Upanishads 222

Upaniṣads 222

Language: Sanskrit

222.15 — 1 part

222.1

atha ha yājñavalkyasya dve bhārye babhūvaturmaitreyī ca kātyāyanī ca tayorha maitreyī brahmavādinī babhūva strīprajñaiva
tarhi kātyāyanyatha ha yājñavalkyo'nyadvṛttamupākariṣyan

222.2

maitreyīti hovāca yājñavalkyaḥ pravrajiṣyanvā
are'yamasmātsthānādasmi hanta te'nayā kātyāyanyāntaṃ
karavāṇīti

sā hovāca maitreyī yannu ma iyaṃ
bhagoḥ sarvā pṛthivī vittena pūrṇā syātsyāṃ nvahaṃ tenāmṛtā''ho'neti neti hovāca yājñavalkyo yathaivopakaraṇavatāṃ jīvitaṃ tathaiva te jīvitarṃ syādamṛtatvasya tu nāśāsti vitteneti

222.4

sā hovāca maitreyī yenāhaṃ
nāmṛtā syāṃ kimahaṃ tena kuryāṃ yadeva bhagavānveda tadeva
me brūhīti

222.5

sa hovāca yājñavalkyaḥ priyā vai
khalu no bhavatī satī priyamabhṛdhaddhanta tarhi bhavatyetadvyākhyāsyāmi te vyācakṣāṇasya tu me nididhyāsasyeti

222.6

sa hovāca na vā are patyuḥ kāmāya patiḥ priyo bhavatyātmanastu kāmāya patiḥ priyo bhavati na vā are
jāyāyai kāmāya jāyā priyā bhavatyātmanastu kāmāya
jāyā priyā bhavati na vā are putrāṇāṃ kāmāya
putrāḥ priyā bhavantyātmanastu kāmāya putrāḥ priyā
bhavanti na vā are vittasya kāmāya vittaṃ priyaṃ bhavatyātmanastu kāmāya vittaṃ priyaṃ bhavati na vā are paśūnāṃ
kāmāya paśavaḥ priyā bhavantyātmanastu kāmāya paśavaḥ
priyā bhavanti na vā are brahmaṇaḥ kāmāya brahma priyaṃ bhavatyātmanastu kāmāya brahma priyaṃ bhavati na vā are kṣatrasya
kāmāya kṣatraṃ priyaṃ bhavatyātmanastu kāmāya kṣatraṃ priyaṃ
bhavati na vā are lokānāṃ kāmāya lokāḥ priyā
bhavantyātmanastu kāmāya lokāḥ priyā bhavanti na
vā are devānāṃ kāmāya devāḥ priyā bhavantyātmanastu
kāmāya devāḥ priyā bhavanti na vā are vedānāṃ kāmāya
vedāḥ priyā bhavantyātmanastu kāmāya vedāḥ priyā bhavanti
na vā are bhūtānāṃ kāmāya bhūtāni priyāṇi bhavantyātmanastu kāmāya bhūtāni priyāṇi bhavanti na vā are sarvasya
kāmāya sarvaṃ priyaṃ bhavatyātmanastu kāmāya sarvaṃ priyaṃ
bhavati ātmā vā are draṣṭavyaḥ śrotavyo mantavyo nididhyāsitavyo maitreyyātmani khalvare dṛṣṭe śrute mate vijñāta
idaṃ sarvaṃ viditam

222.7

brahma taṃ parādādyo'nyatrātmano brahma veda kṣatraṃ taṃ parādyo'nyatrātmanaḥ kṣatraṃ veda
lokāstaṃ parādyuryo'nyatrātmano lokānveda devāstaṃ parādyuryo'nyatrātmano devānveda vedāstaṃ parādyuryo'nyatrātmano
vedānveda bhūtāni taṃ parādyuryo'nyatrātmano bhūtāni veda sarvaṃ
taṃ parādyo'nyatrātmanaḥ sarvaṃ vededaṃ brahmedaṃ kṣatramime lokā
ime devā ime vedā imāni bhūtānīdaḥ sarvaṃ yadayamātmā

