Upanishads 260
Upaniṣads 260
- Language
- Sanskrit
260.1
māyātatkāryamakhilaṃ yadvodhādyātyapahnavam
tripānnārāyaṇākhyaṃ tatkalaye svātmamātrataḥ
260.1-2
oṃ sahanāsavattviti śāntiḥ
oṃ ambhasya pāre bhuvanasya madhye nākasya pṛṣṭhe mahato mahīyān || śukreṇa jyotīm̐ṣi samanupraviṣṭaḥ prajāpatiścarati garbhe antaḥ || yasminnidam̐ saṃ ca vicaiti sarvaṃ yasmindevā adhiviśve niṣeduḥ || tadeva bhūtaṃ tadu bhavyamā idaṃ tadakṣare parame vyoman || yenāvṛtaṃ khaṃ ca divaṃ mahīṃ ca yenādityastapati tejasā ājasā ca || yamantaḥsamudre kavayo'vayanti yadakṣare parame prajāḥ || yataḥ prasūtā jagataḥ prasūtī toyena jīvānvyacasarja bhūmyām || yadoṣadhībhiḥ puruṣānpaśūm̐śca viveśa bhūtāni carācarāṇi || ataḥ paraṃ nānyadaṇīyasam̐ hi parātparaṃ yanmahato mahāntam || yadekamavyaktamanantarūpaṃ viśvaṃ purāṇaṃ tamasaḥ parastāt
260.2
tadevartaṃ tadu satyamāhustadeva brahma paramaṃ kavīnām
iṣṭāpūrtaṃ bahudhā jātaṃ jāyamānaṃ viśvaṃ bibharti bhuvanasya nābhiḥ || tadevāgnistadvāyustatsūryastadu candramāḥ || tadeva śukramamṛtaṃ tadbrahma tadāpaḥ sa prajāpatiḥ || sarve nimeṣā jajñire vidyutaḥ puruṣādadhi || kalā muhūrtāḥ kāṣṭhāścāhorātrāśca sarvaśaḥ || ardhamāsā māsā ṛtavaḥ saṃvatsaraśca
kalpantām || sa āpaḥ pradughe ubhe ime antarikṣamatho
suvaḥ || nainamūrdhvaṃ na tiryañcaṃ na madhye parijagrabhat || na
tasyeśe kaścana tasya nāma mahadyaśaḥ
260.3
na saṃdṛśe
tiṣṭhati rūpamasya na cakṣuṣā paśyati kaścanainam || hṛdā
manīṣī manasābhiklṛso ya enaṃ viduramṛtāste bhavanti
abyaḥ saṃbhūto hiraṇyagarbha ityaṣṭau || || eṣa hi devaḥ pradiśo'nusarvāḥ pūrvo hi jātaḥ sa u garbhe antaḥ || sa
vijāyamānaḥ sa janiṣyamāṇaḥ pratyaṅmukhāstiṣṭhati viśvatomukhaḥ || viśvataścakṣuruta viśvatomukho viśvatohasta uta
viśvataspāt || saṃbāhubhyāṃ namati saṃpataitrardyāvāpṛthivī
janayan deva ekaḥ || venastatpaśyanniśvā bhuvanāni vidvānyatra viśvaṃ bhavatyekanīlam || yasminnidaśca saṃca vicaikaśca
sa otaḥ protaśca vibhuḥ prajāsu || pratadvoce amṛtaṃ nu vidvān
gandharvo nāma nihitaṃ guhāsu
260.4
trīṇi padā nihitā
guhāsu yastadveda sa pituḥ pitāsat || sa no bandhurjanitā
sa vidhātā dhāmāni veda bhuvanāni viśvā || yatra devā
amṛtamānaśānāstṛtīye dhāmanyabhyairayanta || paridyāvāpṛthivī yanti sadyaḥ parilokānparidiśaḥ parisuvaḥ
ṛtasya tantuṃ vitataṃ vicṛtya tadapaśyattadabhavatprajāsu
parītya lokānparītya bhūtāni parītya sarvāḥ pradiśo
diśaśca || prajāpatiḥ prathamajā ṛtasyātmanātmānamabhisaṃbabhūva || sadasaspatimadbhutaṃ priyamindrasya kāmyam || saniṃ
medhāmayāsiṣam || uddīpyasva jātavedopadyaṃ nirṛtiṃ mama
260.5
paśūm̐śca mahyamāvaha jīvanaṃ ca diśo diśa
māno him̐sīrjātavedo gāmaśvaṃ puruṣaṃ jagat || abibhradagna
