Vrittamanjari 27
Vṛttamañjarī 27
- Language
- Sanskrit
27.1
iti kṛtikusumam
yatra syātpañcamaścejjalajamukhi laghuḥ saptamāduttarasthā
varṇāḥ ṣaṇmugdhamugdhe maṇimayaraśane ṣoḍaśaśconaviṃśaḥ
viśrāmaḥ kāntakānte trimuniṣu lalitāvellitabhrūlate syācchandovidbhistadoktā prakṛtimadhuravāk sragdhare sragdharā sā
27.2
ādyacaturthaṣaṣṭhamatha yadi guru śuddhasuvarṇasavarṇe
tanvi punaścaturddaśamamalatanu saptadaśañca tathā cet
viṃśamatho tadantimamapi bhavati yatra tathākṣaramādyairdhīravaraistadā jagati matimati saṅkathitaḥ sa narendraḥ
27.3
ayi guru pañcamaṃ bhavati cet kamalākṣi tathaiva saptamaṃ
nanu daśamāntimañca sacaturdaśa saptadaśonaviṃśakam
api ca tathaikaviṃśatitamaṃ yadi rudraharidyatistadā
sphuṭasarasīruhopamamukhīha budhaiḥ sarasīti gīyate
27.4
abhidadhate'tra siddhakramimāṃ badhu siddhaviśuddhalālase
salilanidhiṃ sudhādhikakathādhuradhāriṇi vā dhṛtaśriyam
śaśivadanāñca kāñcanarūce nanu kecana pañcakāvalīṃ
lalitapadāvalīviracanācature caturānanopamāḥ
27.1-2
22| ākṛtiḥ
satṛtīyapañcamo'pi prabhavati hi guruḥ saptamo'thāṣṭamaścedayite caturdaśāntyāvapi sutanu tathāṣṭādaśaśconaviṃśaḥ
punarekaviṃśa itthantaruṇi sakaruṇe'ntyaśca yasyāṃ virāmo
vasusaptavājimiścetkavibhirabhihitā sā mahāsragdharākhyā
27.2-2
ādau yasyāmaṣṭau dīrghāstadanu lalitagativijitamarāle
hrasvavarṇāḥ saddhṛtte dvādaśa sahacari nanu tadanu gurū dvau
yatra syādviśrāmasthānaṃ vasumunuvilasitamamalamati sā
chandovidbhirvidvadvṛndaiḥ samakathi śaśadharasamamukhi haṃsī
27.3-2
ādyacaturthaṣaṣṭhasahito gururdaśa[magasta]thā sunayane
dvādaśa unnataprakṛtike'tha ṣor̤aśa[gataśca kañca]lalane
saptadaśāntimo'ntimagato hari[ttapanayo]ryatirbhavati cenmadrakanāmakambhavati tattadā nanu [ca bhadrakākhya]mathavā
27.4-2
yatrādyatritayandīrghameva tathā ṣaṣṭhañca saptamanavamaṃ
tadvaddvādaśamevaṃ trayodaśamitthantanvi caturdaśamapi cet
evaṃ saptadaśañcākṣaraṃ sutanu dvāviṃśamapi prakṛtimṛdo
sañjātaṃ yadi kānte tadā vada tallālityamarālakacanicaye
27.1-3
satṛtīyakaṣaṣṭhaṃ yadi guruke medhāvini saptamamapyanaghe
mṛdulāṅgi tathaikādaśata iha syustrīṇyatha saptadaśañca tathā
atha viṃśamapi projjvalavadane yasyāṃ jalajākṣi tathāntagataṃ
varasundari sā tarhi nigaditā prāgbhiḥ kavibhirnanu sundarikā
27.2-3
prathamaniveśitāllaghucatuṣṭayādguru tato jaloddhatagateratulamate padāddhasahitaṃ padambhavati cetpadāṅgadaẏute
ghanacikure maheśabhirihairairyatiryadi bhavenmahākavigaṇairnanu kathitaṃ tadādritanayāthavāśvalalitaṃ priye sulalitam
27.3-3
prāgyatāṣṭau dīrghā varṇā vadananayanajitakamalakuvalaye
dvissaptātho hrasvāścānte gururudayati yadi vasutithiviratiḥ
chandodakṣe gehādhyakṣe nakharakiraṇajitaphaṇiphaṇajamaṇe
mattākrīr̤ā sā saṅgītyāditijaditijagurusamakavinivahaiḥ
27.3-4
śravaṇasukhasubhagasulalitavacanā, nṛtyairgītairbhrūvikṣepaiḥ kalamaṇitavividhavihagakularutaiḥ||’
[ halāyudhaḥ ]
27.4-3
dviguṇitadaśavimitalaghuta udayati laghu ca varanāri
