Vrittamanjari 34
Vṛttamañjarī 34
- Language
- Sanskrit
34.1
atha āryyākusumam
prathame pāde dvādaśa kalāstṛtīye tathā dvitīye tu
aṣṭādaśa pañcadaśa tu yadā caturthe tadāryyā syāt
34.2
saptacatuṣkalato gururiha madhyaguruścaturlaghurvādye
ṣaṣṭho'rddhe'nyatra laghurna tu madhyagururgaṇo viṣame
34.3
ṣaṣṭhaścaturlaghuścetpadaṃ dvitīyādi bhavati nanu tarhi
āryyāyāmiti muninābhihitaṃ kānte śucisvānte
34.4
yadi saptamaścaturlaghurasti prathamādi tarhi niyamadhane
bhavati padaṃ madhyagurau caturlaghau vā gaṇe ṣaṣṭhe
34.5
āryāyā aparārddhe caturlaghuḥ pañcamo gaṇo yadi
tarhi padaṃ prathamādi pramade munivarasamādiṣṭam
34.7
yatigaṇaniyamena vinā na bhavati sandarbhaśuddhirāgryyāyāḥ
ataeva śrutabodhaproktaṃ lakṣaṇamasampūrṇam !! 6
pūrvvārddhe syustriṃśatpaścādarddhe saptaviṃśatirmātrāḥ
yasyāḥ sāryyā jñeyā sambhūya ca saptapañcāśat
34.8
yasyāṃ triṃśadvarṇāsteṣāñcetsaptaviṃśatirdīrghāḥ
śeṣāḥ kānte hrasvāḥ sā''ryyāsvādyā bhavellakṣmīḥ
34.6
triṃśadvarṇāṃ lakṣmīṃ vandante santataṃ mahākavayaḥ
hasati yadaikaikākṣaramṛddhādyākhyāṃ tadā labhate
34.10
lakṣmīrṛddhirbuddhirlajjā vidyā kṣamā ca dehī ca
gaurī dhātrī cūrṇā chāyā kāntirmahāmāyā
34.11
kīrttiḥ siddhirmāninyatha rāmā gāhinī ca viśvā ca
atha vāsitā ca śobhā hariṇī cakrī punaścāpi
34.12
atha sārasī ca kurarīsiṃhī kānte'tha haṃsikā ceti
lakṣmyādihaṃsikāntā āyryāḥ syuḥ saptaviṃśatidhā
34.13
prathamāṃ marālagativadyatiṃ dvitīyāntu siṃhavikramavat
digbhagativattṛtīyāmiha phaṇigativatpaṭhetturīyām
34.14
[ekena] madhyaguruṇā [bhavet kulīnā dvayena] saṅgahiṇī
raṇḍā tena vihīnā bahubhirvveśyā bhavedāryyā
34.15
daśabhikhibhiśca laghubhirviprāryyā kṣatriyaikaviṃśatyā
syātsaptaviṃśatikayā vaiśyā śeṣairbhavecchūdrā
34.16
yasyāmprathama tṛtīyakapañcamasaptamagaṇāstu gurumadhyāḥ
sā gurviṇīva doṣaṃ guṇarahitāryyā prakāśayati
34.17
prathamāddhe̍ caramārddhe'pyādyatrigaṇānta eva yadi pādaḥ
yasyāḥ samāpyate sā pathyāsaṃjñāntadā labhate
34.18
pūrvvāparobhayārddheṣu na viśrāmyati gaṇatrayasyānte
yasyāścaritravati pādaḥ sā vipulā tridhā bodhyā
34.16-2
gurumadhyagau gaṇau sto dvitīyaturyyau yadā dvayorgurvvoḥ
madhye sthitau hi yasyāstadā bhavettanvi sā capalā
34.20
gaṇayostu madhyagurvvordvitīyaturyyayoḥ pārśvagau gurū na yataḥ
gaupāladāsineṣṭāvato'tra tallakṣaṇaṃ cintyam
34.21
indīvarākṣi yasyā udeti tanvi capalaiva pūrvvārddhe
āryyā cedaparārddhe mukhacapalā sā tadā kathitā
34.22
āryyāprathamārddhasamaṃ prathamārddhaṃ syātsumadhyame yasyāḥ
capalottarārddhatulyaṃ parārddhakaṃ sā jaghanacapalā
34.23
hariṇāyatākṣi yasyā dvayorbhavedarddhayoḥ punaścapalā
nāgādhināyakena prakīrttitā sā mahācapalā
34.24
āryāpūrvvārddhasamaṃ parārddhamapi tanvi jāyate yasyām
