Upanishads 284.1-4
Upaniṣads 284.1-4
- Language
- Sanskrit
284.1-4.1
omāpyāyantviti śāntiḥ
hariḥ oṃ || atha hainaṃ bhagavantaṃ jābāliṃ paippalādiḥ papraccha bhagavanme brūhi paramatattvarahasyam | kiṃ
tattvaṃ ko jīvaḥ kaḥ paśuḥ ka īśaḥ ko mokṣopāya iti
sa taṃ hovāca sādhu pṛṣṭaṃ sarvaṃ nivedayāmi yathājñātamiti
punaḥ sa tamuvāca kutastvayā jñātamiti| punaḥ sa tamuvāca
ṣaḍānanāditi | punaḥ sa tamuvāca tenātha kuto jñātamiti | punaḥ sa tamuvāca teneśānāditi | punaḥ sa. tamuvāca
kathaṃ tasmāttena jñātamiti | punaḥ sa tamuvāca tadupāsanāditi | punaḥ sa tamuvāca bhagavankṛpayā me sarahasyaṃ sarvaṃ
nivedayeti | sa tena pṛṣṭaḥ sarvaṃ nivedayāmāsa tattvam
paśupatirahaṃkārāviṣṭaḥ saṃsārī jīvaḥ sa eva paśuḥ
sarvajñaḥ pañcakṛtyasaṃpannaḥ sarveśvara īśaḥ paśupatiḥ | ke paśava
iti punaḥ sa tamuvāca jīvāḥ paśava uktāḥ tatpatitvātpaśupatiḥ | sa punastaṃ hovāca kathaṃ jīvāḥ paśava iti
kathaṃ tatpatiriti | sa tamuvāca yathā tṛṇāśino
vivekahīnāḥ parapreṣyāḥ kṛṣyādikarmasu niyuktāḥ sakaladuḥkhasahāḥ svasvāmibadhyamānā gavādayaḥ paśavaḥ | yathā
tatsvāmina iva sarvajña īśaḥ paśupatiḥ | tajjñānaṃ kenopāyena jāyate | punaḥ sa tamuvāca vibhūtidhāraṇādeva
tatprakāraḥ kathamiti | kutrakutra dhāryam | punaḥ sa tamuvāca
sadyojātādipañcabrahmamantrairbhasma saṃgṛhyādiriti bhassetyanenābhimantrya mānastoka iti samuddhṛtya jalena saṃmṛjya
tryāyuṣamiti śirolalāṭavakṣasskandheṣiti tisṛbhirvyāyuṣaiściyasvakaistisro rekhāḥ prakurvīta | vratametacchāmbhavaṃ
sarveṣu vedeṣu vedavādibhiruktaṃ bhavati | tatsamācarenmumukṣurna punarbhavāya | atha sanatkumāraḥ pramāṇaṃ pṛcchati
284.1-4.2
tripuṇḍradhāraṇasya tridhā rekhā ālalāṭādyācakṣorābhruvormadhyataśca | yāsya prathamā rekhā sā gārhapatyāśvākāro rajo bhūrlokaḥ svātmā kriyāśaktiḥ ṛgvedaḥ
prātaḥsavanaṃ prajāpatirdevo devateti | yāsya dvitīyā
rekhā sā dakṣiṇāgnirukāraḥ sattvamantarikṣamantarātmā cecchāśaktiryajurvedo mādhyandinaṃ savanaṃ viṣṇurdevo devateti
yāsya tṛtīyā rekhā sāhavanīyo makārastamo dyaurlokaḥ paramātmā jñānaśaktiḥ sāmavedastṛtīyasavanaṃ mahādevo
devateti tripuṇḍraṃ bhasmanā karoti | yo vidvānbrahmacārī
gṛhī vānaprastho yatirvā sa mahāpātakopapātakebhyaḥ pūto
bhavati | sa sarvāndevāndhyāto bhavati | sa sarveṣu tīrtheṣu
snāto bhavati | sa sakalarudramantrajāpī bhavati | na sa
