Pramāṇa · Search · About · API

Atharvashirsha 2

Atharvaśīrṣa 2

Language
Sanskrit

Contents

2.2

3]
tvameva kevalaṃ karttāsi
tvameva kevalaṃ dharttāsi
tvameva kevalaṃ harttāsi
tvameva sarvaṃ khalvidaṃ brahmāsi
tvaṃ sākṣādātmā'si nityam
ṛtaṃ vacmi | satyaṃ vacmi

2.3

ava tvaṃ mām | ava vaktāram | ava śrotāram
ava dātāram | ava dhātāram | avānūcānamava śiṣyam
ava paścāttāt | ava purastāt | avottarāttāt
ava dakṣiṇāttāt | ava cordhvāttāt | avādharāttāt
sarvato māṃ pāhi pāhi samantāt

2.4

tvaṃ vāṅmayastvaṃ cinmayastvamānandamayastvaṃ brahmamayastvaṃ
saccidānandādvitīyo'si | tvaṃ pratyakṣaṃ brahmāsi | tvaṃ jñānamayo vijñānamayo'si

2.5

sarvaṃ jagadidaṃ tvatto jāyate | sarvaṃ jagadidaṃ tvattastiṣṭhati | sarvaṃ jagadidaṃ tvayi layameṣyati | sarvaṃ jagadidaṃ
tvayi pratyeti | tvaṃ bhūmirāpo'nalo'nilo nabhaḥ | tvaṃ
catvāri vākpadāni

2.6

evamavyākṛtamayaṃ gaṇeśaṃ pratipādya sarvajanamūlādhārasthitiṃ
pratipādayannāha
tvaṃ guṇatrayātītaḥ | tvamavasthātrayātītaḥ | tvaṃ dehatrayātītaḥ
tvaṃ kālatrayātītaḥ | tvaṃ mūlādhārasthito'si nityam
tvaṃ śaktitrayātmakaḥ | tvāṃ yogino dhyāyanti nityam
tvaṃ brahmā tvaṃ viṣṇustvaṃ rudrastvamindrastvamagnistvaṃ vāyustvaṃ
sūryastvaṃ candramāstvaṃ brahma bhūrbhuvaḥsvarom

2.7

gaṇādiṃ pūrvamuccārya varṇādīṃstadanantaram
anusvāraḥ parataraḥ | ardhendulasitam
tāreṇa ruddham | etattava manusvarūpam
gakāraḥ pūrvarūpam | akāro madhyamarūpam
anusvāraścāntyarūpam | binduruttararūpam
nādaḥ sandhānam | sam̐hitā sandhiḥ
saiṣā gaṇeśavidyā | gaṇaka ṛṣiḥ
nicṛdgāyatrīcchandaḥ | gaṇapatirdevatā | oṃ gaṃ

2.8

ekadantāya vidmahe vakratuṇḍāya dhīmahi
tanno dantī pracodayāt

2.9

ekadantaṃ caturrhastaṃ pāśamaṅkuśadhāriṇam
radaṃ ca varadaṃ hastairbibhrāṇaṃ mūṣakadhvajam
raktaṃ lambodaraṃ śūrpakarṇakaṃ raktavāsasam
raktagandhānuliptāṅgaṃ raktapuṣpaiḥ supūjitam
bhaktānukampinaṃ devaṃ jagatkāraṇamacyutam
āvirbhūtaṃ ca sṛṣṭyādau prakṛteḥ puruṣātparam
evaṃ dhyāyati yo nityaṃ sa yogī yogināṃ varaḥ

