Pramāṇa · Search · About · API

Upanishads 8

Upanishads 8

Language
Sanskrit

Contents

8.1.1

sūryatāpinyupaniṣat samāptā
oṃ sarveṣāṃ prāṇibuddhudānāṃ niraṃjanāvyaktāmṛtanidhau vilayavilāsaḥ sthitirvijṛmbhate | teṣāmeva punarbhavanaṃ no ihāsti | sa yathā mṛtpiṇḍe ghaṭānāṃ tantau paṭānāṃ tathaiveti bhavati | vastuto nopādānamata eva nopādeyamata eva na nimittamata eva na vidyā na purāṇaṃ no vedā netihāsā iti na jagaditi na brahmā no viṣṇuḥ nātha rudro neśvaro na binduḥ no kaleti agre
madhye'vasāne sarvaṃ yathāvasthitaṃ yathāvasthitajñānaṃ teṣāṃ no bhavatyāgamapurāṇetihāsadharmaśāstreṣu dhṛtābhimānāste| yattāni tu mugdhataramuniśabdavācyaiḥ jīvabudbudaiḥ
racitānīti bhavanti| tatra prāmāṇyaṃ tāhaśānāmeva| te tvajñānenāvṛtāḥ sayatnena garbhāstadapyeṣa śloko bhavati| tadatra śloko bhavati
iha tenāpyajñānena no kiñcit| atha yathāvasthitajñānena kiṃcit
neti yadasti tadasti yannāsti nāsti tat| kālakarmātmakamidaṃ svabhāvātmakaṃ
ceti| na sukṛtaṃ no duṣkṛtam| ata eva sumerudātāro godātāro vā
goghnaiḥ brāhmaṇaghnaiḥ surāpānaiḥ paśyatoharaiḥ parokṣaharairvā gurupāpaniṣṭhaiḥ sarvāpaniṣṭhaiḥ
samānāsta ete| taiśca na gauḥ na brāhmaṇaḥ na surā na paśyatoharaḥ na
parokṣaharaḥ na gurupāpāni na laghupāpāni mata eva tanniṣṭhāḥ mata eva na
nirvāṇaṃ no niraya iti tadapyeṣa śloko bhavati
tattvajñānaṃ guhāyāṃ niviṣṭamajñāniklṛptamārgaṃ suṣṭhu vadanti| te
tatra sābhimānā vartante| puṣpitavacanena mohitāste bhavanti| sa
yathāturā bhiṣaggrahaṇakāle bālā apathyāhitaguḍādinā jananyā vañcitā
iti nānādevatā gurukarmatīrthaniṣṭhāśca te bhavanti| kecidvayaṃ vaidikā

8.1.2

iti vadanti| nānye'smabhyam| kecidvayaṃ sarvaśāstrajñā iti| kecidvayaṃ
devānugrahavantaḥ| kecidvayaṃ svapne upāsyadevatābhāṣiṇaḥ| kecidvayaṃ devā iti
kecidvayaṃ śrīmaddamāramaṇanalinabhṛṅgā iti| kecittu nṛtyantu| kecittu mūrkhā
vayaṃ paramabhaktā iti vadanto rudanti patanti ca| ye kecanaite te sarve'pyajñāninaḥ| ye tu jñānino bhavanti ye tattvajñāninaśca taisteṣāṃ ko viśeṣaḥ
mata eva keṣāścitkaiścidbhedaḥ| mata eva yatra viriñciviṣṇurudrā īśvaraśca
gacchanti tatraiva śvāno gardabhāḥ mārjārāḥ kṛmayaśca mata eva na śvānagardabho na
mārjāraḥ na kṛmiḥ nottamāḥ na madhyamāḥ na jaghanyāḥ| tadapyeṣa śloko bhavati
na tacchandaḥ na kiṃśabdaḥ na sarve śabdāḥ na mātā no pitā na
bandhuḥ na bhāryā na putro na mitraṃ no sarve tathāpi sādhakairātmasvarūpaṃ
veditumicchadbhirjīvanmumukṣubhiḥ santaḥ sevyāḥ| bhāryā putro gṛhaṃ dhanaṃ sarvaṃ tebhyo
deyam | karmādvaitaṃ na kāryaṃ bhāvādvaitaṃ tu kāryam | niścayena sarvādvaitaṃ kartavyam
gurau dvaitamavaśyaṃ kāryam | yato na tasmādanyat | yena sarvamidaṃ prakāśitam
ko'nyaḥ tasmātparaḥ | sa jīvanmukto bhavati sa jīvanmukto bhavati | ya evaṃ
veda | ya evaṃ veda
iti svasaṃvedyopaniṣat saṃpūrṇā
atha śrīvarāharūpiṇaṃ bhagavantaṃ praṇamya sanatkumāraḥ papraccha | adhīhi
bhagavan ūrdhvapuṇḍravidhim | kiṃ dravyaṃ kiṃ sthānaṃ kā rekhā ko mantraḥ kaḥ
kartā kiṃ phalamiti ca | śrīvarāha uvāca | kṣīrābdhitaḥ śvetadvīpe
kṣīrakhaṇḍān vainateya ānīya saṭābhiḥ dvidalanaśvetamṛttikākhaṇḍamuktisādhikā

