Vrittamanjari 28
Vṛttamañjarī 28
- Language
- Sanskrit
28.1
30 | daṇḍakaḥ
bhavedādisaṃstho laghuryatra kānte caturthastathā saptamaścāpi varṇastathaikādaśādyastato dvādaśāntyastathā ṣor̤aśaścāpyathaikonaviṃśastrayoviṃśapūrvvastathā
pañcaviṃśaḥ
tathā saptaviṃśāntimo nimnanābhe śirīṣaprasūnādhikaślakṣṇasaṃśobhamānapratīke
tadā pūrvvajairlokavṛndaikavandyaiḥ kavīndraiḥ smṛtaḥ siṃhavikrīr̤anāmāparo
daṇḍako'yam
28.2
pramuditavadane yadā caṇḍavṛṣṭiprapātaikapādātpare hrasvamadhyāḥ suvarṇaprabhe
suviśadahṛdaye bhavantyāsamāpteḥ krameṇaidhitāstritrivarṇāḥ surekhākṛtibhrūlate
sarasijanayane tadārṇo'rṇavavyālajīmūtalīlākaroddāmaśaṅkhādibhirnāmabhirbhavajaladhimaṇe sugatyā vilajjīkṛtaśvetapakṣacchade samprayuktā bhavanti
priye
28.2-2
sodāharaṇalakṣaṇam | saṃgrāmavarjamanyeṣāmudāharaṇamūhanīyaṃ vistarabhayānna darśitam
eṣu kevalaṃ saṅgrāmadaṇḍakasya udāharaṇaṃ darśyate yathā—pracalitakarikṛttiparyyantacañcannakhāghātabhinnenduniṣyandamānāmṛtaśrotajīvatkapālāvalīmuktacaṇḍāṭṭahāsatrasaddbūribhūtapravṛttastuti, khasadasitabhujaṅgabhogāṅgadagranthiniṣpīḍanasphāraphullatphaṇāpīṭhaniryyadviṣajyotirujjṛmbhaṇoḍḍāmaravyastavistāridoḥṣaṇḍaparyyāsitakṣmādharam
jvaladanalapiśaṅganetracchaṭācchannabhīsottamāṅgābhramiprastutālātacakrakriyāsyūtadigbhāgamuttuṅgakhaṭvāṅgakoṭidhvajoddhūtavikṣiptatārāgaṇaṃ, pramuditakaṭapūtanottālavetālatālasphuṭatkarṇasambhrāntagaurīghanāśleṣahṛṣyanmanastryambakānandi vastāṇḍavaṃ devi
bhūyādabhīṣṭyai ca hṛṣṭyai ca naḥ
28.1-2
he aśokapallavātikomalātipāṭalātimedurādharoṣṭhapāṇipādapāṇije'tivallabhe
dharmmakṛtyagehakṛtyabhṛtyapālanādikṛtyaśuddhasatprabandhakalpanāccanai katānamānase
svecchayā yathākramaṃ guruttaraṃ laghu prayujya yatra dīrghamekamaṅghriśeṣato
vidhīyate'kṣaraṃ
lokavṛndavandyamānapādapadmalabdhavarṇavarṇitāttavarṇake'tra sā jayatyaśokamañjarī
28.1-3
34 | daṇḍakaḥ
prathamamadharājita navakisalaya uta varatanu viṃśati saṅkhyā laghavaḥ syuścedgururekaḥ
smitamukhi nijagatijitasuragajapatilalitagate'tha laghū dvau
[ rucirāpāṅge']tha gurū dvau
dhṛtakusumasamayaparabhṛtakalamayamadhurarute'tha laghū dvāvatha dīrghāḥ syustraya evaṃ
laghuguruyugamapi vasugajanavaśarajalayitaryadi tarhi tripurobhaṅgī
muninoktā
28.1-4
sadgurūpāsanopārjitajñānasūryyaprabhotsāritājñānaviṣvaktamassantataṃ
satkavisvāntasantoṣaṇavyāpṛte
cikkaṇannikkaṇatkiṅkiṇīkaṅkaṇe devatābrāhmaṇābhyarccanenotsuke
nityaśuśrūṣaṇaprīṇitaśrotriyāgantuke
svecchayā pāṭhasaukaryyakāryāānurodhena medhāvini dhyānadhautāśaye
mattamātaṅgalīlāgate yatra sīmantini
tryakṣaraistryakṣarairhrasvamadhyaiḥ samāpyeta pādo'paraḥ daṇḍakaḥ sa smṛto
mattamātaṅga līlākaraḥ prāktanaiḥ paṇḍitaiḥ
28.1-5
45| daṇḍakaḥ
suviśadahṛdayabhāve bhavadbhaktibhāve vinamrasvabhāve sadācāraniṣṭhe paṭūnāṃ
paṭiṣṭhe yaśobhirvariṣṭhe'ṅganānāṃ gariṣṭhe
sahajasaralataretyāture preritasnehapīyūṣadṛṣṭe guṇākṛṣṭaśiṣṭe'nukampāviśiṣṭe
sadaivātihṛṣṭe 'parispṛṣṭakaṣṭe
prathamamiha hi laghūn saptavarṇān sphuratsvarṇavarṇe'tha dīrghau tataścaikalaghvādikāṃśceddvigurvvantakāṃstritvirvarṇān kavīcchānurodhādavicalitasamaye sanniveśyānupūrvyā prapūryeta pādastadānīmayaṃ siṃhavikrāntanāmāparo daṇḍakaḥ paṇḍitaiḥ sampragītaḥ
28.1-6
iti te samavṛttānāṃ lakṣaṇānyuditānyatho
śṛṇvarddhasamavṛttānāṃ lakṣaṇaṃ sanidarśanam
28.2-3
iti dhīreśvarācāryyakṛtau chando'nuśāsane
śrīvṛttamañjarīnāmni tṛtīyastavako gataḥ
28.1-7
