Vrittamanjari 39
Vṛttamañjarī 39
- Language
- Sanskrit
Contents
- 39.27 — 1 part
39.1
saptamaḥ stavakaḥ
prastāraḥ
kanakaprastaraniścalahṛdaye prastāranaṣṭamuddiṣṭam
ekadvyādilaghurukriyā ca saṃkhyādhvayogau ca
merupatāke ca punaḥ sāñjananayane'tha markaṭījālam
etatpratyayanavakaṃ chandaḥsarvvasvamityuktam
39.2
atha varṇaprastāraḥ
pāde sarvvagurau guroḥ prathamatò'dhastāllaghuṃ nyasya bhoḥ
prastāraprasite yathopari tathā śeṣaṃ sumukhyaṅkayet
bhūyo bhūya imaṃ vidhiṃ vitanuyāddadyādapūrṇe gurūn
yāvatsarvvalaghurbhavediti budhāḥ prastāramārṇaṃ vyadhuḥ
39.3
atha varṇanaṣṭonnayanam
tannaṣṭonnayanaṃ bhavedamṛtavāgātāmranamrānane,
pṛcchāyā viṣayīkṛtasya sumate naṣṭasya yo'ṅko bhavet
arddhe'rddhe vihite hi tasya tu same samyaglaghūnnīyatāṃ,
dattvaikaṃ viṣame tathaiva vihite kānte gurūnnīyatām
39.4
atha varṇoddiṣṭam
sadvṛtte'khilavṛttatattvanipuṇe vṛttākṣarādādimānmūrddhina dvidviguṇān krameṇa vilikhedaṅkāñchaśāṅkacchave
ye tatrāṅga laghūttamāṅganilayāstaiḥ piṇḍitaiḥ paṇḍite,
saikairāśritavatsale munivareṇoddiṣṭametanmatam
39.5
atha ekadvyādilaghugurukriyā
varṇān supraja uttarādharatayā saikān sthitān vṛttagānekādikramaśo hyuparyyupari tāneṇākṣi sannikṣipet
ekaikaṃ jahadūrddhvataḥ kila guroḥ sundaryyuparyyādimāttūpāntyādviramellaghosta gurorekādikeyaṃ kriyā
39.6
prakārāntareṇaikadvyādilaghugurukriyā
vṛttāṅgyakṣarasaṅkhyayā vilikhitā aṅkā ayi vyutkrameṇaikādyekaparāḥ krameṇa likhitairaṅkairvibhājyāḥ priye
pūrveṇaiva paro'tha tatparagato guṇyaḥ punastatpareṇaikadvyādiriyaṃ laghosta gurorlīlāvatīyā kriyā
39.7
atha saṃkhyādhvānau
saṅkhyāmānaya miśritairlaghugarū kṛtyoditāṅkavrajairuktoddiṣṭagatāṅkasañcayasamāhāreṇa saikaina vā
saṅkhyaiva dviguṇā guṇāmṛtanidhe saikena hīnā bhavedvṛttasyāṅgulikaṃ jahat padamadhaḥ kuryyāttathaivāṅgulim
39.8
atha varṇameruḥ
prāgekaṃ caturasramujjvalaruce koṣṭhaṃ likhecchobhanaṃ
tasyādho'rddhavinirgatāvubhayataḥ koṣṭhau tathā dvau likhet
itthantattadadhaḥ kramādubhayataḥ koṣṭhān priye varddhayedā ṣaḍviṃśativarṇapādamatha tatpūrttiprakāraṃ śrṛṇu
39.6-2
koṣṭhātprāthamikāllikhet punaradhaḥ koṣṭhavrajādyantayorekāṅkaṃ pratipaṅktyathoparitane koṣṭhe sthitāṅkadvayam
ekīkṛtya ca madhyakoṣṭhanikarān riktānadho'vasthitāṃstairaṅkaiḥ paripūrayedyadi tadā syādvarṇameruḥ priye
39.10
varṇoddiṣṭasamānamaṅkamabale prastārasaṃkhyaṃ likhet