8.1.3

bhavanti | viṣṇupatnīṃ mahīṃ devīmiti śvetamṛttikāṃ namaskṛtya, omiti
hastenoddhṛtya
aśvakrānte rathakrānte viṣṇukrānte vasundharā
śirasā dhāritā devi rakṣasva māṃ pade pade
ityetābhiḥ pārthayet | imaṃ me gaṅgeti jalamādāya, gandhadvāreti
nikṣipya, viṣṇornukamiti mardayet | tanmadhye nṛsiṃhabījaṃ vilikhya, "ato
devā avantu naḥ" iti viṣṇugāyatryā trivāramabhimantrya "nārāyaṇāya vidmahe
vāsudevāya dhīmahi | tanno viṣṇuḥ pracodayāt |" ityekavāram
śvetamṛdevi pāpaghne viṣṇudehasamudbhave
cakrāṅkite namaste'stu dhāraṇānmuktidā bhava
śrīcūrṇaṃ śrīkaraṃ divyaṃ śriyaścāṅge samudbhavam
puṇḍraṃ ca yasya madhye tu dhāryaṃ mokṣārthibhiḥ smṛtam
tisro rekhāḥ prakurvīta vratametattu vaiṣṇavam
yastvevaṃ vijānīyāt sa nārāyaṇasāyujyamavāpnoti | na ca
punaḥ kutra kutra dhāryam | matpādākṛtayaśca ūrdhvapuṇḍrā nāsādayaḥ smṛtāḥ
rekhādvādaśakasthāne | prathamaṃ tu lalāṭake dvitīyaṃ tu nābhau tṛtīyaṃ
vakṣasi caturthe kaṇṭhe pañcamaṃ nābhidakṣiṇe ṣaṣṭhaṃ dakṣiṇabāhau saptamaṃ taddhvaskandhe aṣṭamaṃ nābhyuttare navamaṃ vāmabāhau daśamaṃ taddhvaskandhe ekādaśaṃ
pṛṣṭhordhvataḥ dvādaśaṃ kaṇṭhapṛṣṭhe mokṣaṃ dehi śirasi | nārāyaṇe mayyacalā
bhaktistu vardhate | saṃjñena phalaṃ labdhvā tadviṣṇoḥ paramaṃ padamavāpnoti
keśāvādidvādaśanāmabhiḥ brahmacārī gṛhastho yatiśca sarvebhyo duḥkhebhyo mukto
bhavati | sarveṣu tīrtheṣu snāto bhavati | sarvairdevaiḥ jñāto bhavati
aśrotriyaḥ śrotriyo bhavati | anupanīto'pyupanīto bhavati | ācakṣuṣaḥ paṅktiṃ