tadanu sutanu guru ca laghu ca yadi sujanagaṇahitakāri
lasadaśakalavidalitadaladaśaśatadalamukhi vicitramasitadṛgatimahitacaritakṛtibhiruditamayi tadān
27.1-4
iti vikṛtikusumam
24 | saṅkatiḥ
ādyacaturthaṃ yadi guru mahile pañcamakañca vicalādalakāsye
tadvadvathaikādaśaparayugalaṃ ṣoḍaśamantyayugalamapi yasyām
vāṇamunīnairyadi racitayatiḥ kāñcanakaṅkaṇalasitakarābje
kāvyarasajñaiḥ kavibhirabhihitā tanvi tadā hi kamalamukhi tanvī
27.2-4
lalitālakajālacalālakulākulalalitavaktasahasradale
karabhoru vibhātavibhātavibhākarajuṣṭamahotpalapāṇitale
jaladālisamāgamakālaniśāvilasaccapalātulitāṅgalate
yadi toṭakapādayugena yutaṃ kila durmilamatra tadā bruvate
27.3-5
ādimaturyyakasaptamakaṃ daśamañca caturddaśapūrvvagataṃ yadi
ṣoḍaśamapyatha viṃśakapūrvvagamantimayorapi pūrvvagataṃ guru
nirmalakomalaphullamahotpalalocana utpalamālini mānini
śuddhadhiyaḥ sudhiyaḥ sati tarhi kirīṭamidaṃ kathayanti kirīṭinī
27.1-5
25 | atikṛtiḥ
ādyacaturthaṃ pañcamaṣaṣṭhaṃ navamadaśamamapi mṛgamadatilake
tanvi tathāntyaṃ yatra guru syāt kalitalalitataramaṇimayaraśane
indriyavāṇairddiggajalokaiḥ punariha dhṛtimati yadi bhavati yatiḥ
krauñcapadā sā svalpatajalpe bhuvanaviditaguṇakavibhirabhihitā
27.1-6
ityatikṛtikusumam
pādādyatrayamayi guru bhavati sutanu śucikulajanu [viśad]prajñe
pādāntyatrayamapi nanu vividhakusumaracitarucirakavarīveśe
madhye viṃśatirgurava iha navadalakamalatulitavadane yasmin
jāyeta grahagṛhamukharasaśarayatirapi taduditamapavāhākhyam
27.2-5
yatra syuḥ prāgaṣṭau dīrghā navakisalayanibhadaśanāṃśuke vimalāṃśuke
viṃśādyāntyau cāturviṃśaḥ kusumasamayapikalalanākalasvananādini
pādāntasthaścaitādṛkṣo vasuśivamuniṣu ca viratiryadā prabhavettadā
gāyanti cchandoniṣṇātārstādiha karakalitakamale bhujaṅgavijṛmbhitam
27.3-6
yadi guru pañcamambhavati saptamakaṃ daśamāntimaṃ sahacaturdaśakam
sumukhi tataśca saptadaśamakṣarakaṃ sutanūnaviṃśatitamañca tathā
trisamadhikañca viṃśatitamaṃ kalabhāṣiṇi pañcaviṃśatitamāntyamathāvitathamanorathe suragurupratimāḥ kavayo vadanti hi tadā hariṇam
27.1-7
ityutkṛtikusumam
27| daṇḍakaḥ
prathamamaguruṣaṭkamevāṣṭamaikādaśañcātha cāturdaśaṃ ṣoḍaśāntyaṃ tathā
tadanu bhavati viṃśamapyakṣaraṃ cettrayoviṃśakaṃ saptaviṃśādisaṃsthaṃ laghu
varakavinikaraistadā daṇḍako'yaṃ samākhyāyate caṇḍavṛṣṭiprapātāhvayo
vimalakulasamudbhava sāmpratañcetasā niścalena tvamālocaya śreyase
27.2-6
ayi yadi daśamavarṇasya pūrvau parau cāpi varṇau gurū ullasadbhūmanojñe
tadanu ca karikaroruprayuktādbhujaṅgaprayātaikapādātparo hrasva ekaḥ
atha punarapi gurū dvau sadā bhaktisaṃvāhitasvāmipāde mṛdubhyāṃ karābhyām
pracita iti kathito daṇḍako'yaṃ tadā jñānasindho'dhunā satprabandhe
prayojyāḥ
27.3-7
trivalīvalayāñcitamadhyatano daśanāliviḍambitadār̤imabījatate
kamanīyakakaṅkaṇajuṣṭakare maṇinūpurayāvakaśobhitapādayuge
yadi toṭakapādayugasya parambhavati dvilaghūttaramekaguru pramade