2.9-2

cihnayuktaṃ yo nityaṃ dhyāyati sa yogī, brahmaikyātmakatvāt | yogaścittavṛttinirodhaḥ
[pā0yo01sū02] cittaṃ pañcavidham | kṣiptaṃ mūḍhaṃ vikṣiptamekāgraṃ niruddhamiti cittasya bhūmayaḥ, vyāsakṛtabhāṣye pratipāditatvāt | tatra nareṇa yatra cittaṃ kṣiptaṃ tatra
tadanubhavayuktaṃ bhavati tatkṣiptam, sarvamāyāmohayuktajanahṛtsthatvāt | yatra nareṇa cittaṃ
kṣiptaṃ tajjñānatayā nānājñānabhramadhārakatvānmūḍham, piśācatulyanarahṛtsthatvāt
mumukṣūṇāṃ cittaṃ vikṣiptaṃ saṃsāraviṣayāṃstiraskṛtya brahmaparaṃ tadapi brahmānubhavahīnaṃ,
viṣayāsaktatvādbrahmānubhavasukhahīnatvānnānātapaḥ paraitvācca | anna-prāṇādyavyākṛtaparyantānubhavayuktamekāgraṃ cittaṃ, sarvaikyasamādhisukhayuktatvāt | satyaṃ jñānamanantaṃ
brahmānubhavasukhayuktaṃ niruddhākhyaṃ, sarvaikyabhāvahīnatvādbrahmaparatvācca
“manaso vṛttihīnasya brahmākāreṇa yā sthitiḥ
asaṃprajñātanāmā'sau samādhirabhidhīyate”
iti smṛteḥ | tatastattvamasyanubhavasukhayuktaṃ nirodhabhūmihīnatvāccittavṛttinirodhātmakaṃ pañcabhūmivarjitaṃ brahmabhūtaprakāśakatvāt | tvaṃpada-tatpadāsipadavibhāgaśūnyatvācca | evaṃ cittaṃ jitvā yogī bhavatīti, brahmaikyātmakatvāt | yogināṃ
śuka-vāmadevādīnāṃ varo gaṇeśabhaktiparāyaṇatvāt pratyakṣatattvamasi śarīrabhṛnnavadhācittapraveśakāyika-vācika-mānasika-sāṃsargikasadābrahmatatparaceṣṭātmakatvāt vedādihṛdgatajñānajanoddhārakatvācca | na caivam yogīdarśanasparśanādijanoddhārakatvāt
prārabdhakṣayabrahmaikyatvāt śreṣṭhatama iti vācyam | navadhā cittaśūnyavaddhārakatvādvedādihṛdgatanānopadeśadīnatvātprārabdhakṣaye svayameva brahmaikyatvājjanoddhārakṛtatvādyogī śreṣṭhaḥ | gāṇeśayogī tu śreṣṭhatamaḥ, pūrvoktabrahmaceṣṭāparatvājjanoddhārakatvācca | na caivaṃ śiva-viṣṇvādidhyānayukto'pi yogināṃ varaḥ, tattadbhaktiparāyaṇatvāditi vācyam | teṣāmatharvaśiraḥsu tattvamasyādimahāvākyātmakaśarīrābhāvādyogipadābhāvācca | tatra paramahaṃsā yogino gāṇeśā bhavanti, yogipadasya paramahaṃsaparatvāt ekagaṇeśātharvaśīrṣapratipādanatvāt anyadevādhikāraśūnyatvācca
daṇḍahīnāḥ paramahaṃsā brahmabhūtāṃstadvandanaṃ brahmaśabdābhidham, nārāyaṇātmakabhā
vāt | “daṇḍagrahaṇamātreṇa naro nārāyaṇo bhavet” iti smṛteḥ | gāṇeśayogivandanaṃ gaṇeśaśabdābhidhaṃ ca, paramahaṃsānāṃ varatvāt || iti dhyānātmakau
navamaḥ khaṇḍaḥ

2.10

evaṃ dhyānaṃ pratipādya stutyarthamāha—
namo brātapataye namo gaṇapataye namaḥ prathamapataye namaste'stu lambodarāyaikadantāya vighnanāśine śivasutāya varadamūrtaye namaḥ

2.11

etadatharvaśīrṣaṃ yo'dhīte sa brahmabhūyāya kalpate
sa sarvavighnairna bādhyate | sa sarvatra sukhamedhate | sa
pañcamahāpāpātpramucyate | sāyamadhīyāno divasakṛtaṃ pāpaṃ nāśayati | prātaradhīyāno rātrikṛtaṃ
pāpaṃ nāśayati | sāyamprataḥprayuñjāno apāpo
bhavati | sarvatrādhīyāno'pavighno bhavati | dharmamarthaṃ
kāmaṃ mokṣaṃ ca vindati | idamatharvaśīrṣamaśiṣyāya
na deyam | yo yadi mohāddāsyati sa pāpīyānbhavati | sahasrāvartanādyaṃ yaṃ kāmamadhīte taṃ tamanena sādhayet

2.12

anena gaṇapatimabhiṣiñcati sa vāggmī bhavati
caturthyāmanaśnañjapati sa vidyāvānbhavati | ityatharvaṇavākyam | brahmādyāvaraṇaṃ vidyānna bibheti
kadācaneti

