Pramāṇa · Search · About · API

Upanishatsamgraha 2

Upaniṣatsaṃgraha 2

Language
Sanskrit

2.1

oṃ bhadraṃ karṇebhiriti śāntiḥ | oṃ devā ha vai svargaṃ lokamāyaṃste
devā rudramapṛcchanko bhavāniti so'bravīdahamekaḥ prathamamāsīdvartāmi ca bhaviṣyāmi ca nānyaḥ kaścinmatto vyatirikta iti
so'ntarādantaraṃ prāviśaddiśo vyantaraṃ prāviśatso'haṃ nityānityo vyaktāvyakto brahmābrahmāhaṃ prāñcaḥ pratyañco'haṃ dakṣiṇāñca
udañco'hamadhaścordhvaścāhaṃ diśaśca pradiśaścāhaṃ pumānapumāṃstriyaścāhaṃ
sāvitryahaṃ gāyatryahaṃ triṣṭubjagatyanuṣṭupchāhaṃ chando'haṃ satyo'haṃ gārhapatyo dakṣiṇāgnirahavanīyo'haṃ gaurahaṃ gauryahamṛgahaṃ yajurahaṃ sāmāhamatharvāṅgiraso'haṃ jyeṣṭho'haṃ śreṣṭho'haṃ variṣṭho'hamāpo'haṃ tejo'haṃ
guhyo'hamaraṇyo'hamakṣaramahaṃ kṣaramahaṃ puṣkaramahaṃ pavitramahaṃmagraṃ caṃ madhyaṃ
ca bahiśca purastājjyotirityahameva sarvaṃ vyomameva sa sarve samā yo
māṃ veda sa devānveda sa sarvāṃśca vedānsāṅgānapi brahma brāhmaṇaiśca gāṃ
gobhirbrāhmaṇānbrāhmaṇyena havirhaviṣā''yurāyuṣā satyena satyaṃ
dharmeṇa dharmaṃ tarpayāmi svena tejasā tato ha vai te devā rudramapṛcchaṃste devā rudramapaśyaṃste devā rudramadhyāyaṃste devā ūrdhvabāhavo rudraṃ
stunvanti

2.2

oṃ yo vai rudraḥ sa bhagavānyaśca brahmā tasmai vai namo namaḥ 1 oṃ
yo vai rudraḥ sa bhagavānyaśca viṣṇustasmai vai namo namaḥ 2 oṃ yo
vai rudraḥ sa bhagavānyaśca skandastasmai vai namo namaḥ 3 oṃ yo vai
rudraḥ sa bhagavānyaścendrastasmai vai namo namaḥ 4 oṃ yo vai rudraḥ sa
bhagavānyaścāgnistasmai vai namo namaḥ 5 oṃ yo vai rudraḥ sa bhagavānyaśca vāyustasmai vai namo namaḥ 6 oṃ yo vai rudraḥ sa bhagavānyaśca
sūryyastasmai vai namo namaḥ 7 oṃ yo vai rudraḥ sa bhagavānyaśca somastasmai vai namo namaḥ 8 oṃ yo vai rudraḥ sa bhagavānye cāṣṭau grahāstasmai vai namo namaḥ 9 oṃ yo vai rudraḥ sa bhagavānye cāṣṭau pratigrahāstasmai vai namo namaḥ 10 oṃ yo vai rudraḥ sa bhagavānyā ca
bhūstasmai vai namo namaḥ 11 oṃ yo vai rudraḥ sa bhagavānyā ca bhuvastasmai vai namo namaḥ 12 oṃ yo vai rudraḥ sa bhagavānyā ca svastasmai
vai namo namaḥ 13 oṃ yo vai rudraḥ sa bhagavānyā ca pṛthivī tasmai
vai namo namaḥ 14 oṃ yo vai rudraḥ sa bhagavānyaccāntarikṣaṃ tasmai vai
namo namaḥ 15 oṃ yo vai rudraḥ sa bhagavānyā ca dyaustasmai vai
namo namaḥ 16 oṃ yo vai rudraḥ sa bhagavānyāścā''pastasmai vai
namo namaḥ 17 oṃ yo vai rudraḥ sa bhagavānyacca tejastasmai vai namo
namaḥ 18 oṃ yo vai rudraḥ sa bhagavānyaccā''kāśaṃ tasmai vai namo
namaḥ 19 oṃ yo vai rudraḥ sa bhagavānyaśca kālastasmai vai namo namaḥ
20 oṃ yo vai rudraḥ sa bhagavānyaśca yamastasmai vai namo namaḥ 21
oṃ yo vai rudraḥ sa bhagavānyaśca mṛtyustasmai vai namo namaḥ 22 oṃ
yo vai rudraḥ sa bhagavānyaccāmṛtaṃ tasmai vai namo namaḥ 23 oṃ yo
vai rudraḥ sa bhagavānyacca viśvaṃ tasmai vai namo namaḥ 24 oṃ yo vai
rudraḥ sa bhagavānyacca sthūlaṃ tasmai vai namo namaḥ 25 oṃ yo vai rudraḥ
sa bhagavānyacca sūkṣmaṃ tasmai vai namo namaḥ 26 oṃ yo vai rudraḥ sa
bhagavānyacca śuklaṃ tasmai vai namo namaḥ 27 oṃ yo vai rudraḥ sa bhagavānyacca kṛṣṇaṃ tasmai vai namo namaḥ 28 oṃ yo vai rudraḥ sa bhagavānyacca kṛtsnaṃ tasmai vai namo namaḥ 29 oṃ yo vai rudraḥ sa bhagavānyacca satyaṃ tasmai vai namo namaḥ 30 oṃ yo vai rudraḥ sa bhagavānyacca sarvaṃ tasmai vai namo namaḥ 31