āgahi śriyāmāparipātaya || puruṣasya vidmahe sahasrākṣasya mahādevasya dhīmahi || tanno rudraḥ pracodayāt || tatpuruṣāya vidmahe mahādevāya dhīmahi || tanno rudraḥ pracodayāt || tatpuruṣāya vidmahe vakratuṇḍāya dhīmahi || tanno
dantiḥ pracodayāt || tatpuruṣāya vidmahe cakratuṇḍāya
dhīmahi
260.6
tanno nandiḥ pracodayāt || tatpuruṣāyaṃ
vidmahe mahāsenāya dhīmahi || tannaḥ ṣaṇmukhaḥ pracodayāt
tatpuruṣāya vidmahe suvarṇapakṣāya dhīmahi || tanno garuḍaḥ
pracodayāt || vedātmanāya vidmahe hiraṇyagarbhāya dhīmahi
tanno brahma pracodayāt || nārāyaṇāya vidmahe vāsudevāya
dhīmahi || tanno viṣṇuḥ pracodayāt || vajranakhāya vidmahe
tīkṣṇadam̐ṣṭrāya dhīmahi
260.7
tanno mārasim̐haḥ pracodayāt || bhāskarāya vidmahe mahadyutikarāya dhīmahi
tanno ādityaḥ pracodayāt || vaiśvānarāya vidmahe lālīlāya dhīmahi || tanno agniḥ pracodayāt || kātyāyanāya
vidmahe kanyakumāri dhīmahi || tanno durgiḥ pracodayāt
sahasraparamā devī śatamūlā śatāṅkurā || sarvam̐ haratu me
pāpaṃ dūrvā duḥsvamanāśanī || kāṇḍātkāṇḍātprarohantī
paruṣaḥ paruṣaḥ pari || evā no dūrve pratanu sahasreṇa śatena
ca
260.8
yā śatena pratanoṣi sahasreṇa virohasi
tasyāste devīṣṭake vidhema haviṣā vayam || aśvakrānte
rathakrānte viṣṇukrānte vasuṃdhare || śirasā dhārayiṣyāmi
rakṣasva māṃ pade pade || bhūmirdhenurdharaṇī lokadhāriṇī
uddhṛtāsi varāheṇa kṛṣṇena śatabāhunā || mṛttike hana me
pāpaṃ yanmayā duṣkṛtaṃ kṛtam || mṛttike brahmadattāsi kāśyapenābhimantritā || mṛttike dehi me puṣṭiṃ tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam
260.9
mṛttike pratiṣṭhite sarvaṃ tanme nirṇuda mṛttike || tayā hatena pāpena gacchāmi paramāṃ gatim || yata
indra bhayāmahe tato no abhayaṃ kṛdhi || maghavañchagdhi tava
tanna ūtaye vidviṣo vimṛdho jahi || svastidā viśaspatirvṛtrahā vimṛdho vaśī || vṛṣendraḥ pura etu naḥ svastidā
abhayaṃkaraḥ || svasti na indro vṛddhaśravāḥ svasti naḥ pūṣā
viśvavedāḥ || svasti nastākṣyo ariṣṭanemiḥ svasti no
bṛhaspatirdadhātu || āpāṃtamanyustṛpalaprabharmā dhuniḥ śimīvāncharumāñ ṛjīṣī || somo viśvānyatasā vanāni
nārvāṃgindraṃ pratimānāni debhuḥ
260.10
brahma jajñānaṃ
prathamaṃ purastādvisīmataḥ suruco vena āvaḥ || sabudhniyā
upamā asya viṣṭhāḥ sataśca yonimasataśca vivaḥ || syonā
pṛthivi bhavānṛkṣarā niveśanī || yacchā naḥ śarma saprathāḥ
gandhadvārāṃ durādharṣāṃ nityapuṣṭāṃ karīṣiṇīm || īśvarīm̐
sarvabhūtānāṃ tāmihopahvaye śriyam || śrīrme bhajatu
alakṣmīrme naśyatu || viṣṇumukhā vai devāśchandobhirimām̐lokānanapajayyamabhyajayan || mahām̐indro vajrabāhuḥ
ṣoḍaśī śarma yacchatu
260.11
svasti no maghavā karotu
hantu pāpmānaṃ yo'smāndveṣṭi || somānam̐ svaraṇaṃ kṛṇuhi
brahmaṇaspate || kakṣīvantaṃ ya auśijam || śarīraṃ yajñaśāmalaṃ
