Upanishads 263
Upaniṣads 263
- Language
- Sanskrit
263.1
sahasraśīrṣaṃ devaṃ viśvākṣaṃ
viśvaśaṃbhuvam | viśvaṃ nārāyaṇaṃ devamakṣaraṃ paramaṃ padam
viśvataḥ paramānnityaṃ viśvaṃ nārāyaṇam̐ harim || viśvamevedaṃ puruṣastadviśvamupajīvati || patiṃ viśvasyātmeśvaram̐ śāśvatam̐ śivamacyutam || nārāyaṇaṃ mahājñeyaṃ viśvātmānaṃ
parāyaṇam || nārāyaṇaparo jyotirātmā nārāyaṇaḥ paraḥ
nārāyaṇaparaṃ brahma tattvaṃ nārāyaṇaḥ paraḥ || nārāyaṇaparo
dhyātā dhyānaṃ nārāyaṇaḥ paraḥ || yacca kiṃcijjagatsarvaṃ dṛśyate śrūyate'pi vā || antarbahiśca tatsarvaṃ vyāpya nārāyaṇaḥ
sthitaḥ
263.2
anantamavyayaṃ kavim̐ samudre'ntaṃ viśvaśaṃbhuvam || padmakośapratīkāśam̐ hṛdayaṃ cāpyadhomukham
adhoniṣṭhyā vitasyānte nābhyāmupari tiṣṭhati || jvālāmālākulaṃ bhāti viśvasyāyatanaṃ mahat || saṃtatam̐ śilābhistu lambatyākośasaṃnibham || tasyānte suṣiram̐ sūkṣmaṃ
tasminsarvaṃ pratiṣṭhitam || tasya madhye mahānagnirviśvārcirviśvatomukhaḥ || so'grabhugvibhajantiṣṭhannāhāramajaraḥ kaviḥ
tiryagūrdhvamadhaḥśāyī raśmayastasya saṃtatārḥ || saṃtāpayati
svaṃ dehamāpādatalamastakaḥ || tasya madhye vahniśikhā aṇīyordhvā vyavasthitaḥ || nīlatoyadamadhyasthādvidyullekheva bhāsvarā || nīvāraśūkavattanvī pītā bhāsvatyaṇūpamā
tasyāḥ śikhāyā madhye paramātmā vyavasthitaḥ || sa brahmā
sa śivaḥ sa hariḥ sendraḥ so'kṣaraḥ paramaḥ svarāṭ
263.13
apivāsaṃtatā ṣaṭ ca
263.14
ādityo vā eṣa etanmaṇḍalaṃ tapati tatra tā ṛcastadvacāṃ maṇḍalam̐ sa ṛcāṃ
loko'tha ya eṣa etasminmaṇḍale'rcirdīpyate tāni
sāmāni sa sāmnāṃ loko'tha ya eṣa etasminmaṇḍale'rciṣi puruṣastāni yajūṃṣi sa yajuṣāṃ maṇḍalaṃ sa yajuṣāṃ lokaḥ saiṣā trayyeva vidyā tapati ya eṣo'ntarāditye
hiraṇmayaḥ puruṣaḥ
263.15
ādityo vai teja ojo balaṃ
yaśaścakṣuḥ śrotramātmā mano manyurmanyurmṛtyuḥ satyo mitro
vāyurākāśaḥ prāṇo lokapālaḥ kaḥ kiṃ kaṃ tatsatyamannamamṛto jīvo viśvaḥ katamaḥ svayaṃbhu brahmaitadamṛta eṣa puruṣa
eṣa bhūtānāmadhipatirbrahmaṇaḥ sāyujyaṃ salokatāmāpnotyetāsāmeva devatānāṃ sāyujyaṃ sārṣṭitā samānalokatāmāpnoti ya evaṃ vedetyupaniṣat
263.16
nidhanapataye
namaḥ || nidhanapatāntikāya namaḥ || ūrdhvāya namaḥ
ūrdhvaliṅgāya namaḥ || hiraṇyāya namaḥ || hiraṇyaliṅgāya
namaḥ || suvarṇāya namaḥ || suvarṇaliṅgāya namaḥ || divyāya
namaḥ || divyaliṅgāya namaḥ || bhavāya namaḥ || bhavaliṅgāya
