'manyata nānanuśiṣya hareteti
218.7
yadeva te
kaścidbravīttacchṛṇavāmetyabravīnme vidagdhaḥ śākalyo
hṛdayaṃ vai brahyeti yathā mātṛmānpitṛmānācāryavānbrūyāttathā
tacchākalyo'bravīddhṛdayaṃ vai brahmetyahṛdayasya hi kim̐
syādityabravīttu te tasyāyatanaṃ pratiṣṭhāṃ na me'bravīdiyekapāddhā etatsamrāḍiti sa vai no brūhi yājñavalkya hṛdayamevāyatanamākāśaḥ pratiṣṭhā sthitirityenadupāsīta kā
sthitatā yājñavalkya hṛdayameva samrāḍiti hovāca hṛdayaṃ
vai samrāṭ sarveṣāṃ bhūtānāmāyatanam̐ hṛdayaṃ vai samrāṭ
sarveṣāṃ bhūtānāṃ pratiṣṭhā hṛdaye hyeva samrāṭ sarvāṇi
bhūtāni pratiṣṭhitāni bhavanti hṛdayaṃ vai samrāṭ paramaṃ brahma
nainam̐ hṛdayaṃ jahāti sarvāṇyenaṃ bhūtānyabhikṣaranti devo
bhūtvā devānapyeti ya evaṃ vidvānetadupāste hastyṛṣabham̐
sahasraṃ dadāmīti hovāca janako vaidehaḥ sa hovāca
yājñavalkyaḥ pitā me'manyata nānanuśiṣya hareteti
218.7.p1
iti bṛhadāraṇyake caturthe prathamaṃ brāhmaṇam
Linked texts (1)
- Mādhyandina — Sanskrit