pūrvāṅkeṇa paraṃ prapūryya tadadhaḥ pūrṇāṅkasamāveśayet
ekasmim̐llikhitaṃ punarna tu likhedanyatra, no laṅghayeccāntyāṅkāvadhimīdṛśena vidhinā vārṇī patākā bhavet
39.11
atha varṇamarkaṭī
ṣaṭpaṅktīrviracayya tāsu racayetkoṣṭhān samānakṣaraiḥ
prākpaṅktau prathamādikoṣṭhapaṭaleṣvekādikāṅkām̐llikhet
vinyasyeddviguṇāṃśca koṣṭhanikareṣvaṅkān dvitīyāvalau
tān kṛttvādimapaṅktigāṅkaguṇitān paṅktau caturthyāṅkṣipeta
39.12
arddhīkṛtya caturthapaṅktinihitānaṅkān kṣipetpañcamīṣaṣṭhyoḥ pañcamaturyyapaṅktinihitānanyonyamekīkṛtān
nyasyeccādhitṛtīyapaṅktiniyamo yatrehaśo dṛśyate
vāgīśairapi dustarā nigaditā syādvarṇamarkaṭyasau
39.13
asyāḥ paṅktiṣu ṣaṭsu nirmalamati vṛttāni bhedāḥ kalā
varṇāḥ syurguravo'tha tanvi laghavo jñeyānyaye'nukramāt
prāṇebhyo'pi garīyasi pratikathaṃ pīyūṣavarṣiṇyamūṃ
ye jānanti taranti te bhuvi sukhaṃ prastāraratnākaram
39.14
varṇamarkaṭījālamidam [ ]
vṛttāni & 1 & 2 & 3 & 4 & 5 & 6 \\
bhedāḥ & 2 & 4 & 8 & 16 & 32 & 64 \\
mātrāḥ & 3 & 12 & 36 & 96 & 240 & 576 \\
varṇāḥ & 2 & 8 & 24 & 64 & 160 & 384 \\
guravaḥ & 1 & 4 & 12 & 32 & 80 & 162 \\
laghavaḥ & 1 & 4 & 12 & 32 & 80 & 162 \\
atha mātrāprastāraḥ
ādāvādilaghuṃ niveśya viṣame kānte gaṇaṃ mātrike
prastāre'tha same tu sarvvagurukaṃ pūrvvādadhastādguroḥ
sammuñceta laghuṃ yathopari tathā śeṣaṃ punastadvidhiṃ
kṛtvone tu gurūllaghūṃśca vitaredyāvacca sarvvāguruḥ
39.15
atha mātrānaṣṭonnayanam
sarvvā eva kalāḥ priye laghumayīḥ kṛtvātha tāsāṃ śiraḥsvaṅkān pātaya pūrvvayugmasadṛśān pṛṣṭho'ṅka ūnyo'ntime
uddhṛtto'pyatha yatra yatra labhate bhāgaṃ sa sa syādgururdhṛtvā caiva parāṃ kalāmiti kalānaṣṭaṃ samunnīyatām
39.16
atha mātroddiṣṭam
mātroddiṣṭamidaṃ bhavellaghugurūn praśnānusārālikhedyoparyyeva laghorguroḥ punaruparyyaṅkānadhaśca priye
vinyasyedyadi pūrvvayugmasadṛśānaṅkān gurūddhvaṃsthitān
śeṣāṅke'tha vilopayedadhigatairaṅkairaśaṅkaṃ tadā
39.17
atha mātrāmeruḥ
koṣṭhaṃ syātsadṛśaṃ dvayaṃ dvayamathaikāṅka ṃ tadante likhedyugmādyeṣu punaryutau prathamake dvāveva kṛtvā tvadhaḥ
sthāpyo riktaśiraḥsthitaitaduparīṣṭhāṅkena tāmpūrayenmātrāmerurayamprato'sya gahanā koṣṭhāṅkassañcālanā
39.17-2
śiraḥsthitasyorddhvasthitena cāṅkena tān riktakoṣṭhān pūrayet | ayametatsvarūpo
mātrāmerurnāma prastāro muninā mataḥ | asya mātrāmeroḥ koṣṭhāṅkasya sañcālanā gahanā
duravagāhā koṣṭhapūraṇārthaṃ duḥkhènāpi antarvarttinamaṅkaṃ sañcālayitumaśakyam