8.1.4

punāti | na ca punarāvartate na ca punarāvartate | ityāha bhagavān varāharūpī
ya evaṃ vedetyupaniṣat
ityūrdhvapuṇḍropaniṣat samāptā
atha praṇipatya kātyāyano brahmāṇamanvayuṅkta | adhīhi bhagavaḥ kiṃ
pavitrāṇāṃ pavitram | kena vā karmaṇā saphalāni | kiṃ duṣkaraṃ tapo
martyānām | kena sukareṇāmṛtatvameti | sa hovāca | sādhu te suyogaḥ śrṛṇu
bho pavitraṃ sulabhaṃ sukaram | yadviṣṇukṣetram | tatra mṛtsnāṃ śvetāṃ "uddhṛtāsi" ityuddharet | amṛtameva śvetamṛtsnā bhavati | tāṃ śuddhajalena praṇavena gharṣayet
devapitṛkarmāṇyārabhamāṇastayā nityamūrdhvapuṇḍraṃ bibhṛyānmantraiḥ keśavādīnām
tadrahitaṃ karma niṣphalaṃ rakṣāṃsi gṛhṇīyuḥ | tadevamabhyuktaṃ bhavati | nāsādikeśāntamūrdhvapuṇḍraṃ viṣṇoḥ sthitasya caraṇadvayākṛti | ekāṅgulaṃ pādatarorasya mūlam | tadutpanne dve śākhe | tadeva ca madhyākāro'ṅgulādanyūnaḥ
sa śrīḥ pratiṣṭhāyai | śrīrharidrā | yato hariṃ drāvayati tacchrīcūrṇaṃ śriyāvadhūtaṃ
ādityavarṇaṃ śrīphale dhārayet | tajjalena śrībījena saṃmṛjya tatsūkṣmarekhāṃ
dhārayet | sa śrīmān bhavati | te dve śākhe haṃsavarṇe gāyatrītriṣṭupchandasī
ātmaparamātmadaivatye darśapūrṇamāsike iṣṭāpūrtakiye bhuktimuktiphale | sā
rekhā śrīvarṇā | gāyatrī chandaḥ | ānandakriyāmṛtatvaphalā | ayamūrdhvapuṇḍravidhiḥ | evaṃ viditvā yo dhārayati sa sarvakarmāhò bhavati | kāyikātpūto
bhavati | sa viṣṇusāyujyamavāpnoti sa viṣṇusāyujyamavāpnoti | ya evaṃ
veda | ityupaniṣat
oṃ namaskṛtya bhagavantaṃ nāradaḥ sarveśvaraṃ vāsudevaṃ papraccha | śrībhagavan

8.1.5

ūrdhvapuṇḍravidhiṃ dravyamantrasthalādisahitaṃ me brūhīti | taṃ hovāca bhagavān
vāsudevo vaikuṇṭhasthānodvaṃva mama prītikaraṃ madbhaktairentrādibhirdhāritaṃ viṣṇucandanaṃ
vaikuṇṭhasthānādāhṛtya dvārakāyāṃ mayā pratiṣṭhitaṃ candanaṃ kuṅkumādisahitaṃ
viṣṇucandanaṃ mamāṅge pratidinamālipyaṃ gopībhiḥ prakṣālanāt gopīcandanamākhyātaṃ madaṅgalepanaṃ puṇyaṃ cakratīrthāntaḥsthitaṃ cakrasamāyuktaṃ pītavarṇaṃ muktisādhanaṃ
bhavati || atha gopīcandanaṃ namaskṛtyoddhṛtya,
gopīcandana pāpaghna viṣṇudehasamudbhava
cakrāṅkita namastubhyaṃ dhāraṇānmuktido bhava
iti prārthanam | "imme gaṅge" iti jalamādāya, "viṣṇornukaṃ" iti mardayet | "ato devā avantu naḥ" ityetābhirṛmbhirviṣṇugāyatryā
trivāramabhimantrya,
śaṃkhacakragadāpāṇe dvārakānilayācyuta
govinda puṇḍarīkākṣa rakṣa māṃ śaraṇāgatam
iti māṃ dhyātvā, gṛhastho lalāṭādisthaleṣvanāmikāṅgulyā
viṣṇugāyatryā keśavādidvādaśanāmabhirvā dhārayet | brahmacārī vānaprastho
lalāṭakaṇṭhahṛdayabāhumūleṣu vaiṣṇavagāyatryā kṛṣṇādipañcanāmabhirvā dhārayet | yatistarjanyā śirolalāṭahṛdayeṣu praṇavena dhārayet | brahmādayastrayo mūrtayastisro
vyāhṛtayastrīṇi chandāṃsi trayo lokāḥ trayo vedāstrayaḥ svarāḥ
trayo'gnayo jyotiṣmantastrayaḥ kālāstisro'vasthāstraya ātmānaḥ puṇḍrātrayaḥ
ūrdhvāḥ akārokāramakārāḥ ete sarve praṇavamayordhvapuṇḍtrayātmakāstadetadomityekadhā samabhavan | paramahaṃso lalāṭe praṇavenaikamūrdhvapuṇḍraṃ vā dhārayet | tat
dīpaprakāśaṃ svamātmānaṃ paraṃ brahmaivāhamasmīti bhāvayan yogī matsāyujyamavāpnoti

