Vrittamanjari 17
Vṛttamañjarī 17
- Language
- Sanskrit
17.1
iti triṣṭupkusumam
12 | jagatī
sarvve varṇā dīrghā yasmin sañjāyante
pīyūṣaṃ varṣanti cchandohṛsvasvānte
devacchandacchandaśchandaḥklṛptacchandastamprāgvidyādhāro brūte vidyādhāram
17.2
ādyacaturthaṃ pañcamaṣaṣṭhaṃ yasyāmaṣṭamataścedvarṇacatuṣkaṃ dīrgham
mauktikamālābhūṣitavakṣastarhi
prākkavigītāntāṃ vada kāntotpīḍām
17.3
catvāraḥ prāñcatimati dīrghā varṇāḥ
kānte hrasvāstadanu ca catvāraḥ syuḥ
catvāro'nte punarapi dīrghā yasyāśchinnābdhībhairjaladharamālā sā syāt
17.4
yasyāntṛtīyaṃ subhrūrekādaśādyaṃ
hrasvamprayuktaṃ kānte gambhīrabhāve
aśvendriyaiścedbhūyo jāto virāmo
vidvadbharaiḥ saṅgītā sā vāhinīti
17.5
prathamamaguravaḥ ṣaḍ yatra kānte
sutanu daśamakaścāpīdṛśaḥ syāt
nagayugaviratiścecchāndasastaṃ
prakaṭayati puṭaṃ vā śrīpuṭaṃ vā
17.6
ādau ṣaḍdīrghāḥ sūkṣmakauśeyavīte
dvāvantyau yasyāḥ saptamasyenduvaktre
śyāme tadvaccaikādaśadvādaśau cedvāṇāśvaiśchinnā vaiśvadevī bhavetsā
17.7
bhavedyatra dīrghaṃ dvitīyantṛtīyaṃ
tathā pañcamaṃ ṣaṣṭhakañcāṣṭamañca
tadantyantathaikādaśaṃ dvādaśañcedrujaṅgaprayātaṃ smṛtaṃ kovidaistat
17.8
ādyacaturthakasaptamāśca varṇāścennavamo daśamasyacāntimau dvau
yatra mahādhiṣaṇe bhavanti dīrghāḥ
kṣemakaraḥ sa bhavettadā jagatyām
17.6-2
karabhoru tṛtīyakamakṣarakaṃ
guru yatra saṣaṣṭhamatho navamam
caraṇāntagatañca satāṃ dayitaṃ
vada tannanu toṭakamāptakṛtam
17.10
yasyāntanumadhyāpādau sutanu dvau
jātau yadi ṣaḍbhiḥ ṣaḍbhiśca virāmaḥ
nīlotpalanetre kodaṇḍasamabhrū -
śchandonipuṇaiḥ sā proktā maṇimālā
17.11
varatanu pañcamamaṣṭamamekādaśamapi yatra bhavedguru sāntyam
abhinavatāmarasaṃ tvathavā
tannigadati tāmarasaṃ rasavidvān
17.12
ayi navanītādapi sukumāre'dharajitabimbe śaśimukhabimbe
dviguṇitapādā yadi caturaṃsā
kusumavicitrā bhavati tadā sā
17.13
prabhavati pañcamañca guru yasyāṃ
smitamukhi saptamañca daśamāddve
vasuyugavi[śrama]śca navamālinyuta navamālikā ca kathitā sā
17.13-2
parivītā sakalajanānurāgaghusṛṇāktā| dṛḍhaguṇabaddhakīrttikusumaughaistava navamālinīva
nṛpalakṣmīḥ || [ halāyudhaḥ ]
17.14
bhavati cetsutanu guru caturthaṃ
tadanu kāntimati daśamato dve
madanacāpakuṭilalalitabhrūrnanu tadā drutapadamūditaṃ jñaiḥ
17.15
prathamamaguravaḥ ṣaḍatra priye
tadanu ca daśamāntyastadvadbhavet
vasuyugaviratiścedvāmoru tat
tatamiha lalitaṃ vā saṅkīrttitam
17.16
yatra kānte bhavedādimaṃ dīrghakaṃ
cettṛtīyañcaturthantathā ṣaṣṭhakam
saptamañcāṣṭamāntyadvayaṃ dvādaśaṃ
sā bhavetsragviṇī saiva lakṣmīdharaḥ
17.17
prabhavati guru yatra cetsaptamaṃ
sanavamadaśamaṃ tathā dvādaśam
pramuditavadanā tadā sāthavā
pramuditavadanākṣi mandākinī
17.18
ayi punariyameva vidyutprabhe
madhuravacanatoṣitāstrīsabhe
bhavati jagati cañcalākṣīti vā
tatamiti ca sugātri gaurīti vā
17.16-2
prathamamaguruṣaṭkamūrjasvale
tadanu bhavati yatra kānte'ṣṭamam
vidhumukhi laghu tadvadekādaśaṃ
vasuyugaviratiśca cetsā prabhā
17.20
upendravajrācaraṇāntimākṣarāt
purodhikaścekalaghuryyadā priye
prayujyate campakakudmalāṅgule
