Upanishads 265
Upaniṣads 265
- Language
- Sanskrit
265.1
yajjñānāgniḥ svātiriktabhramaṃ bhasma karoti tat
bṛhajjābālanigamaśirovedyamahaṃ mahaḥ
bhadraṃ karṇebhiriti śāntiḥ
oṃ || āpo vā idamasatsalilameva || sa prajāpatirekaḥ puṣkaraparṇe samabhavat || tasyāntarmanasi kāmaḥ samavartata | idaṃ sṛjeyamiti tasmādyatpuruṣo manasābhigacchati
tadvācā vadati | tatkarmaṇā karoti | tadeṣābhyanūktā
kāmastadagre samavartatādhi | manaso retaḥ prathamaṃ yadāsīt
sato bandhumasati niravindan | hṛdi pratīṣyā kavayo
manīṣeti | upanaṃ tadupanamiti | yatkāmo bhavati | ya
evaṃ veda | sa tapo'tapyata | sa tapastaptvā | sa etaṃ bhusuṇḍaḥ kālāgnirudramagamadāgatya bho vibhūtermāhātmyaṃ brūhīti
tatheti pratyavocat bhusuṇḍaṃ vakṣyamāṇaṃ kimiti vibhūtirudrākṣyormāhātmyaṃ babhāṇeti ādāveva paippalādena sahoktamiti tatphalaśrutiriti tasyordhvaṃ kiṃ vadāmeti | bṛhajjābālābhidhāṃ muktiśrutiṃ mamopadeśaṃ kuruṣveti | oṃ
tatheti sadyojātātpṛthivī | tasyāḥ syānnivṛttiḥ | tasyāḥ
kapilavarṇānandā | tadromayena vibhūtirjātā | vāmadevādudakam | tasmātpratiṣṭhā | tasyāḥ kṛṣṇavarṇā bhadrā | tadromayena bhasitaṃ jātam | aghorādvahniḥ | tasmādvidyā
tasyā raktavarṇā surabhiḥ | tadromayena bhasma jātam | tatpuruṣādvāyuḥ | tasmācchāntiḥ | tasyāḥ śvetavarṇā suśīlā
tasyā gomayena kṣāraṃ jātam | īśānādākāśam | tasmācchāntyatītā | tasyāścitravarṇā sumanāḥ | tadromayena rakṣā
jātā | vibhūtirbhasitaṃ bhasma kṣāraṃ rakṣeti bhasmano
bhavanti pañca nāmāni | pañcabhirnāmabhirbhūśamaiśvaryakāraṇādbhūtiḥ | bhasma sarvāghabhakṣaṇāt | bhāsanādbhasitam
kṣāraṇādāpadāṃ kṣāram | bhūtapretapiśācabrahmarākṣasāpasmārabhavabhītibhyo'bhirakṣaṇādrakṣeti || iti prathamaṃ brāhmaṇam
265.1-2
atha bhusuṇḍaḥ kālāgnirudramagnīṣomātmakaṃ bhasmajñānaḥ
vidhiṃ papraccha | agniryathaiko bhuvanaṃ praviṣṭo rūpaṃ rūpaṃ
pratirūpo babhūva | ekaṃ bhasma sarvabhūtāntarātmā rūpaṃ rūpaṃ
pratirūpo bahiśca || agnīṣomātmakaṃ viśvamityagnirācakṣate
raudrī ghorā yā taijasī tanūḥ | somaḥ śaktyamṛtamayaḥ
śaktikarī tanūḥ | amṛtaṃ yatpratiṣṭhā sā tejovidyā kalā
svayam | sthūlasūkṣmeṣu bhūteṣu sa eva rasatejasi
265.2
dvividhā tejaso vṛttiḥ sūryātmā cānalātmikā | tathaiva
rasaśaktiśca somātmā cānalātmikā
265.3
vaidyudādimayaṃ tejo madhurādimayo rasaḥ | tejorasavibhedaistu vṛttametaccarācaram
265.4
agneramṛtaniṣpattiramṛtenāgniredhate
ata eva haviḥ kṛtsnamagnīṣomātmakaṃ jagat
265.5
ūrdhvaśaktimayaṃ soma adhośaktimayo'nalaḥ | tābhyāṃ saṃpuṭitattatsmācchaśvadviśvamidaṃ jagat
265.6
agnerūrdhvaṃ bhavatyeṣā
yāvatsaumyaṃ parāmṛtam | yāvadagnyātmakaṃ saumyamamṛtaṃ
visṛjatyadhaḥ
265.7
ata eva hi kālāgniradhastācchaktirūrdhvagā | yāvadādahanaścordhvamadhastātpāvanaṃ bhavet
265.8
ādhāraśaktyāvadhṛtaḥ kālāgnirayamūrdhvagaḥ | tathaiva nimnagaḥ
somaḥ śivaśaktipadāspadaḥ
265.9
śivaścordhvamayaḥ
śaktirūrdhvaśaktimayaḥ śivaḥ | taditthaṃ śivaśaktibhyāṃ
nāvyāptamiha kiṃcana
265.10
asakṛccāgninā dagdhaṃ jagattadvasmasātkṛtam | agnervīryamidaṃ prāhustadvīryaṃ bhasma
yattataḥ
265.11
yaścetthaṃ bhasmasadbhāvaṃ jñātvābhisnāti
bhasmanā | agnirityādibhirmantrairdagdhapāpaḥ sa ucyate
265.12
agnervīryaṃ ca tadbhasma somenāplāvitaṃ punaḥ | ayogayuktyā
prakṛteradhikārāya kalpate
265.13
yogayuktyā tu tadbhasma
plāvyamānaṃ samaṃtataḥ | śāktenāmṛtavarṣeṇa hyadhikārānnivartate
265.14
ato mṛtyuṃjayāyetthamamṛtaplāvanaṃ satām
śivaśaktyamṛtasparśe labdha eva kuto smṛtiḥ
265.15
yo veda gahanaṃ guhyaṃ pāvanaṃ ca tatoditam | agnīṣomapuṭaṃ
kṛtvā na sa bhūyo'bhijāyate
265.16
śivāgninā tanuṃ
dagdhvā śaktisomāmṛtena yaḥ | plāvayedyogamārgeṇa so'mṛtattvāya kalpate | so'mṛtattvāya kalpata iti
Linked texts (10)
- Bṛhajjābālopaniṣad — Sanskrit
- Īśādiviṃśottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit
- Aṣṭottaraśatopaniṣad — Sanskrit
- Śaivopaniṣat — Sanskrit
- Various Upaniṣads — Sanskrit
- Śaivopaniṣadbhāga — Sanskrit
- Aṣṭottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Aṣṭāviṃśatyupaniṣad — Sanskrit
- Śaivaratnākara — Jyotirnātha, Sanskrit