Pramāṇa · Search · About · API

Chandahsutra 9

Mṛtasañjīvanī 9

Language
Sanskrit

9.1

yasya pāde makāranakārajakārarephagakārā bhavanti, tadvṛttaṃ ‘praharṣiṇī’ nāma | tribhirdaśabhiśca yatiḥ || tatrodāharaṇam— ma na ja ra ga ma na ja ra ga ' ' ' | | | | ' | ' | ' ' ' ' ' | | | | ' | ' | ' ' uttaṅga-stanakalasadvayonnatāṅgī lolākṣī vipulanitambaśālinī ca | vimboṣṭhī naravaramuṣṭimeyamadhyā sā nārī bhavati manaḥpraharṣiṇīti ||

9.2

yasya pāde jakārabhakārau sakārajakārau gakāraśca, tadvṛttaṃ ‘rucirā’ nāma | caturbhirnavabhiśca yatiḥ || tatrodāharaṇam—
ja bha sa ja ga ja bha sa ja g mṛgatvacā ruciratarāmvarakriyaḥ, kapālabhṛt kapilajaṭāgrapallavaḥ | lalāṭadṛg—dahanadṛṇīkṛtasmaraḥ punātu vaḥ śiśuśaśiśekharaḥ śivaḥ ||

9.3

yasya pāde makāratakārau yakārasakārau gakāraśca, tadvṛttaṃ ‘mattamayūra’ nāma | pūrvvaiva yatiḥ ||tatrodāharaṇam— ma ta ya sa ga ma ta ya sa ga vyūḍhoraskaḥ siṃhasamānānnatamadhyaḥ pīnaskandho māṃsalahastāyatabāhuḥ kambugrīvaḥ snigdhaśarīrastanulomā bhuṅkte rājyaṃ mattamayūrākkṛtinetraḥ ||

9.4

yasya pāde nakāratrayaṃ sakāro gakāraśca, tadvṛttaṃ ‘gaurī’ nāma | tatrodāharaṇam— na na na sa ga na na na sa ga sakalabhuvanajagagaṇatapādā nijapadabhajanaśamitaviṣādā | vijitasarasiruhanayanapadmā bhavatu sakalamiha jagati gaurī ||

9.5

yasya pāde makāratakārau nakārasakārau gakārau ca bhavatastadvṛtta ‘masambādhā’ nāma | pañcabhirnavabhiśca yatiḥ || tatrodāharaṇam— ma ta na sa ga ga ' ' ' ' ' | | | | | | ' ' ' bhaṅktvā durgāṇi dra mavanamakhilaṃ chittvā hatvā tatsainyaṃ karituragabalaṃ hṛtvā | yenāsambādhā sthitirajani vipannāṇāṃ sarvorvīnāthaḥ sa jayati nṛpatirmuñjaḥ ||

9.6

yasya pāde nakārau rephasakāralakāragakārāśca, tadvṛtta‘maparājitā’ nāma | saptabhiḥ saptabhiśca yatiḥ || tatrodāharaṇam— na na ra sa la ga na na ra sa la ga | | | | | | ' | ' | | | | ' | | | | | | ' | ' | | | ' | ' phaṇipativalayaṃ jaṭāmukuṭojjvalaṃ manasijamathanaṃ triśūlavibhūṣitam | smarasi yadi sakhe śivaṃ śaśiśekharaṃ bhavati tava tanuḥ parairaparājitā ||

9.7

yasya pāde nakārau bhakāranakāralakāragakārāśca, tadvṛttaṃ ‘praharaṇakalitā’ nāma | cakārāt pūrvoktai va yatiḥ || tatrodāharaṇam—
na na bha na la ga | | | | | | ' | | | | | | ' suramunimanujai-rupacitacaraṇāṃ ripubhayacakita-tribhuvanaśaraṇām | praṇamata mahiṣāsuravadhakupitāṃ, praharaṇakalitāṃ-paśupatidayitām ||

9.8

yasya pāde takārabhakārau jakārau gakārau ca, tadvṛttaṃ ‘vasantatilakā’ nāma || tatrodāharaṇam — ta bha ja ja ga ga ' ' | ' | | | ' | | ' | ' ' utkarṣiṇī janadṛśāṃ stanabhāragurvī nīlotpaladyutimalimnu calocanā ca | siṃhonnatatrikataṭī kuṭilālakāntā kāntā vasantatilakā nṛpavallabhā'sau || atra pādānte yatiḥ ||

