Pramāṇa · Search · About · API

Pancatharvashirsha (Pañcātharvaśīrṣa)

पञ्चाथर्वशीर्ष

Language
Sanskrit
Date
500 BCE – 1600 CE
Extent
50 passages, 2,180 words
Text
partly digitised
Source
archiveorg · Shri Divya Shiva Sahasranama Stotram Dr. Vihari Lal Shastri Vashishtha; ed. Dr. Vihari Lal Shastri… · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…

Contents

Text

2.1.1

oṃ namaste gaṇapataye | tvameva pratyakṣaṃ tattvamasi | tvameva kevalaṃ kartāsi | tvameva kevalaṃ dhartāsi | tvameva kevalaṃ hartāsi | tvameva sarvaṃ khalvidaṃ brahmāsi | tva sākṣādātmāsi nityam | ṛtaṃ vacmi | satyaṃ vacmi | ava tvaṃ mām | ava vaktāram | ava śrotāram | ava dātāram ava dhātāram | avānūcānamava śiṣyam | ava paścāttāt | ava purastāt | avottarāttāt | ava dakṣiṇāttāt | ava cordhvāttāt | adharāttāt | sarvato māṃ pāhi pāhi samantāt | tvaṃ vāṅmayastva cinmayaḥ | tvamānandamayastvaṃ brahmamayaḥ | tva saccidānandādvitīyo'si | tva pratyakṣaṃ brahmāsi | tvaṃ jñānamayo vijñānamayo'si | sarvaṃ jagadidaṃ tvatto jāyate | sarvaṃ jagadidaṃ tvattastiṣṭhati | sarvaṃ jagadidaṃ tvayi layameṣyati | sarvaṃ jagadidaṃ tvayi pratyeti | tvaṃ bhūmirāpo'nalo'nilo nabhaḥ | tvaṃ catvārivāk padāni | tvaṃ guṇatrayātītaḥ | tvamavasthātrayātītaḥ | tvaṃ dehatrayātītaḥ | tvaṃ kālatrayātītaḥ | tvaṃ mūlādhārasthito'si nityam | tvaṃ śaktitrayātmakaḥ | tvāṃ yogino dhyāyanti nityam | tvaṃ brahmā tvaṃ viṣṇustvaṃ rudrastvaṃmindrastvamagnistvaṃ vāyustvaṃ sūryastvaṃ candramāstvaṃ brahma bhūrbhuvaḥ svarom

2.1.2

gaṇādīnpūrvamuccārya varṇādīṃstadanantaram | anusvāraḥ parataraḥ | ardhendulasitam | tāreṇa ruddham | etattava manusvarūpam | gakāraḥ pūrvarūpam | akāro madhyamarūpam | anusvāraścāntyarūpam | binduruttararūpam | nādaḥ sandhānam | saṃhitā sandhiḥ | saiṣā gaṇeśavidyā | gaṇaka ṛṣiḥ nicṛdgāyatrī chandaḥ | gaṇapatirdevatā oṃ gaṃ gaṇapataye namaḥ | ekadantāya vidmahe vakratuṇḍāya dhīmahi | tanno dantī pracodayāt | ekadanta caturhastaṃ pāśamaṅkuśadhāriṇa mūṣakadhvaja raktaṃ ca
varadaṃ hastairvibhrāṇaṃ mūṣakadhvajam| rakta lambodara śūrpavarṇaka raktavāsasam| raktagandhānuliptāṅga raktapuṣpaiḥ supūjitam| bhaktānukampinaṃ devaṃ jagatkāraṇamacyutam| āvirbhūtañca sṛṣṭayādau prakṛteḥ
puruṣātparam| evaṃ dhyāyati yo nityaṃ sa yogī yogināṃ varaḥ| namo
vrātapataye namo gaṇapataye namaḥ pramathapataye namaste'stu lambodarāyaikadantāya vighnanāśine śivasutāya śrīvaradamūrtaye namaḥ| etadatharvaśīrṣaṃ yo'dhīte| sa brahmabhūyāya kalpate| sa sarvāvighnairna bādhyate
sa sarvataḥ sukhamedhate| sa pañcamahāpāpātpramucyate| sāyamadhīyāno
divasakṛtaṃ pāpaṃ nāśayati| prātaradhīyāno rātrikṛtaṃ pāpaṃ nāśayati
sāyaṃprātaḥ prayuñjāno apāpo bhavati| sarvatrādhīyāno'pavighno
bhavati| dharmamarthaṃ kāmaṃ mokṣañca vindati| idamatharvaśīrṣamaśiṣyāya
na deyam| yo yadi mohāddāsyati| sa pāpīyān bhavati| sahasrāvartanādyaṃ yaṃ kāmamadhīte| taṃ tamanena sādhayat| anena gaṇapatimabhiṣiñcati| sa vāgmī bhavati| caturthyāmanaśnañjapati| sa vidyāvān
bhavati| ityatharvaṇavākyam| brahmādyāvaraṇaṃ vidyāt na vibheti