39.18
atha mātrāpatākā
mātroddiṣṭasamānamaṅkamakhilaṃ dattvāntimāṅke priye
vāmāvarttavidhiṃ śritāṅkanikarāṃstatpūrvvagām̐llopaya
ekasyaikaguruṃ dvayoratha gurū dvau trīṃstrayāṇāṃ gurūm̐rlope svīkuru nāgarājamukhajā mātrāpatākedṛśī
39.16-2
atha mātrāmarkaṭī
ṣaṭ paṅktīrviracayya tāsu racayetkoṣṭhān kalāsaṅkhyakānādyā dvyādikakoṣṭhakeṣu vilikhedaṅkānaye dvyādikān
ādyaṅkasya samastapaṅktiṣu punastyāgañca kuryyādatho
nyasyetpreyasi pūrvvayugmasadṛśānaṅkān dvitīyāvalau
39.20
aṅkèrādimapaṅktigaiḥ praguṇayetpaṅktiṃ dvitīyāṃ kramāt
ye ye'ṅkāḥ prabhavanti paṅktimamale taistaistṛtīyāṃ bharet
pṛṣṭhāṅkau saha bhedapaṅktinihitenāṅkena saṃyojayan
kānte pañcamapaṅktikoṣapaṭalaṃ niśśaṅkamāpūrayet
39.21
pūrvvau yau tu laghū gururbhavati tau kintvatra tau sto na tat
koṣṭhe prāci tu ṣaṣṭhapaṅktiracite sthāne tu śūnyaṃ guroḥ
aṅkaiḥ pañcamapaṅktikakoṣṭhanihitaiḥ paṅktiñca ṣaṣṭhīmbharedekīkṛtya caturthapaṅktimanayoraṅkavrajaṃ pūrayet
39.22
sarvvān koṣṭhagaṇānayi priyatame ṣaṭpaṅktigarbhasthitān
smāraṃ smāramanukṣaṇaṃ kṣaṇayute rītyānayā pūrayet
itthaṃ yatra vilakṣaṇekṣaṇayuge lakṣyeta cellakṣaṇaṃ
mātrāmarkaṭikā tadā bhavati sā dvitrajñadhīgocarā
39.23
atrāpi prathamādiṣu sphuṭataraṃ vṛttāni bhedāṃstathā
mātrāvarṇalaghūn gurū m̐śca manutāṃ ṣaṭsu kramāt paṅktiṣu
chandomattamattaṅgajo gajagate syātsaṃyato markaṭījāleneti tathā yateta bhavatī vaśyā yatheyaṃ bhavet
39.24
iti pradarśitaḥ kānte prastāraste savistaram
asti yatrākhilaṃ chandaḥ protaṃ viśvamiveśvare
39.25
janyāryyai nalinākṣi yāṃ vyaracayatprāṇādhikaste sugīḥ
svacche śroṇivirājamānaraśane saṃśritya gāṃ vāgvidḥ
tatvādhītini yatnato viracitaprātaḥkriye sammadādālasyañjahatī svayaṃ vitanuyā gīḥsampadaḥ sarvvadā
39.26
vāme vyomagajagrahaśrutimite varṣe pravṛtte kaleḥ
samprāpte śaśalāñchanāmbaravasukṣoṇīśakābde'thavā
prāyeṇa śrutabodhavacchrutisukhā śrīvṛttamañjaryyasau
śrīgovindapadāravindakṛpayā nītā samāptimmayā
39.27
iti dhīreśvarācāryyakṛtau chando'nuśāsane
śrīvṛttamañjarīnāmni saptamaḥ stabako gataḥ
39.27.p1.36
samāptaḥ
uṣṇik (kusumam)
(saptākṣaravṛttāni) 36
39.27.p1.64
ṛ
ṛddhiḥ (cha0) 64
39.27.p1.106
ṛṣabham (cha0) 106
39.27.p1.120
ṛṣabhagajavilasitam (cha0) 120
39.27.p1.278
e
ekadvayādilaghugurukiyā 278
39.27.p1.106_2
elā (cha0) 106
39.27.p1.217
au
aupacchandasakam (cha0) 217