9.9

iyameva vasantatilakā kāśyapasya ācāryyasya matena ‘siṃhonnatā’ nāma bhavati || pūrvvamevodāharaṇam ||

9.10

iyameva vasantatilakā saitavasya ācāryyasya mate 'uddharṣiṇī' nāma || pūrvvamevodāharaṇam || atiśakkaryyām—

9.11

yasya pāde nakārāścatvāraḥ sakāraśca, tadvṛttaṃ 'candrāvarttā' nāma || tatrodāharaṇam— na na na na sa | | | | | | | | | | | | | | ' paṭujavapavana, calitajalalaharītaralitavihaga-nicayaravamukharam | vikasitakamala—surabhiśucisalilaṃ vicarati pathika—manasi śaradi saraḥ || atra svarairvvasubhiśca yatirityāmnāyaḥ ||

9.12

saiva candrāvarttā 'mālā' nāma bhavati, yadā ṣaṣṭhe navame ca varṇe yatiḥ || tatrodāharaṇam— navavikasita--kuvalayadalacayane niśamaya nava—jaladharamiha gagane |

9.13

saiva candrāvarttā ‘maṇiguṇanikaro’ nāma bhavati, yadā aṣṭabhiḥ saptabhiśca yatiḥ || tatrodāharaṇam—

9.14

yasya pāde nakārau makārayakārau yakāraśca, tadvṛttaṃ ‘mālinī’ nāma | pūrvvaiva yatiḥ || tatrodāharaṇam—
aṣṭau—

9.15

yasya pāde bhakārarephau nakārāstrayo gakāraśca, tadvṛttaṃ ‘ṛṣabhagajavilasitaṃ’ nāma | saptabhirnavabhiśca yatiḥ ||—tatrodāharaṇam— bha ra na na na ga ' | | ' | ' | | | | | | | | | ' āyatabāhudaṇḍa—mupacitapṛthuhṛdayaṃ pīnakaṭipradeśa—mṛṣabhagajavilasitam | vīramudārasattva—matiśayaguṇarasikaṃ śrīraticañcalāpi na pariharati puruṣam ||

9.16

yasya pāde nakārasakāramakārarephāḥ sakāralakāragakārāśca, tadvṛttaṃ ‘hariṇī’ nāma | ṣaḍbhiścaturbhiḥ saptabhiśca yatiḥ || tatrodāharaṇam— na sa ma ra sa la ga | | | | | ' ' ' ' ' | ' | | ' | ' kuvalayadala—śyāmā pīno—nnatastanaśālinī cakitahariṇī—netracchāyā malimlucalocanā | manasijadhanu—rjyānirghoṣai—riva śrutipeśalai— rmanasi lalanā līlālāpaiḥ karoti mamotsavam || etadṛṣabhavillasitamityapare ||

9.17

yasya pāde jakārasakārau punastau yakāralakāragakārāśca, tadvṛttaṃ 'pṛthvī' nāma | aṣṭabhirnavabhiśca yatiḥ || tatrodāharaṇam— ja sa ja sa ya la ga | ' | | | ' | ' | | | ' | ' ' | ' hatāḥ samiti śatrava—stribhuvane prakīrṇaṃ yaśaḥ kṛtaśca guṇināṃ gṛhe niravadhirmahānutsavaḥ | tvayākṛtaparigrahe kṣitipavorasiṃhāsane nitāntaniravagrahā phalavatī ca pṛthvī kṛtā ||

9.18

yasya pāde bhakārarephanakārabhakāranakāralakāragakārā bhavanti, tadvṛttaṃ 'vaṃśapatrapatitaṃ' nāma | daśabhiḥ saptabhiśca yatiḥ || tatrodāharaṇam— bha ra na bha na la ga ' | | ' | ' | | | ' | | | | | | ' adya kuruṣva karma sukṛtaṃ yadi para—divase mitra vidheyamastibhavataḥ kimu cirayasi tat | jīvitamalpakālakalanā—laghutarataralaṃ naśyati vaṃśapatrapatitaṃ himasaliḷamiva ||