kāvyarasajñaiḥ kṛtibhiḥ sīmantini sā prakīrttitā gītiḥ
34.25
āryyāparārddhasadṛśaṃ pūrvvārddhañcāpi yatra syāt
kavayastāmupagītiṃ vadanti kānte sadā śānte
34.26
āryyāyāḥ pūrvvārddhaṃ paścārddhe yatra jāyeta
paścārddhampūvarddhe yadi sodgītistadā nigadyeta
34.27
sāyyaryāgītirdvyarddhe yatrāṣṭagaṇāścatuṣkalā laghu nānte
ṣaṣṭho madhyagururvā caturlaghurvvā na madhyaguruko viṣame
34.28
kedārabhaṭṭagaṅgādāsābhyāmaṣṭamo dviguru̍reva gaṇaḥ
yatkṛta iha tanmunimatakāvyavirodhānmūlakamiti brūmaḥ
34.26-2
hṛdayānandāndoli cchāndasavṛndābhinanditacitracaritre
kavayo'nye punarenāṃ skandhakaminduprabhe prabhāṣitavantaḥ
34.30
kānte'smin yadi santi triṃśadgurvvakṣarāṇi muktādanti
catvāryyeva śreyaskāriṇi laghvakṣarāṇi nandastarhi
34.31
triṃśadguruviracitasyaikaikagurulaghudvayahasanavṛddhivaśāt
asyāṣṭāviṃśatidhā bhedā iṣṭā nibodha nāmāni yathā
34.34
nando bhadraḥ śeṣaḥ sāraṅgaḥ priyatame śivabrahmāṇau
vāraṇavaruṇau nīlo madanastālāṅkaśekharau śaragagane
34.35
śarabho vimatiḥ kṣīraṃ nagaranarandhigadhakāstathā ca snehaḥ
atha madakalabhūpālau śuddhasaritkumbhakalaśaśaśinaśceti
34.36
āryyāyāḥ pūrvvārddhaṃ pūrvvārddhe tanvi dṛśyate yasyām
āryyāgīterarddhaṃ nanu paścārddhe tu gāthinī kathitā sā
34.37
āryyāgīterarddhaṃ pūrvvārddhe yatra dṛśyate sutanu tathā
āryyāyāḥ pūrvvārddhaṃ paścārddhe siṃhinīti sā jñeyā
34.38
gāthinyāḥ prathamārddhe triṃśanmātrāḥ sadāvatiṣṭhante
dvātriṃśaccaramārthe viparītāḥ punaraye priye siṃhinyām
34.36-2
āryyobhayārddhayoścetsyādgurureko'dhiko manojñe tarhi
saṅgītakalāśālini saṅgītiḥ sumatibhiḥ saṅgītā
34.40
āryyāyāḥ pūrvvārddhe syādgurureko'dhiko mahāsaubhāgye
yarhi sugītipaṭīyasi tarhi sugītiḥ sugītā jñaiḥ
34.41
āryyāyāścaramārthe nanu gurureko'dhiko yadaiva bhavet
kuśale pragītikuśale tadā pragītiḥ pragītā prājñaiḥ
34.42
yasyāḥ prathamārddhe syātpriye sugīterdvitīyārddham
caramārddhe prathamārddhaṃ bhavati jagati sānugītiranunītipaṭo
34.43
yasyāḥ prathamārddhe syātpriye pragīterdvitīyārddhañcet
paścārddhe prathamārddhaṃ tadā budhairmañjugītiriti gītā
34.44
gītipriye pragīteḥ parārddhadṛbdhobhayārddhā yā syāt
avigītakīrttitatibhirvigītiriti kīrttitā sā sadbhiḥ
34.45
saṅgīteḥ pūrvārddhaṃ yadyaparārddhaṃ labheta sthānam
aparāddhe pūrvārddhaṃ cārutare cārugītiruditā tarhi
34.46
āryyāgītereva syātpaścārddhaṃ yadyekaguruṇā hīnam
ayi valgugītisāntvitarudacchiśo tarhi valgugītiḥ syāt
34.47
āryyāgītereva syātpūrvārddhaṃ yadyekaguruhīnam
śvetagarullalitagate kalitā lalitā tadā mahākavibhiḥ sā
34.48
upagīteḥ prathamāddhaṃ yadyadhikaikaguruṇā yuktaṃ syāt
pramadālalāmabhūte gaditā sadbhistadā pramadā
34.46-2
upagīteścaramārddhaṃ yadyadhikaikaguruṇā yuktam
mukhacandrikāvikāsitasadbhāve candrikā tarhi syāt