8.1.6

athānyo hṛdayasyordhvaṃ puṇḍraṃ madhyaṃ bahuhṛdayakamalamadhye vā svamātmānaṃ
bhāvayet
tasya madhye vahniśikhā aṇīyordhvā vyavasthitā
gopī kā| kā nāma saṃrakṣaṇī| kutaḥ saṃrakṣaṇī| lokasya narakāt
mṛtyormahābhayācca saṃrakṣaṇī| candanaṃ tuṣṭikaraṇam| kiṃ tuṣṭikaraṇam
brahmānandakāraṇam| ya evaṃ vidvānetadākhyāpayet| ya etacca dhārayedgopīcandanamṛttikāniruktyāni (?) dhāraṇamātreṇa ca brahmaloke mahīyate brahmaloke
mahīyata iti
gopyo nāma viṣṇupatnyastāsāṃ candanaṃ āhlādanam| kaścāhlāda eṣa
brahmānandarūpaḥ| kāśca viṣṇupatnyo gopyo nāma jagatsṛṣṭisthityantakāriṇyaḥ
prakṛtimahadahamādyā mahāmāyāḥ| kaśca viṣṇuḥ paraṃ brahmaiva viṣṇuḥ
kaścāhlādo gīpīcandanasaṃsaktamānuṣāṇāṃ pāpasaṃharaṇācchuddhāntaḥkaraṇānāṃ brahmajñānaprāptiśca ya evaṃ veda| ityupaniṣat
gopītyagra ucyatām| candanaṃ tu tataḥ paścāt| gopītyakṣaradvayam
candanaṃ tryakṣaram| tasmādakṣaraṣaṭkam| ya evaṃ vidvān gopīcandanaṃ
dhārayedakṣayaṃ padamāpnoti| paṃcatvaṃ na sa paśyati| tato'mṛtatvamaśnuta iti
atha māyāśabalitabrahmāsīttataśca mahadādyā brahmaṇo mahāmāyāsaṃmīlanāt
paṃcabhūteṣu gandhavatī pṛthivyāsīt| pṛthivyāśca vaibhavāṇavabhedāḥ pītavarṇā
mṛdo jāyante| lokānugrahārthaṃ māyāsahitaṃ brahma saṃbhogavaśādasya candanasya
vaibhavaṃ ya evaṃ vidvān yatihaste dadyādanugrahārthaṃ māyāpallavaḥ sarvamāpnuyeti
tataḥ prājāpatyaṃ rāyaspoṣaṃ gaupatyaṃ yacca etadrahasyaṃ sāyaṃprātardhyāyedhorātrakṛtaṃ
pāpaṃ nāśayati mṛto mokṣamaśnute mṛto mokṣamaśnuta iti
gopīcandanapaṅkena lalāṭaṃ yastu lepayet

8.1.7

ekadaṇḍī tridaṇḍī vā sa vai mokṣaṃ samaśnute

8.2

gopīcandanaliptāṅgo yaṃ yaṃ paśyati cakṣuṣā
taṃ taṃ pūtaṃ vijānīyādrājabhiḥ satkṛto bhavet

8.3

brahmaghnaśca kṛtaghnaśca goghnaśca gurutalpagaḥ
teṣāṃ pāpāni naśyanti gopīcandanadhāraṇāt

8.4

gopīcandanaliptāṅgo mriyate yatra kutracit
abhivyāpyāyato bhūtvā devendrapadamaśnute