9.19

yasya pāde makārabhakāranakāratakārau gakārau ca, tadvṛttaṃ ‘mandākrāntā’ nāma | caturṣu ṣaṭsu saptasu ca yatiḥ || tatrodāharaṇam— ma bha na ta ta ga ga ' ' ' ' | | | | | ' ' | ' ' | ' ' pratyādiṣṭaṃ samaraśirasaḥ kāṃ diśaṃ prāpa naṣṭaṃ tvaṃ niḥśeṣaṃ kuru ripubalaṃ mārgamāsādya sadyaḥ | kiṃ nāśrauṣīḥ pariṇatadhiyāṃ nītiyogyopadeśaṃ mandākrāntā bhavati phalinī vārilakṣmīḥ kṣayāya ||

9.20

yasya pāde yakāramakāranakārasakārabhakāralakāragakārā bhavanti, tadvṛttaṃ ‘śikhariṇī’ nāma | ṣaṭsvekādaśasu ca yatiḥ || tatrodāharaṇam— ya ma na sa bha la ga | ' ' ' ' ' | | | | | ' ' | | | ' yaśaḥśeṣībhūte jagati naranāthe guṇanidhau pravṛtte vairāgye viṣayarasaniṣkrāntamanasām |

9.21

yasya pāde makāratakāranakāra yakāratrayañca, tadvṛttaṃ 'kusumitalatāvellitā' nāma | pañcasu ṣaṭsu saptasu ca yatiḥ || tatrodāharaṇam— ma ta na ya ya ya ' ' ' ' ' | | | | | ' ' | ' ' | ' ' dhanyānāmetāḥ kusumitalatā-vellitotphullavṛkṣāḥ sotkaṇṭhaṃ kūjat—parabhṛtakalā—lāpakolāhalintyaḥ ! madhvādau mādyan —madhukarakalo —dgītajhaṅkāraramyā grāmāntasrotaḥ—parisarabhuvaḥ prītimutpādayanti ||

9.22

yasya pāde makārasakārau jakārasakārau takārau gakāraśca bhavati, tadvṛttaṃ 'śārdūlavikrīr̤itaṃ' nāma | dvādaśabhiḥ saptabhiśca yatiḥ || tatrodāharaṇam—
idānīṃ kṛtiḥ prakṛtirākṛtirvikṛtiḥ saṃkṛtiratikṛtirutkṛtiśceti sapta kṛtayaḥ krameṇaikākṣaravṛddhayodāhriyante | tatra kṛtau—

9.23

yasya pāde makārarephabhakāranakārayakārabhakāralakāragakārā bhavanti, tadvṛttaṃ ‘suvadanā’ nāma | saptasu saptasu ṣaṭsu ca yatiḥ || tatrodāharaṇam—
yasya pāde makāraḥ ṣaṣṇakārāḥ sakāro gakārau ca tadvṛtta ‘mapavāhako’ nāma | navasu, ṣaṭsu, ṣaṭsu, pañcasu ca yatiḥ || tatrodāharaṇam— ma na na na na na na sa ga ga ' ' ' | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | ' ' ' śrīkaṇṭhaṃ tripuradahana—mamṛtakiraṇa—śakalalalita—śirasaṃ rudraṃ bhūteśaṃ hatamunimakha—makhilabhuvana—namitacaraṇa—yugamīśānam | sarvvajñaṃ vṛṣabhagamana—mahipatikṛta—valayarucira—karamārādhyaṃ taṃ vande bhavabhayabhida—mabhimataphala—vitaraṇaguru—mumayā yuktam || iti kṛtayaḥ samāptāḥ || idānīṃ daṇḍakajātayaḥ kathyante—

9.24

yasya pāde gakāralakārāḥ krameṇa bhavanti, tadvṛttaṃ 'vṛtta' nāma | kṛtiprakāreṇa yāvadbhireva viṃśatyakṣarāṇi pūryyante tāvatāṃ ga lāṃ grahaṇam || tatrodāharaṇam— ga la ga la ga la ga la ga la ga la ga la ga la ga la ga la ' | ' | ' | ' | ' | ' | ' | ' | ' | ' | ja ntumā tra duḥkha kā ri ka rmma nirmmitaṃ bha va tya na rtha he tu tena sarvvamātmatulyamīkṣamāṇa uttamaṃ sukhaṃ labhasva | viddhi buddhipūrvvakaṃ mamopadeśavākyametadādareṇa, vṛttametaduttamaṃ mahākulaprasūtajantūnāṃ hitāya || atra pādānte yatiḥ || prakṛtau—