namaḥ || śarvāya namaḥ || śarvaliṅgāya namaḥ || śivāya
namaḥ || śivaliṅgāya namaḥ || jvalāya namaḥ || jvalaliṅgāya namaḥ || ātmāya namaḥ || ātmaliṅgāya namaḥ
paramāya namaḥ || paramaliṅgāya namaḥ || etatsomasya sūryasya
sarvaliṅgaṃ sthāpayati pāṇimantraṃ pavitram
263.17
sadyojātaṃ prapadyāmi sadyojātāya vai namonamaḥ || bhave bhave
nāti bhave bhavasva mām || bhavodbhavāya namaḥ
263.18
vāmadevāya namo jyeṣṭhāya namaḥ śreṣṭhāya namo rudrāya namaḥ
kālāya namaḥ kalavikaraṇāya namo balavikaraṇāya namo
balāya namo balapramathanāya namaḥ sarvabhūtadamanāya namo
manonmanāya namaḥ
263.19
aghorebhyo'tha ghorebhyo
ghoraghoratarebhyaḥ || sarvebhyaḥ sarvaśarvebhyo namaste astu
rudrarūpebhyaḥ
263.20
tatpuruṣāya vidmahe mahādevāya
dhīmahi || tanno rudraḥ pracodayāt
263.21
īśānaḥ sarvavidyānāmīśvaraḥ sarvabhūtānāṃ brahmādhipatirbrahmaṇo'dhipatirbrahmā śivo me astu sadāśivom
263.22
namo
hiraṇyabāhave hiraṇyavarṇāya hiraṇyarūpāya hiraṇyapataye'mbikāpataye umāpataye paśupataye namonamaḥ
263.23
ṛtam̐ satyaṃ paraṃ brahma puruṣaṃ kṛṣṇapiṅgalam || ūrdhvaretaṃ
virūpākṣaṃ viśvarūpāya vai namonamaḥ
263.24
sarvo vai
rudrastasmai rudrāya namo astu || puruṣo vai rudrastanmaho
namonamaḥ || viśvaṃ bhūtaṃ bhuvanaṃ citraṃ bahudhā jātaṃ jāyamānaṃ
ca yat || sarvo hyeṣa rudrastasmai rudrāya namo astu
263.25
kadrudrāya pracetase mīḍhuṣṭamāya tavyase || vocema śaṃtamam̐
hṛde || sarvo hyeṣa rudrastasmai rudrāya namo astu
263.26
yasya vaikaṃkatyagnihotrahavaṇī bhavati pratyevāsyāhutayastiṣṭhantyatho pratiṣṭhityai
263.27
kṛṇuṣvapāja iti pañca
263.28
aditirdevā gandharvā manuṣyāḥ pitaro'surāsteṣām̐ sarvabhūtānāṃ mātā medinī mahatāmahī sāvitrī gāyatrī
jagatyurvīṃ pṛthvī bahulā viśvā bhūtā katamā kā yā sā
satyeyamṛteti vasiṣṭhaḥ
263.29
āpo vā idam̐ sarvaṃ
viśvābhūtānyāpaḥ prāṇā vā āpaḥ paśava āpo'nnamāpomṛtamāpaḥ samrāḍāpo virāḍāpaḥ svarāḍāpaśchandām̐syāpo
jyotīm̐ṣyāpo yajūm̐ṣyāpaḥ satyamāpaḥ sarvā devatā āpo
bhūrbhuvaḥ suvarāpa oṃm
263.30
āpaḥ punantu pṛthivīṃ
pṛthivī pūtā punātu mām || punantu brahmaṇaspatirbrahmapūtā
punātu mām || yaducchiṣṭamabhojyaṃ yadvā duścaritaṃ mama
sarvaṃ punantu māmāpo'satāṃ ca pratigraham̐svāhā
263.31
agniśca mā manyuśca manyupatayaśca manyukṛtebhyaḥ || pāpebhyo
rakṣantām || yadhā pāpamakārṣam || manasā vācā