2.13

yo dūrvāṅkurairyajati sa vaiśravaṇopamo bhavati | yo
lājairyajati sa yaśovānbhavati sa medhāvānbhavati| yo modakasahasreṇa yajati| sa vāñchitamavāpnoti | yaḥ sājyasamidbhiryajati sa sarvaṃ labhate sa
sarvaṃ labhate

2.14

aṣṭau brāhmaṇānsamyaggrāhayitvā sūryavarcasvī bhavati
sūryagrahe mahānadyāṃ pratimāsannidhau vā japtvā
siddhamantro bhavati | mahāvighnātpramucyate | mahādoṣātpramucyate | mahāpratyavāyātpramucyate | sa sarvavidbhavati sa sarvavidbhavati ya evaṃ vedaṃ

2.14.p1

ityatharvaṇavedopaniṣatsu gaṇeśārthavaśīrṣa samāptam
oṃ namaḥ paramātmane
mo bhoḥ sahṛdayāḥ āryadeśīyaprācīnavidyāvaibhavamurarīkurvanto mahāśayāḥ viditamastu tatra bhavatāṃ bhavatām | yatkila puṇyākhyapattane devyāḥ sarasvatyāḥ vilāsasthānamiva bahusāhasrikadhanavyayena ānandāśrama ityākhyaṃ bhavanaṃ nirmāpayatā mahodayena
mahādeva cimaṇājī āpṭe iti sugṛhītanāmadheyena-na kevalaṃ bhāratavarṣīyāṇāmeva apitu akhilasya jagato'pyatīvopakṛtam | tasya ca uddeśādikaṃ pūrvameva vijñāpanapatradvārā sarvān pratyāveditam | bahunā pariśrameṇa saṅgahītāni saṅgrahiṣyante ca bahūni prācīnasaṃskṛtagranthapustakāni | mudrāyantramapi tatraiva saṃsthāpitam | aprasiddhagranthāvalyāḥ mudraṇamapyārabdham | kramaśaḥ pracayagamanā bhaviṣyanti ca bahavo granthāḥ
tatra tāvat "ānandāśramagranthāvalyāḥ" prārambhe asya mahataḥ kāryasya vighnavighātopaśamanāthaṃ gaṇapatipūjanamivedaṃ gaṇeśāyatharvaśīrṣaṃ sabhāṣyaṃ niveśitam | asya granthasya saṃśodhanaṃ puṇyapattanasyairbahubhirvidvadvarairārabhya niḥsāramidaṃ bhāṣyamiti kṛtvopekṣitam
tadanantaraṃ matsṛhadvareṇānandāśramādhipatinā'bhyarthitena kāryāntaravyāpṛtatvādalabdhabahulāvakāśenāpi mayā ślāghanīyasyāsya lokopakārikāryasya yathāśakti kimapi sāhāyyaṃ
kartavyamiti kṛtvosya granthasya saṃśodhanaṃ kathaṃkathamapi ārabdham | tatra ca pañca ādarśapustakānyupalabdhāni | tāni yathāka. saṃjñitaṃ-śālivāhanaśake 1738 dhātṛnāmasaṃvatsare mārgabahuḷa 5 myāṃ
likhitaṃ mahādeva cimaṇājī āpṭe ityetaiḥ saṃgṛhītamekam
kha. saṃjñitaṃ-iṃdūranivāsibhiḥ bhāūsāheba kive ityetaiḥ preṣitam | nāsyopari
śakādikaṃ kiñcit
ga. saṃjñitaṃ-umbaragāṃvanivāsibhiḥ vināyaka bhikājī pimpūṭakara ityabhidhaiḥ
preṣitam | saṃvat 1938 vṛṣanāma saṃvatsare kārtika śu0 dvitīyāyāṃ likhitam
gha. saṃjñitaṃ-vaṭodaranivāsibhiḥ bāppāsāheba mairāḷa ityetaiḥ preṣitaṃ śakahīnaṃ ca
ṅa. saṃjñitaṃ-ciṃcavaḍanivāsināṃ ciṃtāmaṇabhaṭṭa kośe ityeteṣāmekaṃ śake 1791
īśvaranāmasaṃvatsare caitra śu0 pratipadi likhitam

Linked texts (6)