punarāvartate na sa punarāvartate || iti | oṃ satyamityupaniṣat || omāpyāyantvati śāntiḥ || hariḥ oṃ tatsat
iti śrījābālyupaniṣatsamāptā
oṃ vāṅme manasīti śāntiḥ || hariḥ oṃ || devī hyekā agra āsīt | saiva jagadaṇḍamasṛjat | kāmakaleti vijñāyate
śrṛṅgārakaleti vijñāyate | tasyā eva brahmā ajījanat
viṣṇurajījanat | rudro'jījanat | sarve marudgaṇā ajījanan | gandharvāpsarasaḥ kinnarā vāditravādinaḥ samantādajījanan | bhogyamajījanat | sarvamajījanat | sarvaṃ śāktamajījanat | aṇḍajaṃ svedajamudbhijjaṃ jarāyujaṃ yatkiṃcaitatprāṇi sthāvarajaṅgamaṃ manuṣyamajījanat | saiṣā parā śaktiḥ
saiṣā śāmbhavī vidyā kādividyeti vā hādividyeti
vā sādividyeti vā rahasyam | omoṃ vāci pratiṣṭhā
saiva puratrayaṃ śarīratrayaṃ vyāpya bahirantaravabhāsayantī
deśakālavastvantarasaṅgānmahātripurasundarī vai pratyak
284.1-4.3
citiḥ | saivātmā | tato'nyadasatyamanātmā
ata eṣā brahmasaṃvittirbhāvābhāvakalāvinirmuktā ciddvathādvitīyabrahmasaṃvittiḥ saccidānandalaharī mahātripurasundarī
bahirantaranupraviśya svayamekaiva vibhāti | yadasti
sanmātram | yadvibhāti cinmātram | yatpriyamānandaṃ
tadetatsarvākārā mahātripurasundarī | tvaṃ cāhaṃ ca sarvaṃ
viśvaṃ sarvadevatā | itaratsarvaṃ mahātripurasundarī | satyamekaṃ
lalitākhyaṃ vastu tadadvitīyamakhaṇḍārthaṃ paraṃ brahma
pañcarūpaparityāgādasvarūpaprahāṇataḥ | adhiṣṭhānaṃ paraṃ tattvamekaṃ sacchiṣyate mahat || iti | prajñānaṃ brahmeti vā ahaṃ
brahmāsmīti vā bhāṣyate | tattvamasītyeva saṃbhāṣyate
ayamātmā brahmeti vā brahmaivāhamasmīti vā yo'
hamasmīti vā so'hamasmīti vā yo'sau so'
hamasmīti vā yā bhāṣyate saiṣā ṣoḍaśī śrīvidyā pañcadaśākṣarī śrīmahātripurasundarī bālāmbiketi bagāleti vā mātaṅgīti svayaṃvarakalyāṇīti bhuvaneśvarīti
cāmuṇḍeti caṇḍeti vārāhīti tiraskariṇī rājamātaṅgīti vā śukaśyāmaleti vā laghuśyāmaleti vā aśvārūḍheti
vā pratyaṅgirā dhūmāvatī sāvitrī sarasvatī brahmānandakaleti | ṛco akṣare parame vyoman | yasmindevā adhi
viśve niṣeduḥ | yastanna veda kimṛcā kariṣyati | ya itdvidusta ime samāsate || ityupaniṣat || oṃ vāṅ me
manasīti śāntiḥ || hariḥ oṃ tatsat
iti bahvṛcopaniṣatsamāptā
īśādyaṣṭottaraśatavedāntapaṭalāśayam
muktikopaniṣadvedyaṃ rāmacandrapadaṃ bhaje
Linked texts (4)
- Īśādiviṃśottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Muktikopaniṣad — Sanskrit
- Aṣṭottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Aṣṭāviṃśatyupaniṣad — Sanskrit