2.1.3

kadācaneti| yo dūrvākurairyajati| sa vaiśravaṇopamo bhavati| yo
lājairyajati| sa yaśovān bhavati| sa medhāvān bhavati| yo
modakasahasreṇa yajati| sa vāñchitaphalamavāpnoti| yaḥ sājyasamidbhiryajati| sa sarvaṃ labhate sa sarvaṃ labhate| aṣṭau brāhmaṇān
samyaggrāhayitvā| sūryavarcasvī bhavati| sūryagrahe mahānadyāṃ pratimāsannidhau vā japtvā| siddhamantro bhavati| mahāvighnātpramucyate
mahādoṣātpramucyate| mahāpratyavāyātpramucyate| sa sarvavidbhavati| ya evaṃ veda| ityupaniṣat| oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ|| iti gaṇeśātharvaśīrṣam
oṃ sarve vai devā devīmupatasthuḥ kāsi tvaṃ mahādevī sā'bravīdahaṃ
brahmasvarūpiṇī| mattaḥ prakṛtipuruṣātmakaṃ jagat| śūnyaṃ cāśūnyañca
ahamānandānānandau ahaṃ vijñānāvijñāne aha brahmābrahmaṇī dve brahmaṇī
veditavye| iti vātharvaṇī śrutiḥ|| ahaṃ pañcabhūtāni ahaṃ pañcatanmātrāṇi ahamakhilaṃ jagat vedohamavedoham vidyāhamavidyāham
ajāhamanajāham adhaścordhvaṃ ca tiryagaham| aham̐ rudrebhirvasubhiḥ
carāmi ahamādityairuta viśvadevaiḥ ahaṃ mitrāvaruṇāvubhau bibharmi
ahamindrāgnī ahamaśvināvubhau ahaṃ somaṃ tvaṣṭāraṃ pūṣaṇaṃ bhagaṃ
dadhāmi aha viṣṇumurukramam brahmāṇamuta prajāpatiṃ dadhāmi aha dadhāmi
draviṇaṃ haviṣmate suprāvye yajamānāya sunvate ahaṃ rāṣṭrī saṅgamanī
vasūnāṃ cikituṣī prathamā yajñiyānām| ahaṃ suve pitaramasya
mūrdhanmama yonirapsvantaḥ| samudre ya evaṃ veda satyaṃ vīṃ sampadanāpnoti
te devā abruvan| namo devyai mahādevyai śivāyai satataṃ namaḥ| namaḥ
prakṛtyai bhadrāyai niyatāḥ praṇatāḥ sma tām| tāmagnivarṇāṃ tapasā

2.1.4

jvalantīṃ vairocanīṃ karmaphaleṣu juṣṭām| durgāṃ devīṃ śaraṇaṃ prapadyāmahesurānnāśayitryai te namaḥ| devīṃ vācamajanayanta devāstāṃ viśvarūpāḥ
paśavo vadanti| sā no mandreṣamūrjaṃ duhānā dhanurvāgasmānupasuṣṭutaitu
kālarātrīṃ brahmastutā vaiṣṇavīṃ skandamātaram| sarasvatīmaditiṃ
dakṣaduhitaraṃ namāmaḥ pāvanāṃ śivām| mahālakṣmyai ca vidmahe sarvaśaktyai
ca dhīmahi| tanno devī pracodayāt| aditirhyajaniṣṭa dakṣayā
duhitā tava| tāṃ devā anvajāyanta bhadrā amṛtabandhavaḥ| kāmo
yoniḥ kamalā vajrapāṇirguhāsā mātaliścābhramindraḥ| punargūhā
sakalā māyayā cāpṛthagviśleṣā viśvamātādividyā| eṣātmaśaktiḥ
eṣā viśvamohinī pāśāṃkuśadhanurbāṇadharā| eṣā śrīmahānidyā| ya
evaṃ vedasa śokaṃ tariti| namaste bhagavati mātarasmānpāhi sarvataḥ
saiṣā vaiṣṇavā vasavaḥ saivaikādaśa rudrāḥ saiṣā dvādaśādityāḥ saiṣā viśve
devāḥ somapā asomapāśca saiṣā yātudhānā asurā rakṣāṃsi piśācayakṣasiddhāḥ saiṣā satvarajastamāṃsi saiṣā brahmaviṣṇurudrarūpiṇī saṃṣā
prajāpatīndramanavaḥ saiṣā grahanakṣatrajyotirukalākāṣṭhādiviśvarūpiṇī
tāmahaṃ praṇaumi nityam| pāpāpahāriṇī devī bhuktimuktitrapradāyiṇī| anantāṃ vijayāṃ śuddhāṃ śaraṇyāṃ sarvadā śivām
viyadākārasaṃyuktaṃ vītihotrasamanvitam| arddhandulasitaṃ devyā bījaṃ
sarvārthasādhakam| evamekākṣaraṃ mantraṃ yatayaḥ śuddhacetasaḥ| dhyāyanti
paramānandamayā jñānāmburāśayaḥ| vāṅmayā brahmabhūstasmāt ṣaṣṭhavaktrasamanvitam| sūryo vāmaśrotravindusayutāṣṭatṛtīyakam| nārāyaṇena