8.5

gopīcandanaliptāṅgaṃ puruṣaṃ ya upāsate
evaṃ brahmādayo devāḥ sanmukhāstamupāsate

8.6

gopīcandanaliptāṅgaḥ puruṣo yena pūjyate
viṣṇupūjitabhūtitvādviṣṇuloke mahīyate

8.7

sadācāraḥ śubhākalpo mitāhāro jitendriyaḥ
gopīcandanaliptāṅgaḥ sākṣādviṣṇumayo bhavet

8.8

gopīcandanaliptāṅgo vrataṃ yastu samācaret
tataḥ koṭiguṇaṃ puṇyamityevaṃ manurabravīt

8.9

gopīcandanaliptāṅgairjapadānādikaṃ kṛtam
nyūnaṃ saṃpūrṇatāṃ yāti vidhānena viśeṣataḥ

8.10

gopīcandanamāyuṣyaṃ balārogyavivardhanam
kāmadaṃ mokṣadaṃ caiva ityevaṃ munayo'bruvan

8.11

agniṣṭomasahastrāṇi vājapeyaśatāni ca
teṣāṃ puṇyamavāpnoti gopīcandanadhāraṇāt

8.12

gopīcandanadānasya cāśvamedhasamaṃ phalam
na gaṅgayā samaṃ tīrthaṃ na śuddhirgopicandanāt

8.13

bahunātra kimuktena gopīcandanamaṇḍanam
na tattulyaṃ bhavelloke nātra kāryā vicāraṇā

8.14

candanaṃ vāpi gopīnāṃ kelikuṅkumasambhavam
maṇḍanāt pāvanaṃ nṛṇāṃ muktimuktiphalapradam

8.15

kṛṣṇagopīratodbhūtaṃ pāpannaṃ gopicandanam
tatpradānātsarve vedacaturvargaphalapradam

8.16

tilamātrapradānena kāñcanādrisamaṃ phalam
kuṅkumaṃ kṛṣṇagopīnāṃ jalakrīḍāsu saṃbhṛtam

8.17

gopīcandanamityuktaṃ dvāravatyāṃ sureśvaraiḥ
kṛṣṇagopījalakrīḍākuṅkumaṃ candanairyutam

8.18

tilamātraṃ pradāyedaṃ punātyādaśamaṃ kulam
gopīcandanakhaṇḍaṃ tu cakrākāraṃ sulakṣaṇam
viṣṇurūpamidaṃ puṇyaṃ pāvanaṃ pītavarṇakam

8.18.p1.1

āpo ha vā idamagra āsan | tatra prajāpatirvāyurbhūtvāśrāmyatedaṃ sṛjeyamiti | sa tapo'tapyata | tata oṅkāramapaśyattato vyāhṛtīstato gāyatrī gāyatryā vedāstairidamasṛjat | dhūmamārgavistṛtaṃ hi vedārthamabhisandhāya caturdaśa lokān sṛjat | tata upaniṣadaḥ śrutayaḥ āvirbhavuḥ | arcirmārgavistṛtaṃ vedārthamabhisandhāya sarvān vedān sarahasyopaniṣadaṅgān brahmaloke sthāpayāmāsa | sa etāścopaniṣadvaisvatentare saguṇaṃ brahma vidhinānandaikarūpaṃ puruṣottamarūpeṇa mathurāyāṃ vasudevasadmanyāvirbhaviṣyati | tatrabhavatyaḥ sarvalokaiḥ kṛṣṇasaundaryaṃ krīḍāmogagopikāsvarūpaiḥ parabrahmānandaikarūpaṃ kṛṣṇaṃ bhajiṣyatha | tatra ślokau—
iti brahmavaraṃ labdhvā śrutayo brahmalokagāḥ
kṛṣṇamārādhayāmāsurgokule dharmasaṃkule
śrīkṛṣṇāsyaparaṃ brahma gopikāḥ śrutayo'bhavan
etatsaṃbhogasaṃbhūtaṃ candanaṃ gopicandanam | iti
atha tulasyupaniṣadaṃ vyākhyāsyāmaḥ | nārada ṛṣiḥ | atharvāṅgiracchandaḥ | amṛtā tulasī devatā | sudhā bījam | vasudhā śaktiḥ | nārāyaṇaḥ
kīlakam | śyāmāṃ śyāmavapurdharāṃ ṛksvarūpāṃ yajurmanāṃ [?] brahmātharvaprāṇāṃ
kalpahastāṃ purāṇapaṭhitāṃ amṛtodbhavāṃ amṛtarasamañjarīṃ anantāṃ anantarasabhogadāṃ
vaiṣṇavīṃ viṣṇuvallabhāṃ mṛtyujanmanivarhiṇīṃ darśanātpāpanāśinīṃ sparśanātpāvanīṃ
abhivandanādroganāśinīṃ sevanānmṛtyunāśinīṃ vaikuṇṭhārcanādbhipaddhantrīṃ bhakṣaṇāt
vyayunapradāṃ prādakṣiṇyāddāridryanāśinīṃ mūlamlepanānmahāpāpabhañjinīṃ ghrāṇatarpaṇādantarmalanāśinīṃ ya evaṃ veda sa vaiṣṇavo bhavati | vṛthā na chindyāt