2.3

bhūsta ādirmadhyaṃ bhuvaste svaste śīrṣaṃ viśvarūpo'si brahmaikastvaṃ dvidhā tridhā vṛddhastvaṃ śāntistvaṃ puṣṭistvaṃ hutamahutaṃ dattamadattaṃ
sarvamasarvaṃ viśvamaviśvaṃ kṛtamakṛtaṃ paramaparaṃ parāyaṇaṃ ca tvam | apāma
somamamṛtā abhūmāganma jyotiravidāma devān | kimasmānkṛṇavadarātiḥ kimu dhūrtiramūrtaṃ martyaṃ ca | somasūryaḥ purastātsūkṣmaḥ
puruṣaḥ sarvaṃ jagaddhitaṃ vā etadakṣaraṃ prājāpatyaṃ saumyaṃ sūkṣmaṃ puruṣaṃ
grāhyamagrāhyeṇa bhāvaṃ bhāvena saumyaṃ saumyena sūkṣmaṃ sūkṣmeṇa vāyavyaṃ
vāyavyena grasati tasmai mahāgrāsāya vai namo namaḥ| hṛdisthā devatāḥ
sarvā hṛdi prāṇāḥ pratiṣṭhitāḥ | hṛdi tvamasi yo nityaṃ tisro
mātrāḥ parastu saḥ| tasyottarataḥ śiro dakṣiṇataḥ pādau ya uttarataḥ
sa oṃkāro ya oṃkāraḥ sa praṇavo yaḥ praṇavaḥ sa sarvavyāpī yaḥ
sarvavyāpī so'nanto yo'nantastattāraṃ yattāraṃ tacchuklaṃ yacchuklaṃ
tatsūkṣmaṃ yatsūkṣmaṃ tadvaidyutaṃ yadvaidyutaṃ tatparaṃ brahma yatparaṃ brahma sa
eko ya ekaḥ sa rudro yo rudraḥ sa īśāno ya īśānaḥ sa bhagavānmaheśvaraḥ