tadātra vaṃśasthamuśanti sūrayaḥ
17.21
tadeva ṭābantamuśantyadhīśvarā
bhujaṅgamānāmpare kavīśvarāḥ
tadeva vaṃśasthavilaṃ pramadvare
tadeva vaṃśastanitantathetare
17.22
vaṃśasthapādādigatākṣarāṇi cedīrghāṇi yasyāmprabhavanti bhostadā
utphullanīlotpalapatralocane
tāmindravaṃśāṃ bruvate vicakṣaṇāḥ
17.23
tāmbūlarāgārṇittādharānane
gīrvāṇavāṇīracanāvicakṣaṇe
saivenduvaṃśetyathavā śucismite
syāccandravaṃśo'pi ca kasyacinmate
17.24
yadi guru pañcamamaṣṭamaṃ bhavet
sadaśamamantimamakṣaraṃ tadā
cikurakalāpajitācchaśaivale
tanu yamunāmthavāttha mālatīm
17.24-2
yathā—‘ayi vijahīhi dṛḍhopagūhanaṃ tyaja navasaṅgamabhīru vallabham| aruṇakarodgama eṣa varttate varatanu sampravadanti kukkuṭāḥ || [ halāyudhaḥ ] || pādānte
yatiḥ
17.25
yadi guru bhīru sapañcamāṣṭamaṃ
daśamamudeti tathāntyamakṣaram
varatanu yatra rasartubhiryatirvaratanumāha tadātra vākpatiḥ
17.26
ādyaṃ dvitīyamatha turyyamaṣṭamaṃ
dīrghaṃ hi yatra daśamampativrate
syāddvādaśañca lalitānanāmbuje
tāṃ kīrttayanti lalitāṃ manīṣiṇaḥ
17.27
dvitīyaturyyaṣaṣṭhamaṣṭamantathāṣṭamāntimāntimaṃ sumadhyame'ntimam
guru prayojitaṃ yadā priye tadā
vadanti pañcacāmaraṃ manīṣiṇaḥ
17.28
bhavati yatra guru turyyamaṣṭamaṃ
tadanu tanvi daśamantathāntimam
vadanakāntijitacandramaṇḍale
bhavati sā priyatame priyaṃvadā
17.26-2
guru caturthakasaptamamakṣaraṃ
sadaśamaṃ viratiprabhavañca cet
drutavilambitamāha budhastadā
tadathavā nanu sundari sundarīm
17.30
ādimaṃ guru tṛtīyakamamale
saptamañca vimalānanakamale
dvādaśañca yadi tarhi navavayaścandravartma kathayanti sukavayaḥ
17.31
prathamamagurūṣaṭkamathāṣṭamaṃ
laghu navamamatho daśamāntimam
yadi bhavati tadā tilakojjvale
varakavinikaraiḥ kathitojjvalā
17.32
ādyacaturthaṃ yatra bhavedgurukaṃ
pañcamaṣaṣṭhañcāpi tathā navamam
dvādaśakañcāpīndriyavahnimujaiḥ
syādviratiścetsā lalanā lalane
17.32-2
pāṭalapāṇitalā | āyatanetrā phullasarojamukhī sā lalanā syāccandririva
bhāgyavatī
17.33
prasade tṛtīyamatha pañcamakaṃ
navamantathā viratijaṃ guru cet
daśanatviṣā jitanavendukale
pramitākṣareti nigadanti tadā
17.34
dvitīyamayi cetsaṣaṣṭhamabale'ṣṭamaṃ guru tathāntimañca sarale
rasartuviratiryadoddhatagatistadā bhavati vā jaloddhatagatiḥ
17.35
ādyacaturthaṃ guru taruṇi bhavet
pañcamakañcāpyayi sutanu tathā
dvādaśakañcāpyatha śaraturagairyatra yatistāṃ kalayati lalanām
17.36
hrasvantṛtīyaṃ saṣaṣṭhāṣṭamāntyañca
yasmim̐stathā dvādaśañcāpi vāmoru
vidvānsadānandasandohadātrīha
vṛttantadākhyāti sāraṅganāmeti
17.37
sundari yadyasya varṇo dvitīyo hi
dhīmati jāyeta nūnaṃ laghustarhi
piṅgalanāgena tadrāmarambhoru
śāradamābhāṣi dhīmanmanohāri
17.38
dvitīyakapañcamasaptamamevamupāntagataṃ guru yatra tadatra
sukaṇṭhaviluṇṭhitamauktikahāra
uśanti budhā ayi mauktikadāma
17.36-2
ādyacaturthamatho guru saptamamakṣarakandaśamañca bhavedyadi
tatkavayaḥ pravadanti tadā nanu
moṭakanāma ca modakanāma ca
17.40
dviguṇitaṣaḍguru guṇavati
śaśadharamukhi yata udayati
tadativiśadamatirayi sati
taralanayanamiha kathayati