8.18.p1.2

dṛṣṭvā pradakṣiṇaṃ kuryāt | yāṃ na spṛśet | parvaṇi na vicinvet | yadi
vicinvati sa viṣṇuhā bhavati | śrītulasyai svāhā | viṣṇupriyāyai svāhā
amṛtāyai svāhā | śrītulasyai vidmahe viṣṇupriyāyai dhīmahi | tanno amṛtā
pracodayāt
amṛte'mṛtarūpāsi amṛtatvapradāyini
tvaṃ māmuddhara saṃsārāt kṣīrasāgarakanyake
śrīsakhi tvaṃ sadānande mukundasya sadā priye
varadābhayahastābhyāṃ māṃ vilokaya durlabhe
avṛkṣavṛkṣarūpāsi vṛkṣatvaṃ me vināśaya
tulasyatularūpāsi tulākoṭinibhe'ñjare
atule tvatulāyāṃ hi harireko'sti nānyathā
tvameva jagatāṃ dhātrī tvameva viṣṇuvallabhā
tvameva surasaṃsevyā tvameva mokṣadāyinī
tvacchāyāyāṃ vasellakṣmīstvanmūle viṣṇuravyayaḥ
samantāddevatāḥ sarvāḥ siddhacāraṇapannagāḥ
yanmūle sarvatīrthāni yanmadhye brahmadevatāḥ
yadagre vedaśāstrāṇi tulasīṃ tāṃ namāmyaham
tulasi śrīsakhi śubhe pāpahāriṇi puṇyade
namaste nāradanute nārāyaṇamanaḥpriye
brahmānandāśrusaṃjāte vṛndāvananivāsini
sarvāvayavasaṃpūrṇe amṛtopaniṣadrase
tvaṃ māmuddhara kalyāṇi mahāpāpābdhidustarāt
sarveṣāmapi pāpānāṃ prāyaścittaṃ tvameva hi
devānāṃ ca ṛṣīṇāṃ ca pitṝṇāṃ tvaṃ sadā priye
vinā śrītulasīṃ viprā ye'pi śrāddhaṃ prakurvate
vṛthā bhavati tacchrāddhaṃ pitṝṇāṃ nopagacchati
tulasīpatramutsṛjya yadi pūjāṃ karoti vai
āsurī sā bhavet pūjā viṣṇuprītikarī na ca
yajñaṃ dānaṃ japaṃ tīrthaṃ śrāddhaṃ vai devatārcanam
tarpaṇaṃ mārjanaṃ cānyanna kuryāttulasīṃ vinā
tulasīdārumaṇibhiḥ japaḥ sarvārthasādhakaḥ
evaṃ na veda yaḥ kaścit sa vipraḥ śvapacādhamaḥ

