Vrittamanjari 24
Vṛttamañjarī 24
- Language
- Sanskrit
24.1
dīrghañcetprathamatrayaṃ matimati jñānadugdhāmbhodhe
ṣaṣṭhañcāṣṭamamakṣaraṃ suvadane dvādaśañcāpyevam
yatra syāttadanu trayodaśamathānyauni catvāryyaṅgermāṃsasvādayatibhavedvadati taṃ kovidḥ śārdūlam
24.2
yasyāmādyāḥ sapta syurnanu varṇāḥ sundari dīrghā dīrghāpāṅgīdṛk kambugrīve daśamaścaikādaśa itthambhūyaḥ
muktākāñcīyukte dvādaśa evañcāntagatāścatvāraścañcacchiñjanmañjīrāñcitapāde'gīyata mañjīrā sā
24.3
catvāraścetprathamamalaghavo bhavanti tataḥ paro
yasminnekādaśa uditayaśastrayodaśaṣoḍaśau
tadvaccāṣṭādaśa uta bhavati śrutisvaravājibhirviśrāmaścetkavikulatilakaiścalantududīritam
24.4
yasyāṃ laghu satṛtīyakaṃ syāccaturthantathā pañcamaṃ
ṣaṣṭhaṃ sumukhi tathā'ṣṭamaṃ tadvadekādaśañcākṣaram
tadvadyadi ca caturdaśaṃ ṣoḍaśāntyaṃ grahāṅkairyatiḥ
sindūratilakalālase jñāyatāṃ tarhi sā lālasā
24.5
kānte yatra laghu bhavati turyantathā pañcamaṃ ṣaṣṭhaṃ
tadva[tṣaṣṭhapara]mapi tata[statparaṃ] bhaktitattvajñe
evantanvi [navamadaśamānyātparaṃ] ṣoḍaśādyañcedviśrāmaśca jaladhir nivārairbhaveccitralekhā sā
24.6
yasyādau dīrghā varṇā yadi jātāḥ sapta cārusvabhāve
satkāvyālāpaprīte daśamaścaikādaśo dvādaśaśca
evañcejjātau dvau ṣoḍaśapūrvau tadvadantyau ca varṇau
viśrāmo yasmin vārttartuhayaiḥsyāt siṃhavisphūrjitantat
24.7
catvāraḥ prāgvaratana guruvaḥ syustathaikādaśañcedvarṇaḥ saddvādaśa upacitapuṇye tathā ṣoḍaśādyau
tadvaccāntyāvapi ṣaḍturasaiḥ syādvirāmaśca yasyāṃ
chandovidbhirdhruvamiha kathitā sā tadā candralekhā
24.8
mandākrāntāpraticaraṇamaho turyyataḥ pañcamādau
laghvekañcedadhikamasitadṛgmīkṣate ślakṣṇavāce
krūconmīlannavadivasakarasparddhisindūravindo
viśrāmaścecchru timunituragaiḥ syāttadā citralekhā
24.6-2
mandākrāntāyāścaraṇapurato dīrgha eko'dhikaścedvāṇasvādāśvairbhavati viratiryatra kānte tadāsmin
sālāmālābhirvilasitagale bandhujīvāruṇoṣṭhi
prāgbhirvidvadbhiḥ kusumitalatāvellitā bhāṣitā sā
24.10
prathamamagurūkāṇi ṣaṭ cet priye'thāṣṭamaikādaśaṃ
bhavati sati caturdaśañcākṣaraṃ ṣor̤aśasyāntimam
daśamukhamukhadiggajaiḥ syādyatiryatra ca prāktanaiḥ
kavikulatilakaiḥ suśīle sa nārāca ucchvanditaḥ
24.11
catvāraścetprathamamalaghavo yatra prabālādhare
sañjāyante traya u daśamataḥ paścānmaneohāriṇi
evañcāturdaśaparasahitau dvau ṣoḍaśāṣṭādaśau
vedairaśvairmunibhirapi yatistatkesarākhyammatam
24.12
smitasubhagamukhāmbuje yatra sañjāyate saptamaṃ
sanavamadaśamaṃ tathā dvādaśaṃ tatparañcākṣaram