2.4

atha kasmāducyata oṃkāro yasmāduccāryamāṇa eva prāṇānūrdhvamutkrāmayati tasmāducyata oṃkāro'tha kasmāducyate praṇavo yasmāduccāryamāṇa eva ṛgyajuḥsāmātharvāṅgiraso brahma brāhmaṇebhyaḥ
praṇāmayati nāmayati ca tasmāducyate praṇavo'tha kasmāducyate
sarvavyāpī yasmāduccāryamāṇa eva yathā snehena palalapiṇḍamiva
śāntarūpamotaprotamanuprāpto vyatisṛṣṭaśca tasmāducyate sarvavyāpyatha
kasmāducyate'nanto yasmāduccāryamāṇa eva tiryagūrdhvamadhastāccāsyānto nopalabhyate tasmāducyate'nanto'tha kasmāducyate tāraṃ
yasmāduccāryamāṇa eva garbhajanmavyādhijarāmaraṇasaṃsāramahābhayāttārayati trāyate tasmāducyate tāramatha kasmāducyate śuklaṃ
yasmāduccāryamāṇa eva krandate klāmayate tasmāducyate śukramatha
kasmāducyate sūkṣmaṃ yasmāduccāryamāṇa eva sūkṣmo bhūtvā śarīrāṇyadhitiṣṭhati sarvāṇi cāṅgānyabhimṛśati tasmāducyate sūkṣmamatha
kasmāducyate vaidyutaṃ yasmāduccāryamāṇa evāvyakte mahati tamasi
dyotayate tasmāducyate vaidyutamatha kasmāducyate paraṃ brahma yasmātparamaparaṃ parāyaṇaṃ ca bṛhadbṛhatyā bṛṃhayati tasmāducyate paraṃ brahmātha
kasmāducyata eko yaḥ sarvānprāṇāṃtsaṃbhakṣya saṃbhakṣaṇenājaḥ saṃsṛjati visṛjati ca | tīrthameke vrajanti tīrthameke dakṣiṇāḥ pratyañca
udañcaḥ prāñco'bhivrajantyeke teṣāṃ sarveṣāmiha saṃgatiḥ sākaṃ sa
eko bhūtaścarati prajānaṃstasmāducyata eko'tha kasmāducyate rudro
yasmādṛṣibhirnānyairbhaktairdrutamasya rūpamupalabhyate tasmāducyate rudro'tha
kasmāducyata īśāno yaḥ sarvāndevānīśata īśanībhirjananībhiśca śaktibhiḥ | abhi tvā śūra nonumo'dugdhā iva dhenavaḥ
īśānamasya jagataḥ svardṛśamīśānamindra tasthuṣa iti tasmāducyata
īśāno'tha kasmāducyate bhagavānmaheśvaro yasmādbhaktā jñānena bhajatyanugṛhṇāti ca vācaṃ saṃsṛjati visṛjati ca yaḥ sarvānbhāvānparityajyā''tmajñānena yogaiśvaryeṇa mahati mahīyate tasmāducyate bhagavānmaheśvarastadetadrudracaritam

2.5

eṣo'ha devaḥ pradiśo nu sarvāḥ pūrvo ha jātaḥ sa u garbhe antaḥ
sa eva jātaḥ sa janiṣyamāṇaḥ pratyaṅjanāstiṣṭhati sarvatomukhaḥ
eko rudro na dvitīyāya tasthau ya imāllokānīśata īśanībhiḥ
pratyaṅjanāstiṣṭhati saṃcukocāntakāle saṃsṛjya viśvā bhuvanāni
goptā | yo yoniṃ yonimadhitiṣṭhatyeko yenedaṃ saṃcarati vicarati
sarvam | tamīśānaṃ varadaṃ devamīḍyaṃ nicāyyemāṃ śāntimatyantameti | kṣamāṃ hitvā hetujālasya mūlaṃ buddhyā saṃcitaṃ sthāpayitvā
tu rudre rudramekatvamāhuḥ | śāśvataṃ vai purāṇamapamūrjena paśavo'nunāmayantaṃ mṛtyupāśān | tadetenā''tmannetenārdhacaturthamātreṇa
śāntiṃ saṃsṛjati pāśavimokṣaṇam | yā sā prathamā mātrā brahmadaivatyā raktā varṇena yastāṃ dhyāyate nityaṃ sa gacchedvrāhmaṃ padam
yā sā dvitīyā mātrā viṣṇudevatayā kṛṣṇā varṇena yastāṃ
dhyāyate nityaṃ sa gacchedvaiṣṇavaṃ padam | yā sā tṛtīyā mātreśānadevatyā kapilā varṇena yastāṃ dhyāyate nityaṃ sa gacchedaiśānaṃ padam
yā sārdhacaturthī mātrā sarvadekatyā'vyaktībhūtā khaṃ vicarati
śuddhasphaṭikasaṃnibhā varṇena yastāṃ dhyāyate nityaṃ sa gacchetpadmanāmakaṃ tadetamupāsīta munayo'vāgvadanti na tasya
grahaṇamayaṃ panthā vihita uttareṇa yena devā yānti yena
pitaro yena ṛṣayaḥ paramaparaṃ parāyaṇaṃ ceti | vālāgramātraṃ
hṛdayasya madhye viśvaṃ devaṃ jātarūpaṃ vareṇyam | tamātmasthaṃ ye nu
paśyanti dhīrāsteṣāṃ śāntirbhavati netareṣām | yasminkrodhaṃ yā
ca tṛṣṇā kṣamāṃ ca tṛṣṇāṃ hitvā hetujālasya mūlam | buddhyā
saṃcitaṃ sthāpayitvā tu rudre | rudramekatvamāhuḥ | rudro hi śāśvatena
purāṇeneṣamūrjeṇa tapasā niyantā | agniriti bhasma vāyuriti
bhasma jalamiti bhasma sthalamiti bhasma vyometi bhasma sarvaṃ ha vā
idaṃ bhasma mana etāni cakṣūṃṣi yasmādvratamidaṃ pāśupataṃ yadbhasmanā'ṅgāni saṃspṛśettasmādbrahma tadetatpāśupataṃ paśupāśavimokṣaṇāya