2.1.5

saṃmiśro vāyuścādhārayuktayaḥ| vicce navārṇako'ṇasya mahānānandadāyakaḥ| hṛtpuṇḍarīkamadhyasthāṃ prātaḥsūryasamaprabhām| pāśāṅkuśadharāṃ
saumyāṃ varadābhayahastakām| trinetrāṃ raktavasanāṃ bhaktakāmaduha bhaje
bhajāmi tvāṃ mahādevi mahābhayavināśiina| mahādāridyaśamanī
mahākāruṇyarūpiṇī| yasyāḥ svarūpaṃ brahmādayo na jānanti
tasmāducyate ajñeyā| yasyā anto na labhyate tasmāducyate anantā
yasyā lakṣaṃ nopalakṣyate tasmāducyate ajā| ekaiva sarvatra varttate
tasmāducyate ekā| ekaiva viśvarūpiṇī tasmāducyate'nekā| ata
evocyate'jñeyānantālakṣājaikānekā| mantrāṇāṃ mātṛkā devī śabdānāṃ
jñānarūpiṇī| jñānānāṃ cinmayātītā śūnyānāṃ śūnyasākṣiṇī
yasyāḥ parataraṃ nāsti saiṣā durgā prakīrttitā| tāṃ durgā durgamā devīṃ
durācāravighātinīm| namāmi bhavabhīto'haṃ saṃsārārṇavatāriṇīm
idanatharvaśarṣaṃ yo'dhīte| sa pañcātharvaśīrṣaphalamavāpnoti| idamatharvaśīrṣamajñātvā yorcāṃ sthāpayati| śatalakṣa prajaptāpi nārthāśuddhiṃ
ca vindati| śatamaṣṭottaraṃ cāsya puraścaryāvidhiḥ smṛtaḥ| daśavāraṃ
paṭhedyastu sadyaḥ pāpaiḥ pramucyate| mahādurgāṇi tarati mahādevyāḥ
prasādataḥ| sāyamadhrīyāno divasakṛtaṃ pāpaṃ nāśayati| prātaradhīyāno
rātrikṛtaṃ pāpaṃ nāśayati| sāyaṃ prātaḥ prayuñjāno apāpo bhavati
niśīthe turīyasandhyāyāṃ japtvā vāksiddhirbhavati| nūtanāyāṃ pratimāyāṃ
japtvā devatāsānnidhyaṃ bhavati| bhaumāśvinyāṃ mahādevīsannidhau japtvā
mahāmṛtyuṃ tarati sa mahāmṛtyuṃ tarati| ya evaṃ veda ityupaniṣat
iti devyatharvaśīrṣam
oṃ devā ha vai svargalokamāyaṃste rudramapṛcchana ko bhavāniti

2.1.6

so'bravīdahamekaḥ prathamamāsodvartāmi ca bhaviṣyāmi ca nānyaḥ
kaścinmatto vyatirikta iti| so'ntarādantaraṃ prāviśaddiśaścāntaraṃ
prāviśatso'haṃ nityānityo vyaktāvyakto brahmābrahmāhaṃ prāñcaḥ
pratyañcoha dakṣiṇañca udañco'hamadhaścodhvaṃścāhaṃ diśaśca pratidiśaścāhaṃ pumānapumān striyaścāhaṃ sāvitryahaṃ gāyatryahaṃ
triṣṭubjagatyanuṣṭup cāhaṃ chando'haṃ satyo'haṃ gārhapatyo dakṣiṇāgnirāhavanīyo'haṃ gaurahaṃ gauryahamṛgaha yajurahaṃ sāmāhamatharvāṅgiraso'haṃ
jyeṣṭho'ha śreṣṭho'haṃ variṣṭho'hamāpo'haṃ tejo'haṃ guhyo'hamaraṇyo'hamakṣaramahaṃ kṣaramahaṃ puṣkaramahaṃ pavitramahamugrañca baliśca purastājjyotirityahameva sarvebhyo māmeva sa sarvaḥ samāyo māṃ veda sa devānveda
sarvāṃśca vedān sāṅgānapi brāhmaṇeśca gāṃ gobhirbrāhmaṇān brāhmaṇena
havirhaviṣā āyurāyuṣā satyaṃ satyena dharmeṇa dharmaṃ tarpayāmi svena
tejasā| tato ha vai te devā rudramapṛcchan te devā rudramapaśyan te devā
rudramadhyāyan te devā ūrdhvavāhavo rudraṃ stuvanti