9.25

yasya pāde makārarephabhakāranakārāstrayaśca yakārā bhavanti, tadvṛttaṃ 'srag dharā' nāma | saptasu saptasu saptasu ca yatiḥ || tatrodāharaṇam— ma ra bha na ya ya ya ' ' ' ' | ' ' | | | | | | | ' | ' ' | ' ' ' rekhābhrūḥśubhradanta-dyutihasitaśara—candrikācārumūrttirmādyanmātaṅgalīlā—gatirativipulā—bhogatuṅgastanīyā | rambhāstambhopamorū—ralimalinaghana—snigdhadhammillahastā, vimboṣṭhī raktakaṇṭhī diśatu ratisukhaṃ srag dharā sundarīyam || ākṛtau—

9.26

yasya pāde bhakārarephau, nakārarephau, punarmakārarephau, nakāragakārau ca bhavatastadvṛttaṃ 'bhadraka' nāma | daśabhirdvādaśabhiśca yatiḥ || tatrodāharaṇam— bha ra na ra na ra na ga ' | | ' | ' | | | ' | ' | | | ' | ' | | | ' bhadrakagītibhiḥ sakṛdapi stuvanti bhavaye bhavantamabhavaṃ bhaktibharāvanamraśirasaḥ praṇamya tava pādayoḥ sukṛtinaḥ | te paramekharasya padavī—mavāpya sukhamāpnuvanti vipulaṃ marttyabhuvaṃ spṛśanti na puna—rmanoharasurāṅganāparivṛtāḥ ||
yasya pāde bhakāratakāranakārasakārā bhakārau nakārayakārau ca tadvṛttaṃ ‘tanvī’ nāma | pañcasu saptasu dvādaśasu ca yatiḥ ||
tatrodāharaṇam— bha ta na sa bha bha na ya ' | | ' ' | | | | | | ' ' | | ' | | | | | | ' ' candramukhī su—ndaraghanajaghanā kundasamānaśikharadaśanā yā niṣkalavīṇā—śrutisukhavacanā trastakuraṅgataralanayanāntā | nimnakhapīno—nnatakucakalasā mattagajendralalitagatibhāṣā nirbharalīlā nidhuvanavidhaye muñjanarendra bhavatu tava tanvī || abhijñatau—

9.27

yasya pāde makārajakārau makārajakārau punarbhakārajakārau bhakāralakārau gakāraśca, tadvṛtta'maśvalalitaṃ' nāma | ekādaśabhirdvādaśabhiśca yatiḥ || tatrodāharaṇam— na ja bha ja bha ja bha la ga | | | | ' | ' | | | ' | ' | | | ' | ' | | | ' pavanavidhūtavīcicapalaṃ vilokayati jīvitaṃ tanubhṛtāṃ vapurapi hīyamānamaniśaṃ jarāvanitayā vaśīkṛtamidam |
sapadi nipīḍanavyatikaraṃ yamādiva nagādhipānnarapaśuḥ paravanitāmavekṣya kurute tathāpi hatabuddhiraskhalitam ||

9.28

yasya pāde makārau takārau nakāracatuṣkaṃ lakāragakārau ca, tadvṛttaṃ ‘mattākrīr̤ā’ nāma | aṣṭabhiḥ pañcadaśabhiśca yatiḥ || tatrodāharaṇam— ma ma ta na na na na la ga '' '' '' '' | | | | | | | | | | | | | ' hṛdyaṃ madyaṃ pītvā nārī skhalitagatiratiśayarasikahṛdayā mattākrīr̤ālolairaṅgairmudamakhilaviṭajanamanasi kurute | vītakrīr̤āślīlālāpaiḥ śravaṇasukhasubhagasuskhalitavacanā nṛtyairgītairbhūvikṣepaiḥ kalamaṇitavividhavihagakularutaiḥ || saṅkṛtau—