kusīdaṃ tasminnasīdatu yo'smāndveṣṭi || caraṇaṃ pavitraṃ
vitataṃ purāṇaṃ yena pūtastarati duṣkṛtāni || tena pavitreṇa
śuddhena pūtā atipāpmānamarātiṃ tarema || sajoṣā indra
sagaṇo marudbhiḥ somaṃ piba vṛtrahanchūra vidvān || jahi
śatrūm̐rapaspṛdho nudasvāthābhayaṃ kṛṇuhi viśvato naḥ
sumitrā na āpa oṣadhayaḥ santu durmitrāstasmai bhūyāsuryo'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmaḥ || āpo hi ṣṭhā mayobhuvastā
na ūrje dadhātana || maheraṇāya cakṣase
260.12
yo vaḥ
śivatamo rasastasya bhājayateha naḥ || uśatīriva mātaraḥ
tasmā araṅgamāma vo yasya kṣayāya jinvatha || āpo janayathā ca naḥ || hiraṇyaśṛṅgaṃ varuṇaṃ prapadye tīrthaṃ me dehi
yācitaḥ || yanmayā bhuktamasādhūnāṃ pāpebhyaśca pratigrahaḥ
yanme manasā vācā karmaṇā vā duṣkṛtaṃ kṛtam || tanna
indro varuṇo bṛhaspatiḥ savitā ca punantu punaḥ punaḥ
namo'gnaye'psumate nama indrāya namo varuṇāya namo
vāruṇyai namo'stu
260.13
yadapāṃ krūraṃ yadamedhyaṃ yadaśāntaṃ tadapagacchatāt || atyāśanādatīpānādyaśca udrātpratimahāt || tanno varuṇo rājā pāṇinā hyavamarśatu || so'hamapāpo virajo nirmukto muktakilbaṣaḥ || nākasya pṛṣṭhamāruhya gacchedbrahmasalokatām || yaścāpsu varuṇaḥ sa punātvaghamarṣaṇaḥ || imaṃ me gaṅge yamune sarasvati śutudri stomaṃ
sacatā paruṣṇiyā || asikkiyā marudvṛdhe vitastyāarjīkīye śṛṇuhyāsuṣomayā || ṛtaṃ ca satyaṃ cābhīddhāttapaso'dhyajāyata || tato rātrirajāyata tataḥ samudro arṇavaḥ
260.14
samudrādarṇavādadhi saṃvatsaro ajāyata || ahorātrāṇi vidadhadviśvasya miṣato vaśī || sūryācandramasau
dhātā yathāpūrvamakalpayat || divaṃ ca pṛthivīṃ cāntarikṣamatho suvaḥ || yatpṛthivyām̐rajasvamāntarikṣe virodasī
imām̐stadāpo varuṇaḥ punātvaghamarṣaṇaḥ || punantu vasavaḥ
punātu varuṇaḥ punātvaghamarṣaṇaḥ || eṣa bhūtasya madhye bhuvanasya gopā || eṣa puṇyakṛtāṃ lokāneṣa mṛtyorhiraṇmayam
dyāvāpṛthivyorhiraṇmayam̐śritam̐ suvaḥ
260.15
sa naḥ
suvaḥ sam̐śiśādhi || ārdraṃ jvalati jyotirahamasmi
jyotirvarvalati brahmāhamasmi || yo'hamasmi brahmāhamasmi
ahamasmi brahmāhamasmi || ahamevāhaṃ māṃ juhomi svāhā
akāryakāryavakīrṇī steno bhrūṇahā gurutalpagaḥ || varuṇopāmaghamarṣaṇastasmātpāpātpramucyate || rajobhūmisvamām̐rodayasva pravadanti dhīrāḥ || ākrāntsamudraḥ prathame vidharminajayanprajā bhuvanasya rājā || vṛṣā pavitre adhi sāno agye bṛhatsomo vāvṛdhe suvāna induḥ
Linked texts (8)
- Taittirīyāraṇyaka (complete text) — Sanskrit
- Mahānārāyaṇopaniṣad — Sanskrit
- Mahānārāyaṇopaniṣad (Taittirīya) (complete text) — Sanskrit
- Aṣṭottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Taittirīyāruṇa — Sanskrit
- Cittiprapāṭhaka — Sanskrit
- Yajñīyopaniṣad — Sanskrit
- Ambhāsyapāre — Sanskrit