2.1-2

oṃ yo vai rudraḥ
sa bhagavāna yaśca brahmā tasmai vai namo namaḥ

2.2

yo vai rudraḥ sa
bhagavān yaśca viṣṇustasmai

2.3

yo vai rudraḥ sa bhagavān yaśca
skandastasmai

2.4

yo vai rudraḥ sa bhagavān yaścendrastasmai

2.5

yo vai rudraḥ sa bhagavān yaścāgnistasmai

2.6

yo vai rudraḥ sa bhagavān
yaśca vāyustasmai

2.7

yo vai rudraḥ sa bhagavān yaśca sūryastasmai

2.8

yo vai rudraḥ sa bhagavān yaśca somastasmai

2.9

yo vai rudraḥ sa
bhagavān ye'ṣṭau grahāstasmai

2.10

yo vai rudraḥ sa bhagavān ye cāṣṭau
pratigrahāstasmai

2.11

yo vai rudraḥ sa bhagavān yaśca bhūstasmai

2.12

yo vai rudraḥ sa bhagavān yaśca bhuvastasmai

2.13

yo vai rudra sa
bhagavān yaśca svastasmai

2.14

yo vai rudraḥ sa bhagavān yaśca
mahastasmai

2.15

yo vai rudraḥ sa bhagavān yā ca pṛthivī tasmai

2.16

bhagavān yā ca dyaustasmai

2.17

yo vai rudraḥ sa
yāścāpastasmai

2.18

yo vai rudraḥ sa bhagavān
yo vai rudraḥ sa bhagavān yaśca tejastasmai

2.20

bhagavān yaśca kālastasmai

2.21

yo vai rudraḥ sa
yamastasmai

2.22

yo vai rudraḥ sa bhagavān yaśca
mṛtyustasmai

2.23

yo vai rudraḥ sa bhagavān yaścāmṛtaṃ tasmai

2.24

yo vai rudraḥ saḥ bhagavān yaścākāśaṃ tasmai

2.25

yo vai rudraḥ sa
bhagavān yacca viśvaṃ tasmai

2.26

yo vai rudraḥ sa bhagavān yacca
sthūlaṃ tasmai

2.27

yo vai rudraḥ sa bhagavān yacca sūkṣmaṃ tasmai

2.28

yo vai rudraḥ sa bhagavān yacca śuklaṃ tasmai

2.29

yo vai rudraḥ sa
bhagavān yacca kṛṣṇaṃ tasmai

2.30

yo vai rudraḥ bhagavān yacca kṛtsnaṃ
tasmai

2.31

yo vai rudraḥ sa bhagavān yacca satyaṃ tasmai

3.2

yo vai rudraḥ sa bhagavān yacca sarvaṃ tasmai|32

3.3

bhūste ādirmadhya
bhuvaste svaste śīrṣaṃ viśvarūpo'si brahma kastvaṃ dvidhā tridhā vṛddhistvaṃ
śāntistvaṃ puṣṭistvaṃ hutamahuta dattamadattaṃ sarvamasarvaṃ viśvamaviśvaṃ
kṛtamakṛta paramaparaṃ parāyaṇañca tvam| avāmasomamṛtā abhūmāganma
jyotiravidāma devān| kinnūnamasmā' kṛṇavadarātiḥ kimu dhūrtiramṛtaṃ
martyasya somasūryapurastātsūkṣmaḥ puruṣaḥ| sarvaṃ jagaddhitaṃ vā etadakṣaraṃ
prājāpatyaṃ saumyaṃ sūkṣmaṃ puruṣaṃ grāhyamagrāhyeṇa bhāvaṃ bhāvena saumyaṃ
saumyena sūkṣmaṃ sūkṣmeṇa vāyavyaṃ vāyavyena grasati tasmai mahāgrāsāya vai
namo namaḥ| hṛdisthā devatāḥ sarvā hṛdi prāṇāḥ pratiṣṭhitāḥ| hṛdi
tvamasi yo nityaṃ tisro mātrāḥ parastu saḥ| tasyottarataḥ śiro
dakṣiṇataḥ pādau ya uttarataḥ sa oṅkāraḥ ya oṅkāraḥ sa praṇavaḥ yaḥ
praṇavaḥ sa sarvavyāpī yaḥ sarvavyāpī so'nantaḥ yo'nantastattāraṃ yattāraṃ
tacchuklaṃ yacchuklaṃ tatsūkṣmaṃ yatsūkṣmaṃ taddhataṃ yaddhataṃ brahma yata paraṃ
brahma sa ekaḥ ya ekaḥ sa rudraḥ yo rudraḥ sa īśānaḥ ya īśānaḥ sa
bhavo maheśvaraḥ

