Upanishads 257

Upaniṣads 257

Language: Sanskrit

257.1

jābālopaniṣatkhyātaṃ saṃnyāsajñānagocaram
vastutastvapadaṃ brahma svamātramavaśiṣyate
oṃ pūrṇamada iti śāntiḥ
oṃ bṛhaspatiruvāca yājñavalkyaṃ yadanu kurukṣetraṃ devānāṃ
devayajanaṃ sarveṣāṃ bhūtānāṃ brahmasadanam | avimuktaṃ vai kurukṣetraṃ devānāṃ devayajanaṃ sarveṣāṃ bhūtānāṃ brahmasadanam
tasmādyatra kkacana gacchati tadeva manyeta tadavimuktameva
idaṃ vai kurukṣetraṃ devānāṃ devayajanaṃ sarveṣāṃ bhūtānāṃ brahmasadanam | atra hi jantoḥ prāṇeṣūtkramamāṇeṣu rudrastārakaṃ
brahma vyācaṣṭe yenāsāvamṛtībhūtvā mokṣībhavati tasmādavimuktameva niṣeveta avimuktaṃ na vimuñcedevamevaitadyājñavalkya

257.2

atha hainamatriḥ papraccha yājñavalkyaṃ ya eṣo'nanto'vyakta ātmā taṃ kathamahaṃ vijānīyāmiti | sa
hovāca yājñavalkyaḥ so'vimukta upāsyo ya eṣo'nanto'vyakta ātmā so'vimukte pratiṣṭhita iti | so'vimuktaḥ
kasminpratiṣṭhita iti varaṇāyāṃ nāḍyāṃ ca madhye pratiṣṭhita iti | kā vai varaṇā kā ca nāśīti sarvāninindriyakṛtāndoṣānvārayatīti tena varaṇā bhavatīti sarvānindriyakṛtānpāpānnāśayatīti tena nāśī bhavatīti
katamaṃ cāsya sthānaṃ bhavatīti || bhruvorghrāṇasya ca yaḥ saṃdhiḥ sa eṣa dyaurlokasya parasya ca saṃdhirbhavatīti
etadvai saṃdhiṃ saṃdhyāṃ brahmavid upāsata iti || so'vimukta
upāsya iti || so'vimuktaṃ jñānamācaṣṭe yo vaitadevaṃ
vedeti

257.3

atha hainaṃ brahmacāriṇa ūcuḥ kiṃ japyenāmṛtattvaṃ brūhīti || sa hovāca yājñavalkyaḥ || śatarudriyeṇetyetānyeva ha vā amṛtasya nāmāni || etairha vā amṛto
bhavatīti || evamevaitadyājñavalkyaḥ

257.4

atha hainaṃ
janako vaideho yājñavalkyamupasametyovāca bhagavan saṃnyāsaṃ
brūhīti || sa hovāca yājñavalkyaḥ brahmacaryaṃ parisamāpya
gṛhī bhavet gṛhī bhūtvā vanī bhavet vanī bhūtvā pravrajet || yadi vetarathā brahmacaryādeva pravrajedgṛhādvanādvā
atha punaravratī vā vratī vā snātako vāsnātako vā utsannāgniko vā yadahareva virajettadahareva pravrajet || taddhaike
prājāpatyāmeveṣṭiṃ kurvanti || tadu tathā na kuryādāgneyīmeva
kuryāt || agnihrai vai prāṇaḥ prāṇameva tathā karoti || traidhātavīyāmeva kuryāt || etayeva trayo dhātavo yaduta sattvaṃ
rajastama iti || ayaṃ te yonirṛtvijo yato jātaḥ prāṇā
daro'cathāḥ || taṃ prāṇaṃ jānannagna āroha athā no vardhaya
rayim ityanena mantreṇāgnimājighret || eṣa ha vā agneryoniryaḥ prāṇaḥ prāṇaṃ gaccha svāhetyevamevaitadāha || grāmādagnimāhṛtya pūrvavadagnimāghrāpayet || yadyagniṃ na vindedapsu
juhuyāt || āpo vai sarvā devatāḥ sarvābhyo devatābhyo
juhomi svāheti hutvoddhṛtya prāśnīyātsājyaṃ haviranāmayaṃ
mokṣamantraḥ trayyevaṃ vadet||etadvahmaitadupāsitavyam ||evamevaitadbhagavanniti vai yājñavalkyaḥ

257.5

atha hainamatriḥ
papraccha yājñavalkyam || pṛcchāmi tvā yājñavalkya ayajñopavītī kathaṃ brāhmaṇa iti || sa hovāca yājñavalkyaḥ
idamevāsya tadyajñopavītaṃ ya ātmāpaḥ prāśyāccamyāthaṃ
vidhiḥ parivrājakānām || vīrādhvāne vā anāśake vā
apāṃ praveśe vā agnipraveśe vā mahāprasthāne vā || atha
parivrāḍvivarṇavāsā muṇḍo'parigrahaḥ śucirdrohī bhaikṣaṇo
brahmabhūyāya bhavatīti || yadyāturaḥ syānmanasā vācā saṃnyaset || eṣa panthā brahmaṇā hānuvittastenaiti saṃnyāsī brahmavidityevamevaiṣa bhagavanyājñavalkya

257.6

tatra paramahaṃsānāmasaṃvartakāruṇiśvetaketudurvāsaṛbhunidāghajaḍabharatadattātreyaraivatakaprabhṛtayo'vyaktaliṅgā avyaktācārā anunmattā unmattavadācarantaśvidaṇḍaṃ kamaṇḍaluṃ śikyaṃ pātraṃ jalapavitraṃ śikhāṃ yajñopavītaṃ ca ityetatsarvaṃ bhūḥsvāhetyapsu
parityajyātmānamanvicchet || yathā jātarūpadharo nirgrantho
niṣparigrahastattvabrahmamārge samyaksaṃpannaḥ śuddhamānasaḥ prāṇasaṃdhāraṇārthaṃ yathoktakāle vimukto bhaikṣamācarannudarapātreṇa
lābhālābhayoḥ samo bhūtvā śūnyāgāradevagṛhatṛṇakūṭavalmīkavṛkṣamūlakulālaśālāgnihotragṛhanadīpulinagirikuharakandarakoṭaranirjarasthaṇḍileṣu teṣvaniketavāsyaprayato
nirmamaḥ śukladhyānaparāyaṇo'dhyātmaniṣṭho'śubhakarmanirmūlanaparaḥ saṃnyāsena dehatyāgaṃ karoti sa paramahaṃso nāma
paramahaṃso nāmeti