9.30

yasya pāde bhakāramakārasakārabhakārā nakārāścatvāro gakāraśca bhavati, tadvṛttaṃ ‘krauñcapadā’ nāma | pañcabhiḥ pañcabhiraṣṭabhiḥ saptabhiśca yatiḥ || tatrodāharaṇam— bha ma sa bha na na na na ga ' | | ' ' ' | | ' ' | | | | | | | | | | | | | | ' yā kapilākṣī piṅgalakeśī kaliruciranudina—manunayakaṭhinā dīrghatarābhiḥ sthūlaśirābhiḥ parivṛtavapurati—śayakuṭilagatiḥ | āyatajaṅghā nimnakapolā laghutarakucayuga—paricitahṛdayā sāparihāryā krauñcapadā strī dhruvamiha niravadhi sukhamabhilaṣatā ||

9.31

yasya pāde makārau takāranakārau nakārau rephasakārau lakāragakārau ca, tadvṛttaṃ 'bhujaṅgavijṛmbhita' nāma | aṣṭabhirekādaśabhiḥ saptabhiśca yatiḥ || tatrodāharaṇam— ma ma ta na na na ra sa la ga ' ' ' ' ' ' ' ' | | | | | | | | | ' | ' | | ' | ' ye sannaddhānekānīkai—rnaraturagakaripattivrataiḥ samaṃ tava śatravo yuddhaśraddhāluṣvātmāna-stvadabhimukhamapagatabhiyaḥ patanti dhṛtāyudhāḥ | te tvāṃ dṛṣṭvā saṃgrāmāye nṛpativarakṛpaṇamanasa—ścalanti digantaraṃ kiṃ vā soḍhuṃ śakyante kai-rbahubhirapi saviṣaviṣamaṃ-bhujaṅgavijṛmbhitam || atra kātyāyanenāpyuktam— dhyānaikāgrādīnāṃ dṛṣṭiḥ kamalamukhi lulitamalakaṃ kare sthitamānanaṃ cintāsaktā śūnyā buddhi—rhiradagatipatitarasanā tanustanutāṃ gatā | pāṇḍacchāyaṃ kṣāmaṃ vaktraṃ madajanani rahasi sarasāṃ karoṣi na saṃkathāṃ ko nāmāyaṃ ramyo vyādhi-stava kathaya sutanu kimidaṃ na khalvasi —nāturā ||

9.33

yatra pāde dvau nakārau rephāśca sapta bhavanti ‘daṇḍako’ nāma saḥ | utkṛteḥ ṣaḍviṃśatyakṣarāyāḥ samanantaraṃ daṇḍakasya pāṭhāt saptaviṃśatyakṣaratvameva yuktam | sarvveṣāṃ chandasāmekaikākṣaravṛddhyā pravṛtteḥ | itaḥ ūrddhvaṃ punarekaikarephavṛddhyā prastāraḥ | daṇḍako nau ra iti śravaṇāt || tatrodāharaṇam— na na ra ra ra ra ra ra ra | | | | | | ' | ' ' | ' ' | ' ' | ' ' | ' ' | ' ' | | iha hi bhavati daṇḍakāraṇyadeśe sthitiḥ puṇyabhājāṃ munīnāṃ manohāriṇī
atra pādānte yatiḥ ||

9.34

yaḥ saptaviṃśatyakṣarapādaḥ prathamo daṇḍakaḥ sa ‘caṇḍavṛṣṭiprapāto’ nāma | pūrvvamevodāharaṇam |

9.35

rātamāṇḍavyābhyāṃ ṛṣibhyāmanyatrāsyābhidhānametadeva, tābhyāṃ punaranyaiva saṃjñā kṛtāsya vṛttasya | rātamāṇḍavyagrahaṇaṃ pūjārtham ||

9.36

itaścaṇḍavṛṣṭiprapātādūrddhaṃ daṇḍakaprastāraḥ ‘pracita’ iti saṃjñāṃ labhate | pūrvvamekaikākṣarakrameṇa chandasāṃ vṛddhiruktā | idānīntu rephopalakṣitākṣaratrayeṇa vṛddhiḥ || tatrodāharaṇam—
atra pādānte yatiḥ || iti daṇḍakāḥ samāptāḥ | iti śrībhaṭṭahalāyudhakṛtāyāṃ chandovṛttau saptamo'dhyāyaḥ |

Linked texts (1)