3.4

atha kasmāducyate oṅkāraḥ| yasmāduccāryamāṇa eva prāṇānūrdhvamutkrāmayati tasmāducyate oṅkāraḥ| atha
kasmāducyate pragatraḥ yasmāduccāryamāṇa eva ṛgyajuḥsāmatharvāṅgirasa
brahma brāhmaṇebhyaḥ praṇāmayati nāmayati ca tasmāducyate praṇavaḥ| atha
kasmāducyate sarvavyāpī yasmāduccāryamāṇa eva yathā snehena palalapiṇḍamiva śāntarūpamotaprotamanuprāpto vyatiṣaktaśca tasmāducyate sarvavyāpī| atha kasmāducyate'nantaḥ yasmāduccāryamāṇa eva tiryaggūrdhvamadhastāccāsyānto nopalabhyate tasmāducyate'nantaḥ| atha kasmāducyate tāraṃ yasmāduccāryamāṇa eva garbhajanmavyādhijarāmaraṇa-saṃsāramahābhayāttārayati trāyate ca tasmāducyate tāram| atha kasmāducyate śuklaṃ yasmāduccāryamāṇa eva klandate klāmayati ca tasmāducyate śuklam| atha kasmāducyate sūkṣmaṃ yasmāduccāryamāṇa eva sūkṣmo bhūtvā śarīrāṇyadhitiṣṭhati sarvāṇi cāṅgānyabhimṛśyati tasmāducyate sūkṣmam| atha kasmāducyate vedyunam| yasmāduccāryamāṇa eva vyakte mahati tamasi dyotayati tasmāducyate vedyatam| atha kasmāducyate paraṃ brahma yasmāt paramaparaṃ parāyaṇañca bṛhadbrahtyā brahyati tasmāducyate paraṃ brahma| atha kasmāducyate ekaḥ yaḥ sarvān prāṇān sambhakṣya sambhakṣaṇenā jaḥ sasjati visṛjati tīrthameke dakṣiṇāḥ pratyañca udañcaḥ prāñco'bhivrajantyeke teṣāṃ sarveṣāmiha saṅgatiḥ sākaṃ sa eko'bhūdantaścarati prajānāṃ tasmāducyate ekaḥ| atha kasmāducyate rudraḥ yasmādvibharttyanyebhyatadruṃ tamasya rūpamupalabhyate tasmāducyate rudraḥ| atha kasmāducyate īśānaḥ yaḥ śūranonupo dugdhā iva dhenavaḥ| īśānamasya jagataḥ svardṛśamīśānamindra maheśvaraḥ yasmādjñānāt jñānena bhajatyanugṛhṇāti ca trāca sasjati visṛjati ca sarvān bhāvānparityajyādajñānena yogaiśvaryeṇa mahati mahoyate yasmādcyate bhagavān maheśvaraḥ| tadetadbracaritam

3.5

eṣo ha devaḥ pradiśo'nu sarvaḥ pūrvo ha jātaḥ sa u garbhe antaḥ| sa eva
jātaḥ sa janiṣyamāṇaḥ pratyaṅjanāstiṣṭhati sarvatomukhaḥ| eko rudro na dvitīyāya tasmai ya imām̐llokānīśata īśanībhiḥ| pratyaṅjanāstiṣṭhati cāntakāle saṃsṛjya viśvābhvanāni goptā| yo yoniṃ yonimadhitiṣṭhatyeko yenedaṃ sarvaṃ vicarati sarvam| tamīśānaṃ varadaṃ devamīḍyaṃ nicāyyemāṃ śāntimatyantameti| kṣamāṃ hitvā hetujālasya mūlaṃ buddhyā sañcitaṃ sthāpayitvā tu rudre| rudramekatvamāhuḥ śāśvataṃ purāṇamiṣamūrjeṇa paśavonunāmayantaṃ mṛtyupāśān| tadetenātmannate- nārdhacaturthena mātreṇa śānti saṃsṛjati paśupāśavimokṣaṇaṃ yā sā prathamā mātrā brahmadevatyā raktā varṇena yastāṃ dhyāyate nityaṃ sa gacchedbrahmapadam| yā sā dvitīyā mātrā viṣṇudevatyā kṛṣṇavarṇena yastāṃ dhyāyate nityaṃ sa gacchedvṛṣṇavaṃ padam| yā sā tṛtīyā mātrā īśānadevatyā kapilā varṇena yastāṃ dhyāyate nitya sa gaccheddeśājaṃ padam| yā sārdhacaturthī mātrā sarvadevatyā'vyaktī bhūtā khaṃ vicarati śuddhā sphaṭikasannibhā varṇena yastāṃ dhyāyate nitya sa gacchetparamaṃ padam| tadetadupāsīta munayo vāgvadanti na tasya grahaṇamaya panthā nāmayan| tadetadupāsīta munayo vāgvadanti na tasya grahaṇamaya panthā vihita uttareṇa yena devā yānti yena pitaro yena devā yānti yena pitaro yena ṛṣayaḥ paramaparaṃ parāyaṇaṃ ceti| bālāgramātraṃ hṛdayasya madhye viśvaṃ devaṃ jātarūpaṃ vareṇyam| tamātmasthaṃ ye nu paśyanti dhīrāsteṣāṃ śāntirbhavati netareṣām| yasmin krodhaṃ yāñca tṛṣṇāṃ kṣamāñcākṣamāṃ hitvā hetujālasya mūlam| buddhyā sañcitaṃ sthāpayitvā tu rudre rudramekatvamāhuḥ| rudro hi śāśvatena vai purāṇanepamūrjeṇa tapasā niyantarginariti bhasma vāyuriti bhasma jalamiti bhasma vyometi bhasma sarvaṃ ha vā idaṃ bhasma mana etāni cakṣūṃṣi yasmādavratamidaṃ bhasma sarvaṃ ha vā idaṃ bhasma mana etāni cakṣūṃṣi yasmādavratamidaṃ saṃspṛśet tasmādbrahma tadetatpāśupataṃ pāśupataṃ yadbhasma nājñāni saṃspṛśet tasmādbrahma tadetatpāśupataṃ
paśupāśavimokṣaṇāya