hastābhyām || padnyāmudareṇa śiśnā || ahastadavalumpatu
yatkiṃca duritaṃ mayi || idamahaṃ māmṛtayonau || satye
jyotiṣi juhomi svāhā
263.32
sūryaśca mā manyuśca
manyupatayaśca manyukṛtebhyaḥ || pāpebhyo rakṣantām || yadrātryā pāpamakārṣam || manasā vācā hastābhyām || padnyāmudareṇa śiśnā || rātristadavalumpatu || yatkiṃca duritaṃ
mayi || idamahaṃ māmṛtayonau || sūrye jyotiṣi juhomi
svāhā
263.33
omityekākṣaraṃ brahma || agnirdevatā brahma
ityārṣam || gāyatraṃ chandaṃ paramātmaṃ sarūpam || sāyujyaṃ
viniyogam
263.34
āyātu varadā devī akṣaraṃ brahma
saṃmitam || gāyatrīṃ chandasāṃ mātedaṃ brahma juṣasva me
yaddahnākkurute pāpaṃ taddahnāpratimucyate || yadrātryākkurute
pāpaṃ tadrātryāpratimucyate | sarvavarṇe mahādevi saṃdhyāvidye
sarasvati
263.35
ojo'si saho'si balamasi bhrājo'si devānāṃ dhāmanāmāsi viśvamasi viśvāyuḥ sarvamasi
sarvāyurabhibhūroṃ gāyatrīmāvāhayāmi sāvitrīmāvāhayāmi sarasvatīmāvāhayāmi chandaṛṣīnāvāhayāmi śriyamāvāhayāmi gāyatryā gāyatrīcchando viśvāmitra ṛṣiḥ
savitā devatā'gnirmukhaṃ brahmā śiro viṣṇurhṛdayam̐ rudraḥ
śikhā pṛthivīyoniḥ prāṇāpānavyānodānasamānā saprāṇā
śvetavarṇā sāṃkhyāyanasagotrā gāyatrī caturviṃśatyakṣarā
tripadā ṣaṭkukṣiḥ pañcaśīrvopanayane viniyogaḥ || oṃbhūḥ
oṃ bhuvaḥ || oṃ suvaḥ || oṃ mahaḥ || oṃ janaḥ || oṃ
oṃ tapaḥ || oṃ satyam || oṃ tatsaviturvareṇyaṃ bhargo devasya
dhīmahi || dhiyo yo naḥ pracodayāt || omāpo jyotī
raso'mṛtaṃ brahmabhūrbhuvaḥ suvarom
263.36
uttame śikhare
jāte bhūmyāṃ parvatamūrdhani || brāhmaṇebhyo'bhyanujñātā gaccha
devi yathāsukham || stutomayā varadā vedamātā pracodayayantī pavane dvijātā || āyuḥ pṛthivyāṃ draviṇaṃ brahmavarcasaṃ mahyaṃ dattvā prajātuṃ brahmalokaṃ
263.37
ghṛṇiḥ sūrya
ādityo na prabhāvātyakṣaram || madhu kṣaranti tadrasam
satyaṃ vaitadrasamāpo jyotī rasomṛtaṃ brahmabhūrbhuvaḥ suvarom
brahmaiva madhumetu māmū || madhumetu māmū || brahmaiva
263.38
brahmabhetu māmū || madhumetu māmū
sadhumetu mām || yāste soma prajāvatsobhiso aham
duḥṣvapnaṃhaṃ duruṣvaṃhaḥ || yāste soma prāṇām̐stānjuhomi
trisuparṇamayācitaṃ || brāhmaṇāya dadyāt || brahmahatyāṃ vā
ete ghnanti || ye brāhmaṇāśtrisuparṇaṃ paṭhanti || te somaṃ
prāmuvanti || āsahasrātpaṅktiṃ punanti
263.39
oṃ
brahmamedhayā || madhumedhayā || brahmeva madhumedhayā ||.