39.27.p1.3
aurvamuniḥ 3
39.27.p1.64_2
ka
kanakaprabhā (cha0) 64
39.27.p1.66
kandaḥ (cha0) 66
39.27.p1.88
kandukam (cha0) 88
39.27.p1.26
kanyā (cha0) 26
39.27.p1.26_2
kamalam (cha0 tryakṣaraṃ vṛttam) 26
39.27.p1.40
kamalam (cha0 aṣṭākṣaram) 40
39.27.p1.45
kamalam (cha0 navākṣaram) 45
39.27.p1.241
karabhī (cha0 raṇābhedaḥ) 241
39.27.p1.38
karahañcaḥ (cha0) 38
39.27.p1.67
kalakaṇṭhaḥ (cha0) 67
39.27.p1.61
kalahaṃsaḥ (cha0) 61
39.27.p1.14
kalāparimāṇam 14
39.27.p1.10
kavijanma 10
39.27.p1.6
kavimātāmahavaṃśavarṇanam 6
39.27.p1.3_2
kavivaṃśavarṇanam 3
39.27.p1.4
kātantram (vyākaraṇam) 4
39.27.p1.125
kāntā (cha0) 125
39.27.p1.60
kāntimatī (cha0) 60
39.27.p1.73
kāntotpīḍā (cha0) 73
39.27.p1.252
kāmakalā (cha0) 252
39.27.p1.106_3
māmakrīr̤ā (cha0) 106
39.27.p1.68
kāmacāriṇī (cha0) 68
39.27.p1.27
kāmam (cha0) 27
39.27.p1.168
kāmavāṇaḥ (cha0 26 daṇḍakaḥ) 168
39.27.p1.11
kālidāsapraṇatiḥ 11
39.27.p1.236
kāvyacchandobhedāḥ 236
39.27.p1.236_2
kāvyam (cha0) 236
39.27.p1.238
kāvyollālayorekasaptatibhedāḥ 238
39.27.p1.158
kirīṭam (cha0) 158
39.27.p1.60_2
kīrtiḥ (cha0) 60
39.27.p1.63
kuṭajagatiḥ (cha0) 63
39.27.p1.61_2
kuṭajā (cha0) 61
39.27.p1.63_2
kuṭilagatiḥ (cha0) 63
39.27.p1.102
kuṭilam (cha0) 102
39.27.p1.66_2
kuṭilā (kuṭilaḥ) (cha0) 66
39.27.p1.67_2
kuṭmaladantī (cha0) 67
39.27.p1.245
kuṇḍalikā (cha0) 245
39.27.p1.55
kupuruṣajanitā (cha0) 55
39.27.p1.37
kumāralalitā (cha0) 37
39.27.p1.102_2
kumārī (cha0) 102
39.27.p1.167
kumudākaraḥ (cha0) 167
39.27.p1.105
kurarīrutā (cha0) 105
39.27.p1.114
kuvalayam (cha0) 114
39.27.p1.62
kuśāgrī (cha0) 62
39.27.p1.77
kusumavicitrā (cha0) 77
39.27.p1.162
kusumastavakaḥ (27 daṇḍakaḥ) 162
39.27.p1.132
kusumitalatāvellitā (cha0) 132
39.27.p1.265
mādhavī (cha0 jātiḥ) 265
39.27.p1.112
mānasahaṃsaḥ (cha0) 112
39.27.p1.62_2
māyā (cha0 ekādaśākṣarā) 62
39.27.p1.80
māyā (cha0 trayodaśākṣarā) 80
39.27.p1.35
mālatikā (cha0) 35
39.27.p1.54
mālatī (cha0 ekādaśakṣarā) 54
39.27.p1.81
mālatī (cha0 dvādaśākṣarā) 81
39.27.p1.264
mālatī (cha0 jātiḥ) 264
39.27.p1.176
mālabhāriṇī (ardhasamā) 176
39.27.p1.60_3
mālā (cha0 ekādaśākṣarā) 60
39.27.p1.246
mālā (cha0 jātiḥ) 246
39.27.p1.272
mālāgalitakam (cha0) 272
39.27.p1.124
mālādharam (cha0) 124
39.27.p1.108
mālinī (cha0) 108
39.27.p1.207
mukhacapalā (cha0 āryābhedaḥ) 207
39.27.p1.266