3.6

yo'gnau rudro yo'psvantaryo oṣadhīrvīrudha āviveśa | ya imā viśvā bhuvanāni caklṛpe tasmai rudrāya namo'stvagnaye || yo rudro'gnau yo rudro'psvantaryo rudra oṣadhīrvīrudha āviveśa | yo rudra imā viśvā bhuvanāni caklṛpe tasmai rudrāya vai namo namaḥ || yo rudro'psu yo rudra oṣadhīṣu yo rudro vanaspatiṣu | yena rudreṇa jagadūrdhvaṃ dhāritaṃ pṛthivī dvidhā tridhā dharttā dhāritā nāgā yentarikṣe tasmai rudrāya vai namo namaḥ || mūrdhānamasya saṃsevyāpyatharvā hṛdayañca yat || mastiṣkādūrdhvaṃ prerayatyamāno'dhiśīrṣataḥ || tadvā atharvaṇaḥ śiro devakośaḥ samujjhitaḥ || tat prāṇo'bhirakṣati śiro'ttamatho manaḥ || na ca divo devajanena guptā na cāntarikṣāṇi na ca bhūma imāḥ || yasminnidaṃ sarvamotaprotaṃ tasmādanyanna paraṃ kiñca nāsti || na tasmātpūrvaṃ na paraṃ tadasti na bhūtaṃ nota bhavyaṃ yadāsīt sahasrapādekamūrdhanā vyāpta sa evedamāvarīvarti bhūtam || akṣarāt sañjāyate kālaḥ kālād vyāpakaḥ ucyate || vyāpako hi bhagavān rudro bhogāyamāno yadā śete rudrastadā saṃharyate prajāḥ || ucchvasite tamo bhavati tamasaḥ āpo'śvañjalyā mathite mathitaṃ śiśire śiśiraṃ madhyamānaṃ phenaṃ bhavati phenādaṇḍaṃ bhavatyaṇḍādbrahmā bhavati brahmaṇo lokā bhavanti || arcayanti tapaḥ satyaṃ madhukṣaranti yaddhruvam || etaddhi paramaṃ tapaḥ || āpo jyotī raso'mṛtaṃ brahmabhūrbhuvaḥ svarom nama iti

3.6.p1

ya idamatharvaśiro brāhmaṇo'dhīte || aśrotriyaḥ śrotriyo bhavati || anupanītaṃ upanīto bhavati || so'gnipūto bhavati || sa vāyupūto bhavati || sa sūryapūto bhavati || sa somapūto bhavati || sa satyapūto bhavati || sa sarvairdevairjñāto bhavati || sa sarvavedairanudhyāto bhavati
sa sarveṣu tīrtheṣu snāto bhavati || tena sarvaiḥ kratubhiriṣṭaṃ bhavati || gāyatryāḥ ṣaṣṭisahasrāṇi japtāni bhavanti || praṇavānāmayutaṃ japtaṃ bhavati || sa cakṣuṣaḥ paṅktiṃ punāti || āsaptamāt puruṣayugānpunātītyāha bhagavānatharvaśiraḥ sakṛjjaptvaiva śuciḥ sa pūtaḥ karmaṇyo bhavati || dvitīyaṃ japtvā gaṇādhipatyamavāpnoti || tṛtīyaṃ japtvaivamevānupraviśatyoṃ satyamoṃ satyamoṃ satyam ityatharvaṇarahasyam