2.6

yo agnau rudro yo apsvantarya oṣadhīrvīrudha āviveśa
ya imā viśvā bhūtāni cākḷpe tasmai rudrāya namo astvagnaye
yo rudro agnau yo rudra oṣadhīrvīrudha āviveśa | yo rudra imā
viśvā bhuvanāni cākḷpe tasmai rudrāya vai namo namaḥ| yo rudro apsu
yo rudra oṣadhīṣu yo vanaspatiṣu | yena rudreṇa jagadūrdhvaṃ dhāritaṃ
pṛthivī dvidhā 3tridhartā dhāritā nāgā ye'ntarikṣe tasmai rudrāya
vai namo namaḥ | mūrdhānamasya saṃsīvyātharvā hṛdayaṃ ca yat | mastiṣkādūrdhvaḥ prairayatpavamāno'dhi śīrṣataḥ | tadvā atharvāṇaḥ śiro
devakośaḥ samubjitaḥ | tatprāṇo abhirakṣati śiro annamatho
manaḥ| nava divo devajanena guptā navāntarikṣāṇi nava bhūme imāḥ
yasminnidaṃ sarvamotaprotaṃ yasmādanyanna paraṃ kiṃcanāsti| na tasmātpūrvaṃ na paraṃ tadasti na bhūtaṃ nota bhavyaṃ yadāsīt| sahasrapādekamūrdhā vyāptaṃ sa evedamāvarīvarti bhūtam | akṣarātsaṃjāyate kālaḥ
kālādvyāpaka ucyate| vyāpako hi bhagavānrudro bhogāyamāno yadā
śete rudrastadā saṃhāryate prajāḥ | ucchvasite tamo bhavati tamasa āpo
apsrvaṅgulyā mathite mathitaṃ śiśire śiśiraṃ madhyamānaṃ pheno bhavati
phenādaṇḍaṃ bhavatyaṇḍādbrahmā bhavati brahmaṇo vāyurvāyorom̐kāra oṃkārātsāvitrī sāvitryā gāyatrī gāyatryā lokā bhavanti| arcayanti
tapaḥ satyaṃ madhu kṣaranti yadbruvam| etaddhi paramaṃ tapa āpo jyotīraso'mṛtaṃ brahma bhūrbhuvaḥ svarom̐ nama iti

2.7

ya idamatharvaśiro brāhmaṇo'dhīte'śrotriyaḥ śrotriyo bhavatyanupanīta upanīto bhavati so'gnipūto bhavati sa vāyupūto bhavati sa
sūryapūto bhavati sa somapūto bhavati sa satyapūto bhavati sa
sarvapūto bhavati sa sarvairdevairjñāto bhavati sa sarvairvedairanudhyāto
bhavati sa sarveṣu tīrtheṣu snāto bhavati tena sarvaiḥ kratubhiriṣṭaṃ
bhavati gāyatryāḥ ṣaṣṭisahasrāṇi japtāni bhavantītihāsapurāṇānāṃ
rudrāṇāṃ śatasahasrāṇi japtāni bhavanti praṇavānāmayutaṃ japtaṃ
bhavatyā cakṣuṣaḥ paṅktiṃ punātyā saptamātpuruṣayugānpunātītyāha bhagavānatharvaśiraḥ sakṛjjaptvaiva śuciḥ pūtaḥ karmaṇyo bhavati dvitīyaṃ
japtvā gaṇādhipatyamavāpnoti tṛtīyaṃ japtvaivamevānupraviśatyom̐
satyamom̐ satyam

2.5-2

ityatharvavede'tharvaśiraupaniṣatsamāptā

Linked texts (5)