adyāno deva savitaḥ prajāvatsāvīḥ saubhagaṃ || parā
duḥṣvapniyam̐ suva || viśvāni deva savitarduritāni parā
suva || yadbhadraṃ tanma āsuva || madhu vātā ṛtāyate madhu
kṣaranti sindhavaḥ || mādhvīrnaḥ santvoṣadhīḥ || madhunaktamutoṣasi madhumatpārthivam̐rajaḥ || madhu dyaurastu naḥ pitā
madhumānno vanaspatirmadhumām̐ astu sūryaḥ || mādhvīrgāvo
bhavantu naḥ || ya imaṃ trisuparṇamayācitaṃ brāhmaṇāya dadyāt || ūṇahatyāṃ vā ete ghnanti || ye brāhmaṇāśtrisuparṇaṃ
paṭhanti || te somaṃ prāmuvanti || āsahasrātpaṅktiṃ punanti
263.40
oṃ || brahmamedhavā || madhumedhavā || brahmeva madhumedhavā || brahmā devānāṃ padavīḥ kavīnāmṛṣirviprāṇāṃ mahiṣo mṛgāṇām || śyeno gṛdhrāṇām̐ svadhitirvanānām̐ somaḥ pavitramatyeti rebhan || ham̐saḥ śuciṣadsurantarikṣasaddhotā vediṣadatithirduroṇasat || nṛṣadvarasadtasadyomasadabjā gojā ṛtajā adrijā ṛtaṃ bṛhat
ṛce tvā ṛce tvā samistravanti sarito na dhenāḥ
antarhṛdā manasā pūyamānāḥ || ghṛtasya dhārā abhicākaśīmi || hiraṇyayo vetaso madhya āsām || tasminsuparṇo madhukṛtkulāyī bhajannāste madhu devatābhyaḥ || tasyāsate harayaḥ sapta tīre svadhāṃ duhānā amṛtasya dhārām
ya idaṃ trisuparṇamayācitaṃ brāhmaṇāya dadyāt || vīrahatyāṃ
vā ete ghnanti || ye brāhmaṇāstrisuparṇaṃ paṭhanti || te somaṃ
prāpnuvanti || āsahasrātpāṅktaṃ punanti
263.41
oṃ
medhādevī juṣamāṇā na āgādviśvācī bhadrā sumanasyamānā || tvayā juṣṭā nudamānāduruktānbṛhadvadema vidathe
suvīrāḥ || tvayā juṣṭa ṛṣirbhavati devi tvayā brahmā gataśrīruta tvayā || tvayā juṣṭaścitraṃ vindate vasu sā no juṣasva
draviṇo na medhe
263.42
medhāṃ ma indro dadhātu medhāṃ
devī sarasvatī || medhāṃ me aśvināvubhāvādhattāṃ puṣkarasrajā || apsarāsu ca yā medhā gandharveṣu ca yanmanaḥ
daivī medhā sarasvatī sā mā medhā surabhirjuṣatām̐ svāhā
263.43
āmāṃ medhā surabhirviśvarūpā hiraṇyavarṇā jagatī
jagamyā || ūrjasvatī payasā pinvamānā sā māṃ medhā
supratīkā juṣantām
263.44
mayi medhāṃ mayi prajāṃ
mayagnistejo dadhātu mayi medhāṃ mayi prajāṃ mayīndra
indriyaṃ dadhātu mayi medhāṃ mayi prajāṃ mayi sūryo bhrājo
dadhātu
263.45
apaitu mṛtyuramṛtaṃ na āgannaivasvato no
abhayaṃ kṛṇotu || parṇa vanaspaterivābhinaḥ śayitām̐ rayiḥ
sacatāmnaḥ śacīpatiḥ
263.46
paraṃ mṛtyo anuparehi
panthāṃ yaste sva itaro devayānāt || cakṣuṣmate śraṇvate
te bravīmi mā naḥ prajām̐rīriṣo mota vīrān
263.47
vātaṃ prāṇaṃ manasānvārabhāmahe prajāpatiṃ yo bhuvanasya
gopāḥ || sa no mṛtyorpāyatāṃ pātvam̐haso ñyogjīvā