222.8

sa yathā dundubherhanyamānasya na bāhyāñchabdāñchaknuyādgrahaṇāya dundubhestu grahaṇena dundubhyāghātasya vā śabdo
gṛhītaḥ

222.9

sa yathā śaṅkhasya dhmāyamānasya na bāhyāñchabdāñchaknuyādgrahaṇāya śaṅkhasya tu grahaṇena śaṅkhadhmasya vā
śabdo gṛhītaḥ

222.10

sa yathā vīṇāyai vādyamānāyai na
bāhyāñchabdāñchaknuyādgrahaṇāya vīṇāyai tu grahaṇena vīṇāvādasya vā śabdo gṛhītaḥ

222.11

sa yathā''rdredhāgnerabhyāhitasya pṛthagdhūmā viniścarantyevaṃ vā are'sya mahato
bhūtasya niḥśvasitametadyadgvedo yajurvedaḥ sāmavedo'tharvāṅgirasa itihāsaḥ purāṇaṃ vidyā upaniṣadaḥ ślokāḥ sūtrāṇyanuvyākhyānāni vyākhyānānīṣṭaṃ hutamāśitaṃ pāyitamayaṃ
ca lokaḥ paraśca lokaḥ sarvāṇi ca bhūtānyasyaivaitāni sarvāṇi
niḥśvasitāni

222.12

sa yathā sarvāsāmapām̐samudra
ekāyanamevam̐sarveṣām̐ sparśānāṃ tvagekāyanamevam̐ sarveṣāṃ gandhānāṃ nāsike ekāyanamevam̐ sarveṣām̐ rasānāṃ jihvekāyanamevam̐ sarveṣām̐rūpāṇāṃ cakṣurekāyanamevam̐ sarveṣām̐
śabdānām̐ śrotramekāyanamevam̐ sarveṣām̐ saṃkalpānāṃ mana
ekāyanamevam̐ sarvāsāṃ vidyānām̐ hṛdayamekāyanamevam̐
sarveṣāṃ karmaṇām̐ hastāvekāyanamevam̐ sarveṣāmānandānāmupastha ekāyanamevam̐ sarveṣāṃ visargāṇāṃ pāyurekāyanamevam̐
sarveṣāmadhvanāṃ pādāvekāyanamevam̐ sarveṣāṃ vedānāṃ vāgekāyanam

222.13

sa yathā saindhavaghano'nantaro'bāhyaḥ
kṛtsno rasaghana evaivaṃ vā are'yamātmā'nantaro'bāhyaḥ
kṛtsnaḥ prajñānaghana evaitebhyo bhūtebhyaḥ samutthāya tānyevānuvinaśyati na pretya saṃjñāstītyare bravīmīti hovāca
yājñavalkyaḥ

222.14

sā hovāca maitreyīyatraiva mā bhagavānmohāntamāpīpipattvā ahamimaṃ vijānāmīti sa
hovāca na vā are'haṃ mohaṃ bravīmyavināśī vā are'yamātmā'nucchittidharmā

222.15

yatra hi dvaitamiva bhavati
taditara itaraṃ paśyati taditara itaraṃ jighrati taditara
itaram̐ rasayate taditara itaramabhivadati taditara itaram̐
śṛṇoti taditara itaraṃ manute taditara itaram̐ spṛśati
taditara itaraṃ vijānāti yatra tvasya sarvamātmaivābhūttatkena
kaṃ paśyettatkena kaṃ jighrettatkena kam̐rasayettatkena kamabhivadettatkena kam̐ śṛṇuyāttatkena kaṃ manvīta tatkenakam̐spṛśettatkena kaṃ vijānīyādyenedam̐ sarvaṃ vijānāti taṃ kena vijānīyātsa eṣa neti netyātmā'gṛhyo na hi gṛhyate'śīryo na
hi śīryate'saṅgo na hi sajjate'sito na vyathate na riṣyati vijñātāramare kena vijānīyādityuktānuśāsanāsi maitreyyetāvadare khalvamṛtatvamiti hoktvā yājñavalkyo vijahāra

222.15.p1

iti pañcamaṃ brāhmaṇam