mukhasaurabhalobhitabhṛṅgakule kavayaḥ kathayanti tadā kusumastavakam
27.4-4
śambarā ripriyāramyarūpacchaṭe santataṃ sevayā prīṇitaśrotriyasvāntake
mālatīmallikāpāṭalīnīlikāyūthikācampakā kalpitānalpakākalpake
yatra sandṛśyate sragviṇi sragviṇīpādayugmātparaṃ tryakṣaraṃ hrasvamadhyaṃ yadā
daṇḍako'yantadā kīrttitaśchāndasaimaṃttamātaṅgalīlākaro nāma
sīmantini
27.1-8
prauḍhaketakīdalena klṛptakaṇṭhabhūṣaṇe praphullanīpapuṣpayugmakarṇikeṅga,
mālatīprasūnajālamālikāsanāthaklṛptaveśakeśagucchake sukomalāṅgi
yatra sambhavanti cedguruttaraṃ laghu krameṇa cāṣṭaviṃśatistu vallabhe'kṣarāṇi
kīrttayanti tarhi kāvyasindhupāradarśinetre tanvi tāmaśokapuṣpamañjarīti
27.2-7
balībhṛduccalālakaiḥ sanāthavaktṛdīdhitivrajaistiraskṛtauṣadhīśamaṇḍale
prasūnabhūṣaṇapriye priyālyanuṣṭhitaprahāsaraṃhasā pade pade skhaladvacaḥ
sadā sadarthabhāṣike tilaprasūnanāsike sukeśi kuṅkumāktagaṇḍamaṇḍale
yadecchayā prayujyate laghurguruḥ kramāttadā sa daṇḍako bhavedanaṅgaśekharaḥ
27.1-9
26 | daṇḍakaḥ
yasyāmādyāḥ pañca bhaveyurdīrghā yadi tadanu kamalamukhi saptamānmṛgalocane
varṇāścatvāro nanu tadvatkānte daśanavasanasamitasupakvavimbaphalaprabhe
tadvaddvāviṃśo'tha caturviṃśo'pi sthirarucirasaralataramānasendriyavṛttike
ṣṭāviṃśādyantyāvapi tadvattarhi pravarakavaya iha sati tāṃ bruvanti dhurandharām
27.1-10
devī parvvataputrī nityaṃ madhumadhurakamalavadanā purandhryadhidevatā, devaiḥ stutyā
kinnarageyā bhaktyā varacaritamahiṣamathanī jagattrayanāyikā | siddhairdhyeyā keśariyānā
kāmyā raṇacaturarasikahṛdayā trilocanavallabhā, dhīraiḥ pūjyā darpaṇapāṇirnyūnaṃ
guṇanilayalaṭanalalitā satīṣu dhurandharā || pādānte yati
27.2-8
yatrādigatayugalamatha vikasitadaśaśatadalamukhi guru bhavati tathāṣṭāviṃśatitamaparamapi ca śiśirakarakaravidalitakuvalayanayane
digdantivasuṣu yadi sati racayati yatimanupadamayi punaravasititaḥ
śālūra iti bhavati sa jagati sukhayati narapatikulamapi sapadi tadā
27.3-8
yasyāmādyāḥ pañca bhaveyurdīrghā nijagativijitagajapate'ṣṭamo navamastathā
niṣkamrīve ceddaśamaścāpyekādaśaka urasi lulitamaṇe mukundaparāyaṇe
dvāviṃśāñcārvvaṅgi caturviṃśo'pi smitavikasitamukhakamale dvijātithivatsalethāṣṭāviṃśatyādyavasānasthau ca pratanavarakavibhiriha sā tadābhihitā ramā
27.4-5
śrīmatī sundaradhīraravindavinindakamukhyayi ratnakirīṭaviṭaṅkitamaule
yatra niveśayati prathamaṃ sati pāṇigṛhīti suvṛttavarasya kirīṭakanāmnaḥ
ekamalaktakarāgasurañjitapādayuge caraṇaṃ punarekaguruṃ laghuyugmam
tanvi tataśca gurudvitayaṃ yadi tarhi tamatra hi daṇḍakamāha
bhujaṅgavilāsam
27.5
nissārasaṃsārasāraikaratnasvarūpe svarūpacchaṭālapīkṛtā naṅgakāntāṅga'kānte
śaśvatsadālāpajātena śātena kālaṃ nimeṣārddhavadyāpayanti priye'tīvaśānte
dvau yatra vinyasya sāraṅgavṛttasya pādau tatastanvi dīrghau punahra̍svamekantadante
dīrghau ca saṃyujya pādau samāpyeta cettarhi taṃ daṇḍakaṃ kāmavāṇaṃ budhāḥ
saṅgirante