jarāmaśīmahi
263.48
amutra bhūyādadhayadyamasya bṛhaspaterabhiśasteramuñcaḥ || pratyauhatāmaśvināmṛtyumasmaddevānāmagne
bhiṣajā śacībhiḥ
263.49
harim̐ harantamanuyanti devā
viśvasyeśānaṃ vṛṣabhaṃ matīnām || brahmasarūpamanu medamāgādayanaṃ māvivadhīrvikramasva
263.50
śalkairagnimindhāna
ubhau lokau sanemaham || ubhayorlokayorkadhvātimṛtyuṃ
tarāmyaham
263.51
mā chido mṛtyo māvadhīrmā me balaṃ
vivṛho mā pramoṣīḥ || prajāṃ mā me rīriṣa āyurugra nṛcakṣasaṃ tvā haviṣā vidhema
263.52
māno mahāntamuta mā
no arbhakaṃ mā na ukṣantamuta mā na ukṣitam || mā no
vadhīḥ pitaraṃ mota mātaraṃ priyā mā nastanuvo rudra rīriṣaḥ
263.53
mā nastoke tanaye mā na āyuṣi mā no goṣu
mā no aśveṣu rīriṣaḥ || vīrānmā no rudra bhāmito'vadhīrhaviṣmanto manasā vidhema te
263.54
prajāpate na
tvadetānyanyo viśvā jātāni paritā babhūva || yatkāmāste juhumastanno astu vayam̐syāma patayo rayīṇām
263.55
svasti dā viśaspatirvṛtrahā vimṛdho vaśī || vṛṣendraḥ pura
etu naḥ svastidā abhayaṃkaraḥ
263.56
tryambakaṃ yajāmahe
sugandhiṃ puṣṭivardhanam || urvārukamiva bandhanānmṛtyormukṣīyamāmṛtāt
263.57
ye te sahasramayutaṃ pāśā mṛtyo
martyāya hantave || tānyajñasya māyayā sarvānavayajāmahe
263.58
mṛtyave svāhā mṛtyave svāhā
263.59
devakṛtasyainaso'vayajanamasi svāhā || manuṣyakṛtasyainaso'vayajanamasi svāhā || pitṛkṛtasyainaso'vayajanamasi svāhā
ātmakṛtasyainaso'vayajanamasi svāhā || anyakṛtasyainaso'vayajanamasi svāhā || asmatkṛtasyainaso'vayajanamasi
svāhā || yaddivā ca naktaṃ cainaścakṛma tasyāvayajanamasi
svāhā || yatsvapantaśca jāgrataścainaścakṛma tasyāvayajanamasi
svāhā || yatsuṣuptaśca jāgrataścainaścakṛma tasyāvayajanamasi
svāhā || yaddidvām̐saścāvidvām̐saścainaścakṛma tasyāvayajanamasi svāhā || enasa enaso'vayajanamasi svāhā
263.60
yaddho devāścakṛma jihvayā guru manaso vā prayutī devaheḍanam || arā vāyo no abhiducchunāyate tasmintadeno vasavo
nidhetana svāhā
263.61
kāmokārṣīnnamonamaḥ || kāmokārṣītkāmaḥ karoti nāhaṃ karomi kāmaḥ kartā nāhaṃ kartā
kāmaḥ kārayitā nāhaṃ kārayitā || eṣa te kāmakāmāya
svāhā
263.62
manyurakārṣīnnamonamaḥ || manyurakārṣīnmanyuḥ
karoti nāhaṃ karomi manyuḥ kartā nāhaṃ kartā manyuḥ kārayitā nāhaṃ kārayitā || eṣa te manyo manyave svāhā
263.63
tilāñjuhomi sarasāñsapiṣṭāngandhāramama citte
ramantu svāhā || gāvo hiraṇyaṃ dhanamannapānañsarveṣāñśriyai
svāhā || śriyaṃ ca lakṣmīṃ ca puṣṭiṃ ca kīrtiṃ cānṛṇyatām