mukhavigalitakam (cha0) 266
39.27.p1.30
mugdhadhāraḥ (cha0) 30
39.27.p1.273
mugdhamālāgalitakam (cha0) 273
39.27.p1.26_3
mṛgāṅkam (cha0) 26
39.27.p1.28
mṛgī (cha0) 28
39.27.p1.26_4
mṛgendraḥ (cha0) 26
39.27.p1.86
mṛgendramukham (cha0) 86
39.27.p1.140
meghavisphūrjitā (cha0) 140
39.27.p1.242
mehinī (cha0 raḍḍhābhedaḥ) 242
39.27.p1.87
moṭakam, modakam (cha0) 87
39.27.p1.70
moṭanakam (cha0) 70
39.27.p1.87_2
mauktikadāma (cha0) 87
39.27.p1.67_3
mauktikamālā (cha0) 67
39.27.p1.16
ya
yatibodhakaśabdāḥ 16
39.27.p1.20
yatibhedakusumam 20
39.27.p1.16_2
yatilakṣaṇam 16
39.27.p1.32
yamakam (cha0) 32
39.27.p1.33
yamakaguṇaḥ (cha0) 33
39.27.p1.81_2
yamunā (cha0) 81
39.27.p1.180
yavamatī (cha0 ardhasamā) 180
39.27.p1.180_2
yavānī (cha0 ardhasamā) 180
39.27.p1.187
yugmavipulā (cha0) 187
39.27.p1.16_3
yugmāyugmapādanāmāni 16
39.27.p1.241_2
ra
raḍḍhāyāḥ sapta bhedāḥ 241
39.27.p1.240
raṇḍā (cha0) 240
39.27.p1.240_2
raṇḍākusumam 240
39.27.p1.240_3
raṇḍāyā gaṇaniyamaḥ 240
39.27.p1.62_3
ratiḥ (cha0) 62
39.27.p1.5
ratnamālāvyākaraṇakāraḥ 5
39.27.p1.66_3
rathoddhatā (cha0) 66
39.27.p1.28_2
ramaṇaḥ (cha0) 28
39.27.p1.166
ramā (26 daṇḍakaḥ) 166
39.27.p1.10_2
rambhādevī (khageśvarapatnī) 10
39.27.p1.188
ravipulā (cha0) 188
39.27.p1.227
rasikā (cha0 lalitānāmāntaram) 227
39.27.p1.235
rasikā (cha0 ṣaṭpadabhedaḥ) 235
39.27.p1.244
rājasenā (cha0 raḍḍhābhedaḥ) 244
39.27.p1.64_3
rāmā (1) (cha0) 64
39.27.p1.261
rāmā (2) (cha0) 261
39.27.p1.88_2
rucipradā, rucirā (cha0) 88
39.27.p1.248
rucirā (cha0) 248
39.27.p1.6_2
rudrasiṃhaḥ (saumāreśvaraḥ) 6
39.27.p1.11_2
rudreśvarācāryaḥ (kaveḥ
kanīyān sodaraḥ) 11
39.27.p1.46
rūkmavatī, rūpavatī (cha0) 46
39.27.p1.151
śaśivadanā ( cha0 ekaviṃśatyakṣarā ) 151
39.27.p1.28_3
śaśī ( cha0 ) 28
39.27.p1.86_2
śāradam ( cha0 ) 86
39.27.p1.128
śārdūlaḥ ( cha0 ) 128
39.27.p1.138
śārdūlalalitam ( cha0 ) 138
39.27.p1.142
śārdūlaśāṭam,
śārdūlavikrīr̤itam ( cha0 ) 142
39.27.p1.61_3
śālā ( cha0 ) 61
39.27.p1.56
śālinī ( cha0 ) 56
39.27.p1.166_2
śālūraḥ ( 26 daṇḍakaḥ ) 166
39.27.p1.55_2
śikhaṇḍita ( cha0 ) 55
39.27.p1.126
śikhariṇī ( cha0 ) 126
39.27.p1.184
śikhā (1) ( ardhasamā ) 184
39.27.p1.246_2
śikhā (2) ( cha0 jātiḥ ) 246
39.27.p1.225
śikhā (3), śikhikā (1)
( cha0 jātiḥ ) 225
39.27.p1.225_2
śikhikā (2) ( cha0 jātiḥ ) 225
39.27.p1.63_3
śivā ( cha0 ) 63
39.27.p1.176_2