3.6.p2

iti śiraupaniṣat

4.1.1

atha puruṣo ha vai nārāyaṇo'kāmayata prajāḥ sṛjeyeti || nārāyaṇātprāṇo jāyate || manaḥ sarvendriyāṇi ca khaṃ vāyurjyotirāpaḥ pṛthivī viśvasya dhāriṇī || nārāyaṇādbrahmā jāyate || nārāyaṇādrudro jāyate || nārāyaṇādindro jāyate || nārāyaṇātprajāpatiḥ prajāyate || nārāyaṇāddvādaśādityā rudrā vasavaḥ sarvāṇi chandāṃsi || nārāyaṇādevāḥ samutpadyante || nārāyaṇātpravartante || nārāyaṇe pralīyante || athādityo nārāyaṇaḥ || brahmā nārāyaṇaḥ || śivaśca nārāyaṇaḥ || śakraśca nārāyaṇaḥ || kālaśca nārāyaṇaḥ || diśaśca nārāyaṇaḥ || ūrdhvaṃ ca nārāyaṇaḥ || adhaśca nārāyaṇaḥ || antarbahiśca nārāyaṇaḥ || nārāyaṇa evedaṃ sarvaṃ yadbhūtaṃ yacca bhāvyam || niṣkalo nirañjano nirvikalpo nirākhyātaḥ śuddho deva eko nārāyaṇo na dvitīyo'sti kaścit || ya evaṃ veda || sa viṣṇureva bhavati sa viṣṇureva bhavati || oṃ ityagre vyāharet || nama iti paścāt || nārāyaṇāyetyupariṣṭāt || oṃ ityekākṣaram || nama iti dve akṣare || nārāyaṇeti pañcākṣarāṇi || etadvai nārāyaṇasyāṣṭākṣaram
padam | yo ha vai nārāyaṇasyāṣṭākṣaraṃ padamadhīyeti | anupanayanaḥ
sarvamāyureti | vindate prajāṃ rāyaspoṣaṃ gaupatyam | tato'mṛtatvamaśnute
tato'mṛtatvamaśnuta iti pratyagānandaṃ brahmapuruṣaṃ praṇavasvarūpam | akāra
ukāro makāra iti | tānekadhā saṃyojya tadeva tadobhivri | yamuktvā
mucyate yogī janmasaṃsārabandhanāt | oṃ namo nārāyaṇāyeti mantropāsakaḥ | vaikuṇṭhabhuvanaṃ gacchati | tadidaṃ paramaṃ puṇḍarīkaṃ vijñānaghanam | tasmāttadvidābhamātram | brahmaṇyo devakīputro brahmaṇyo

4.1.2

madhusūdanaḥ | sarvabhūtasthamekaṃ vai nārāyaṇam | kāraṇarūpaṃ parabrahmakam
etadatharvaśīrṣa yo'dhīte | sāyamadhīyāno divasakṛtaṃ pāpaṃ nāśayati
prātaradhīyāno rātrikṛtaṃ pāpaṃ nāśayati | sāyaṃ prātaḥ prayuñjāno
apāpo bhavati | madhyandinamādityābhimukho'dhīyānaḥ | sadyaḥ
pañcāmahāpātakopapātakebhyo mucyate | sarvavedapārāyaṇapuṇyaṃ labhate
śrīnārāyaṇasāyujyamavāpnoti | ya evaṃ veda | ityupaniṣat
iti nārāyaṇātharvaśīrṣam
atha sūryātharvāṅgirasaṃ vyākhyāsyāmaḥ brahmā ṛṣiḥ | ādityo
devatā | gāyatrī chandaḥ | haṃsāgninārāyaṇayuktaṃ bījam | hallekhā
śaktiḥ | dvipadādi sargasaṃyuktaṃ kīlakam | dharmārthakāmamokṣeṣu jape
viniyogaḥ
ṣaṭsvarāḍhyabījena ṣaḍaṅgaṃ raktāmbujasaṃsthitaṃ saptāśvarathinaṃ
hiraṇyavarṇaṃ caturbhujaṃ padmadvayābhayavaradahastaṃ kālacakrapraṇetāraṃ ca śrīsūryanārāyaṇaṃ ya evaṃ veda sa vai brāhmaṇaḥ | oṃ bhūḥ | oṃ bhuvaḥ | oṃ svaḥ | oṃ
mahaḥ | oṃ janaḥ | oṃ tapaḥ | oṃ satyam | oṃ tatsavi | parorajasesāvadom
oṃ āpojyotīraso'mṛtaṃ brahma bhūrbhuvaḥ svarom | sūrya ātmā jagatastasthuṣaśca | sūryāddhai khalvimāni bhūtāni jāyante | sūryādyajñāḥ
parjanyo'nnamātmā | namaste ādityāya tvameva kevalaṃ kartāsi
tvameva pratyakṣaṃ viṣṇurasi | tvameva pratyakṣaṃ brahmāsi | tvameva pratyakṣa
rudro'si tvameva pratyakṣamṛgsi tvameva pratyakṣa yajurasi | tvameva
pratyakṣaṃ sāmāsi | tvameva pratyakṣamatharvāsi | tvameva sarvaṃ chandosi
ādityādvāyurjāyate | ādityādbhirjāyate | ādityādāpo jāyante