caturthaḥ stavakaḥ
ardhasamavṛttāni
yatrendravaṃśādyatṛtīyayoḥ padorudeti vaṃśasthamatho tadanyayoḥ
tacchāndasraiḥ sundarī gītamāyataṃ
tadeva kaiścidrupajātisaṃjñitam
28.2-4
yatra bhavedviṣame guru pāde
prathamacaturthakasaptamamantye
pañcamamaṣṭamamantyamupāntyaṃ
bhavati same yadi sā drutamadhyā
28.3
pāde'kṣarakaṃ vadhūṭāyugme
hrasvaṃ syāccituḥ ṣaḍaṣṭamañca
turyaṃ navapañcasaptamañceyugme bhadravirāṭ tadocyate tat
28.4
viṣame caraṇe lalitavratā
yatna same yadi dodhakapādaḥ
kavibhistamihāyatalocane
tadyupacitramudīritamādyaiḥ
28.5
prathame caraṇe'tha tṛtīye
dodhakamādimavarṇavihīnam
aparatra punaryyadi sarvvaṃ
vegavatīti tadā kathitā syāt
28.6
viṣame prathamākṣaravarjitaṃ
drutavilambitavṛttapadaṃ bhavet
sakalantu same yadi sā tadā
sukavibhiḥ kathitā hariṇaplutā
28.7
viṣame tripañcanavamāntyaṃ
dīrghamatho same prathamaturyyam
yadi ṣaṣṭhakaṃ daśamamantyaṃ
ketumatīṃ tadāttha mṛganetre
28.8
yadi guru viṣame'sti saptamaṃ sa Couch navamamantyamatho same pade
daśamayatijapañcamāṣṭamaṃ bhavati tadāparavaktramucyate
28.6-2
guru bhavati sasaptamāṣṭamāntyaṃ
viṣamapade'ntyayugañca yarhi kānte
atha samapadayostu pañcamañcopanavamamantyayugañca puṣpitāgrā
28.10
viṣame satṛtīyaṣaṣṭhakāṣṭamakañcedaśamañca dīrghakam
tricaturthakasaptamaṃ same
navamaikādaśamāha sundarīm
28.11
iyameva bhavet priyaṃvadā
priyavāgvādini haṃsagadgade
ayi sundari kasya cinmatetvaviyoginyathavā viyoginī
28.12
varasundari sundarīpadānāmavasāne'dhikamekamasti dīrgham
yadi tarhi vasantamālikāṃ vā
śiśulīlāṃ bhaṇa mālabhāriṇīṃ vā
28.13
svāgatā bhavati cedviṣame'ṅghrau
yatra dhīmati same rathoddhatā
kīrttitā kavigaṇairvitatā sā
tarhi kaiścidupajātiriṣyate
28.13-2
vakulo'yaṃ, vāṭikānikaṭa eva ropitaḥ | na śrutaṃ na ca kṛtaṃ vacanamme, tasya
samprati phalaṃ vijṛmbhate | pādānte yatiḥ
28.14
yatra tu dvituryyaṣaṣṭhamaṣṭamañca
tadantagāntyamantimaṃ laghūnyayugme
dāśamandituryyaṣaṣṭhamaṣṭamañca
same'ntime gurūṇi sā satī yavādyā
28.15
cedvituryyaṣaṣṭhamaṣṭamaṃ tadantimasyāntyamantimaṃ pade'same laghūni
syuḥ same tripañcasaptamāṣṭamāntyamekādaśaṃ trayodaśaṃ yavānyasau tu
28.16
ādyacaturthaṣaṣṭhāṣṭamaṃ tadantyāntyaṃ
dvādaśāntayordaśañcaturdaśañcet
dīrghamayugma ādimaṃ tripañcamaṃ yugme
ṣaṭpadāṣṭamādimāntyamantyayugmam
28.17
ayi guru viṣame padi saptamadaśamamatha same'kṣaraṃ dvādaśam
navamadaśamasaptamakaṃ yadi
kavibhirabhihitā tadā kaumudī
28.18
yadi guru pañcamamaṣṭamaṃ bhavedviṣame pade daśamaṃ dvādaśaṃ same
navamatṛtīyakapañcamāṣṭamaṃ
smara mañjusaurabhamekādaśāntime
28.16-2
ādimaṃ satṛtīyakaṃ
guru ṣaṣṭhakaṃ viṣame'ṣṭamam
cettṛtīyakapañcamaṃ
lalitā same daśamāṣṭamam
28.20
triguṇitanavamitamagurū punaragurū
guru ca bhavati yadi viṣamapade
triguṇitadaśamitamagurū guru ca nanu
sutanu yadi bhavati sudati samapade
suvimalanavadalakamaladalamudulanavakisalayaśayatalayugale
jaladhiparidhiparisaraparigatasuvimalaguṇakavigaṇa iha vadati śikhām
28.21
kalitalalitacalavalayataralatararalavilasitatanu jaśirauditañmalayajatilakaghanavigamasamayasamuditaśaśilasadalikagagane
pravarakavaradhṛtasukusumaparimalamiladalipaṭalanala iha [nanu] śikhāviṣamasamacaraṇasamaviṣamacaraṇaviracanamayi yadi bhavati khajā
28.22
ityarddhasamavṛttānāṃ lakṣaṇānyuditānyatho
vakṣye viṣamavṛttānāṃ lakṣaṇaṃ sanidarśanam
28.23
iti dhīreśvarācāryyakṛtau chando'nuśāsane
śrīvṛttamañjarīnāmni caturthaḥ stavako gataḥ