brahmaṇyaṃ bahuputratām śraddhāmedhe prajāḥ saṃdadātu svāhā
263.64
tilāḥ kṛṣṇāstilāḥ śvetāstilāḥ saumyā vaśānugāḥ|| tilāḥ punantu me pāpaṃ yatkiṃciduritaṃ mayi svāhā
corasyānnaṃ navaśrāddhaṃ brahmahā gurutalpagaḥ || gosteyam̐ surāpānaṃ bhrūṇahatyā tilāḥ śāntim̐ śamayantu svāhā || śrīśca
lakṣmīśca puṣṭiśca kīrtiṃ cānṛṇyatām || brahmaṇyaṃ bahuputratām|| śraddhāmedhe prajñā tu jātavedaḥ saṃdadātu svāhā
263.65
prāṇāpānavyānodānasamānā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ
virajā vipāpmā bhūyāsam̐ svāhā || vāṅmanaścakṣuḥśrotrajihvāghrāṇaretobuddhyākṛtiḥ saṃkalpā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsam̐ svāhā || tvakcarmamām̐sarudhiramedomajjāsnāyavo'sthīni me śudhyantāṃ jyotirahaṃ
virajā vipāpmā bhūyāsam̐ svāhā || śiraḥpāṇipādapārśvapṛṣṭhorūdarajaṅghaśiśnopasthapāyavo me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsam̐ svāhā || uttiṣṭha puruṣa
haritapiṅgala lohitākṣa dehi dehi dadāpayitā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsam̐ svāhā
263.66
pṛthivyāpastejovāyurākāśā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā
vipāpmā bhūyāsam̐ svāhā || śabdasparśarūparasagandhā me
śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsam̐ svāhā
manovākkāyakarmāṇi me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā
vipāpmā bhūyāsam̐ svāhā || avyaktabhāvairahaṃkārairjyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsam̐ svāhā || ātmā
me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsam̐ svāhā || antarātmā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsam̐ svāhā || paramātmā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā vipāpmā bhūyāsam̐ svāhā kṣudhe svāhā
kṣutpipāsāya svāhā || vividhyai svāhā || ṛgvidhānāya
svāhā || kaṣotkāya svāhā || kṣutpipāsāmalāṃ jyeṣṭhāmalakṣmīrnāśayāmyaham || abhūtimasamṛddhiṃ ca sarvānnirṇuda
me pāpmānam̐ svāhā || annamayaprāṇamayamanomayavijñānanamayamānandamayamātmā me śudhyantāṃ jyotirahaṃ virajā
vipāpmā bhūyāsam̐ svāhā
Linked texts (10)
- Mahānārāyaṇopaniṣad — Sanskrit
- Mahānārāyaṇopaniṣad (Taittirīya) (complete text) — Sanskrit
- Taittirīyāraṇyaka (complete text) — Sanskrit
- Īśādiviṃśottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Taittirīyāruṇa — Sanskrit
- Cittiprapāṭhaka — Sanskrit
- Aṣṭottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Aṣṭāviṃśatyupaniṣad — Sanskrit
- Yajñīyopaniṣad — Sanskrit
- Ambhāsyapāre — Sanskrit