4.1.3

ādityājjyotirjāyate | ādityādvyoma diśo jāyante | ādityādbhedā jāyante | ādityādvā jāyante | ādityo vā eṣa
etanmaṇḍalaṃ tapati | asāvādityo brahma | ādityo'nta karaṇamanobuddhicittāhaṅkārā | a dityo vai vyānasamānodānāpānaprāṇāḥ
ādityo vai śrotratvakcakṣurasanānāsāḥ | ādityo vai vākpāṇipādopasthapāyūni | ādityo vai śabdasparśarūparasagandhāḥ | ādityo
vai vacanādānagamanānandavisargāḥ | ānandamayo jñānamayo vijñānamaya
āditya | namo mitrāya bhānave mṛtyormā pāhi bhrājiṣṇave viśvahetave
namaḥ | sūryo no divaspātu vāto antarikṣāt | agnirna pārthivebhyaḥ
sūryodbhavanti bhūtāni | sūryeṇa pālitāni tu | sūrye layaṃ prāpnuvanti
yaḥ sūryaḥ so'hameva ca | cakṣurnovaiḥ savitā | cakṣurna uta parvataḥ
cakṣurbhrātā dadhātu naḥ | ādityāya vidmahe sahasrakarāya dhīmahi
tannaḥ sūryaḥ pracodayāt | savitā paścāttāt | savitā purasnāt
savitottarāttāt | savitāādharāttāt | savitā naḥ suvatu
sarvatātim | savitāno rāsatāṃ dīrghamāyuḥ | omityekākṣaraṃ brahma vṛṇiriti dve akṣare sūrya ityakṣaradvayam | āditya iti
trīṇyakṣarāṇi etadvai sūryasyāṣṭākṣaraṃ manum| yaḥ sadāharaharjapati
yo'sau brahmaṇyobrāhmaṇo bhavati| sūryābhimukhaṃ japtvā mahāvyādhibhayātpramucyate| alakṣmīrnaśyati| abhakṣyabhakṣaṇātpūto bhavati| apeyapānātpūto bhavati| agamyāgamanātpūto bhavati| vācyasambhāṣaṇātpūto
bhavati| madhyāhne sūryābhimukhaḥ paṭhet| sadyaḥ pañcamahāpāpātpramucyate| seṣā sāvitrī vidyā na kasyacitpraśaṃset| etanmahābhāgaḥ
prātaḥ paṭhati sa bhāgyavān jāyate| paśūn vindati vedārthaṃ labhate

4.1.4

trikālaṃ japtvā kuruśataphalaṃ prāpnoti| hastāditye japati sa
mahāmṛtyaṃ tarati| ya evaṃ veda| ityupaniṣat||iti sūryārtharvaśīrṣam
śriyāmāyānaṃ yadvimalavasane sarvajagatākriyākhyāmbudhanante niyata haviṣāṃ pāvanavidhau
dhiyāṃ pāvitryāyo'vanividitatīrthaṃ vanamayavapuścedaṃ śarve sakalamaśubhaṃ vārayatu naḥ

4.2

śivārdhāṅge vāso vidhijatanayāyāḥ prathamato
gṛhante kailāse rajitabhuvanabhrājitataṭe
bhramartyā''krīḍe bāḍyavanidharaputryāssuranutesaridrūpapañcaitaddharatu jagatāṃ pāpamakhilam

4.3

idaṅkurmārdhāmbhuvanajagatām̐ khaṇḍamakhilapavitrīkartuṃ vai navasalilabimbaṃ vidadhatī
prabhāse śuddhe ca drumavati sughāṭe surapateḥsamuttīrṇādhārāmbharaṇavasanā śaivaśikharāt

4.4

saridrūpandhūtavājani vṛjinanāśaṅkaru śivaṃjanānāṃ madrāṇāṃ gṛhatanayavittāptamanasām
uvācedaṃ śambhurmudutaramanojñaṃ madhuvacaḥbhavānīmāpannāṃ vinayanatadehām̐ nijagirau