8.18.p1.3

ityāha bhagavān brahmāṇaṃ nārāyaṇaḥ, brahmā nāradasanakādibhyaḥ, sanakādayo vedavyāsāya, vedavyāsaḥ śukāya, śuko vāmadevāya, vāmadevo munibhyaḥ,
munayo manubhyaḥ procuḥ | ya evaṃ veda sa śrīhityāyāḥ pramucyate | sa vīrahatyāyā: pramucyate | sa brahmahatyāyā: pramucyate | sa mahābhayāt pramucyate
sa mahāduḥkhāt pramucyate | dehānte vaikuṇṭhamavāpnoti vaikuṇṭhamavāpnoti
ityupaniṣat
iti tulasyupaniṣat samāptā
atha praṇipatya nārado brahmāṇaṃ prāyuṅkta | adhīhi bhagavanme kiṃ
pavitrāṇāṃ pavitraṃ kena sukareṇāmṛtatvameti | sa hovāca sādhutve niyogaṃ
sulabhaṃ pavitraṃ sulabhaṃ sukaraṃ tadviṣṇukṣetraṃ tatra mṛdaṃ śvetaṃ "uddhṛtāsi" ityuddharet
amṛtameva śvetamuddhavati | mūlamantradvayaṃ ca "viṣṇornukam," "gandhadvāraam"
ityetābhirabhimantrayet | devapitṛkarmāṇyārabhamāṇastyī nityamūrdhvapuṇḍraṃ ca
kuryānmantraiḥ keśavādīnām | tatkarma saphalaṃ ca bhavati | na rakṣāṃsi gṛhṇīyuḥ
tadevamabhyuktaṃ bhavati | nāsādikeśāntamūrdhvapuṇḍraṃ viṣṇoḥ sthitasya caraṇadvayākṛti | āyatamekāṅgulaṃ pādatarorasya mūlam | tadutpanne dve rekhe | tathaiva ca
dhṛtaṃ viṣṇunā vā "ādityavarṇe tapasaḥ" iti haridrāṃ śrīphale dhārayet
tajjalena śrībījena saṃmṛjya tatsūkṣmarekhāṃ dhārayet | te dve śākhe haṃsavarṇe
gāyatrītriṣṭubdaivatye ātmaparamātmadaivatye lakṣmīnārāyaṇadaivatye darśapūrṇamāseṣṭake
iṣṭāpūrtakriye .....
atha brahmāṇaṃ bhagavantaṃ sanatkumāraḥ papraccha | kīdaśaṃ nārāyaṇāṣṭākṣaraṃ
bhavatīti vyācaṣṭe | atha yo vai nārāyaṇaḥ sa bhagavān parabrahmaṇa ānando

8.18.p1.4

bhavati | jñātvā jīvanmukto bhavati | saccidānandasvarūpaparavastu bhavati
aṣṭākṣaraṃ aṣṭamūrtiṃ bhavati | prathamarūpaḥ pṛthivīrūpo bhavati | dvitīyamāpo
bhavati | tṛtīyastejo bhavati | caturtho vāyurbhavati | pañcama ākāśo
bhavati | ṣaṣṭhaścandramā bhavati | saptamaḥ sūryo bhavati | aṣṭamo yajamānaḥ
bhūmirāpastathā tejo vāyurvyoma ca candramāḥ
sūryaḥ pumāṃstathāceti mūrtayaścāṣṭa kīrtitāḥ
akārokāramakāranādabindukalānusandhānadhyānāṣṭavidhā aṣṭākṣaraṃ
bhavati | akāraḥ sadyojāto bhavati | ukāro vāmadevaḥ | aghoro makāro
bhavati | tatpuruṣo nādaḥ | bindurīśānaḥ | kalā vyāpako bhavati
anusandhāno nityaḥ | dhyānasvarūpaṃ brahma | sarvavyāpako'ṣṭākṣaraḥ
nārāyaṇaḥ paraṃ brahma jñānaṃ nārāyaṇaḥ paraḥ
nārāyaṇaṃ mahāpuruṣaṃ viśvamātmānamavyayam
antarbahiśca tatsarvaṃ sthito nārāyaṇaḥ paraḥ
sahasraśīrṣā devamakṣaraṃ paramaṃ padam
nārāyaṇaṃ śivaṃ śāntaṃ sarvavedāntagocaram
sṛṣṭiḥ sthitiśca saṃhāratirodhānānusaṃmatam
pañcakṛtyasya kartāraṃ nārāyaṇamanāmayam

8.18.p2

ityātharvaṇarahasye nārāyaṇapūrvatāpinīye prathamaḥ khaṇḍaḥ

Linked texts (5)