guru tadanu caturdaśāntyaṃ tathā ṣoḍaśāṣṭādaśe
sutanu bhavati sā mahāmālinī vā mahāmālikā
24.13
prathamasaguravaḥ priye yatra ṣaṭ syustataścāṣṭamastadanu sutanu tadvadekādaśaścetsuvarṇaprabhe
[varayuvati] caturdaśaḥ ṣor̤aśāntyo'tha varṇastathā
tryadhikadaśaśarairyatiścettadā sā smṛtā tārakā
24.14
guṇavati yadi saptamaḥ syādgururbhavyabhūṣāñcite
sanavamadaśamaśca varṇastathā navyakāvyapriye
śruta[jarati] caturdaśasyādimāvantimau cāntimo
daśagajaviratiśca yasyāṃ tadā kīrttitā sā lasā
24.15
ayi yadi pañcamaḥ priyatame saptamaikādaśo
bhavati gurustrayodaśayutau caturdaśādvāvapi
atha caraṇāntimo'pi ca tathā maheśvaraiḥ saptabhirbhavati yatiryadā kavigaṇaiḥ smṛtaṃ tadā nandanam
24.16
prathamamagurava. priye ṣag nanu sāṣṭamaikādaśaḥ
satataracitagadyapadye sumate tathā dvādaśaḥ
api tadanu caturdaśaḥ syādatha ṣor̤aśānyastathā
daśasu vasuṣu cāvasānaṃ kila yatra sā syāllatā
24.17
bhavati yatra guru caturthanavamakañcaturdaśaṃ
tadanu saptadaśakapūrvvaparagatantathākṣaram
kamalapatrasadṛśanetra urumate sadīlitaṃ
sudati citramatibhiratra marakatantadīritam
24.18
tanvi syātprathamadvayaṃ guru ṣaṣṭhakāṣṭamasakṣaraṃ
yatrekādaśamīdṛśaṃ tadanu trayodaśaṣoḍaśam
antyañcāṣṭabhirindriyairviśikhairyadā viratistadā
dhīrāstaddhariṇaplutaṃ bruvate'thavā hariṇaplutām
24.16-2
cetprathamakamakṣaramatha ṣaṣṭhakasahitantathaikādaśamatha ṣoḍaśamapi cāñcitanayanāñcale
yatra sudati kaṅkaṇavati dhīmati guru jāyateṣṭādaśamapi tarhi tadiha hīrakamiti bhāṣate
24.20
ādimaṃ satṛtīyakaṃ nanu ṣaṣṭhamaṣṭamamakṣaraṃ
dvādaśādigatāntime api tadvadeva hi ṣoḍaśam
yatra saptadaśāntimañca guru projitamīkṣyate
carcarīracanāpaṭīyasi carcarīti vadanti tām
24.21
ādyacaturthaṣaṣṭhasahitamalaghu bhavati yadāṣṭādaśamakṣaraṃ varataruṇi sakaruṇahṛdaye
dharmmaparāyaṇe bhuvanaviditacaritakavayastadbruvate tadā bhramarapadakamamalacarite
24.22
turyyampañcamasaptamañca navamaṃ hrasvaṃ sadaśamaṃ
yatnaikādaśakañcaturdaśaparatrīṇi priyatame
ādityaiśiśikhivāhanasya vadanaiḥ syāttanvi viratistadvṛttaṃ kathayanti pūrvvakavayaḥ śārdūlalalitam
24.23
yadi prācyo hrasvaḥ kamalanayane pañcātha guravastato hrasvāḥ pañca praṇayiṇi punardīrghāstraya itaḥ
pare hrasvā varṇāstraya uta guruścaikaḥ sati yato
rasaistarkaistarkairbhavati viratiḥ sā syānnanu sudhā
24.24
ādigatañca caturthakamapyatha saptamadaśamaṃ
dvādaśataśca parasthitamantagatañca sunayane
yatra bhavedguru kokilanādini satkṛtasavayastāṃ nanu haṃsagate bruvate'śvagatiṃ varakavayaḥ