śiśulīlā ( ardhasamā ) 176
39.27.p1.36_2
śīrṣā ( cha0 ) 36
39.27.p1.51
śuddhavirāṭ ( cha0 ) 51
39.27.p1.167_2
śuddhavirāḍṛṣabham ( cha0 ) 167
39.27.p1.33_2
śeṣā ( cha0 ) 33
39.27.p1.118
śailaśikhā ( cha0 ) 118
39.27.p1.148
śobhā ( cha0 ) 148
39.27.p1.66_4
śyenikā ( cha0 ) 66
39.27.p1.66_5
śyenī ( cha0 ) 66
39.27.p1.24
śrīḥ ( cha0 ekākṣarā ) 24
39.27.p1.67_4
śrīḥ ( cha0 ekādaśākṣarā ) 67
39.27.p1.3_3
śrīkāmarūpaḥ 3
39.27.p1.1
śrīkṛṣṇavandanam 1
39.27.p1.3_4
śrīcaitanyaḥ 3
39.27.p1.4_2
śrījanamejayaḥ 4
39.27.p1.6_3
śrīdamayantī devī
( dāmodarācārya-patnī ) 6
39.27.p1.74
śrīpuṭaḥ ( cha0 ) 74
39.27.p1.7
śrīprāṇanāthaḥ ( govardhanasutaḥ ) 7
39.27.p1.6_4
śrībhavadevavācaspatiḥ 6
39.27.p1.7_2
śrīrājeśvarasiṃhaḥ ( nṛpavi0 ) 7
39.27.p1.5_2
śrīviśveśvaraśāstrī 5
39.27.p1.6_5
śrīśivasiṃhaḥ ( rudrasiṃhanṛpātmajaḥ ) 6
39.27.p1.11_3
śrīsarasvatī ( kaverduhitā ) 11
39.27.p1.3_5
śrīhayagrīvamādhavaḥ 3
39.27.p1.3_6
śrīharṣācāryaḥ ( kavivaṃśapravartakaḥ ) 3
39.27.p1.203
śrutabodhe āryālakṣaṇasyāsampūrṇatā 203
39.27.p1.160
ślokaḥ ( cha0 ) 160
39.27.p1.160_2
ślokakusumam 160
39.27.p1.238_2
ṣa
ṣaṭpada-jātibhedāḥ 238
39.27.p1.237
ṣaṭpadadoṣāḥ 237
39.27.p1.234
ṣaṭpadam (cha0 ) 234
39.27.p1.181
ṣaṭpadā ( cha0 ardhasamā ) 181
39.27.p1.51_2
sa
saṃyutā ( cha0 ) 51
39.27.p1.160_3
saṅkīrṇavipulā ( cha0 ) 160
39.27.p1.156
saṅkati ( kusumam )
( caturviṃśatyakṣaravṛttāni ) 156
39.27.p1.276
saṃkhyādhvānau 276
39.27.p1.20_2
saṃkhyābodhakaśabdāḥ 20
39.27.p1.267
saṅgalitakam (1) ( cha0 ) 267
39.27.p1.p169
pṛṣṭhe paṃktau mudritapāṭhaḥ śuddhapāṭhaḥ
67 23 nāmābhi nāmnābhi
101 24 hayaryantra hayairyantra
104 4 sacatuddaśaṃ sacaturdaśaṃ
105 2 purastha puraḥstha
106 4 yatha atha
112 16 mādhavāṃ mādhavīṃ
112 26 -suprabhaya suprabhaya
112 27 tāra yatu tārayitu
113 23 ruā ruṣa
114 11 -rabhinnamiti rabhinna iti
115 27 prabhavāta prabhavati
116 12 -strayodaśa -strayodaśa
126 5 pañcādārghā pañcādīrghā
128 23 -yatibhave yatirbhave
134 3 dvādaśatatparaṃ dvādaśataḥ paraṃ
134 17 vipaścittarta vipaścittataṃ
138 18 punadīrghā punardīrghā
136 23 ruciropāṅgo rucirāpāṅgo
141 26 agādhavibodha agādhavibodhe
142 8 -cchārdala cchārdūla
151 15 -bhūsṛtaḥ bhūsṛtaḥ
153 16 māptuvanti māpnuvanti
155 5 sahiṃnaṃ sahitaṃ
155 6 caraṇammavati caraṇambhavati
155 17 yathākranaṃ yathākramaṃ
165 16 tadvadvā tadvadvā