Pramāṇa · Search · About · API

Vrittamanjari 39

Vṛttamañjarī 39

Language
Sanskrit

Contents

39.1

saptamaḥ stavakaḥ
prastāraḥ
kanakaprastaraniścalahṛdaye prastāranaṣṭamuddiṣṭam
ekadvyādilaghurukriyā ca saṃkhyādhvayogau ca
merupatāke ca punaḥ sāñjananayane'tha markaṭījālam
etatpratyayanavakaṃ chandaḥsarvvasvamityuktam

39.2

atha varṇaprastāraḥ
pāde sarvvagurau guroḥ prathamatò'dhastāllaghuṃ nyasya bhoḥ
prastāraprasite yathopari tathā śeṣaṃ sumukhyaṅkayet
bhūyo bhūya imaṃ vidhiṃ vitanuyāddadyādapūrṇe gurūn
yāvatsarvvalaghurbhavediti budhāḥ prastāramārṇaṃ vyadhuḥ

39.3

atha varṇanaṣṭonnayanam
tannaṣṭonnayanaṃ bhavedamṛtavāgātāmranamrānane,
pṛcchāyā viṣayīkṛtasya sumate naṣṭasya yo'ṅko bhavet
arddhe'rddhe vihite hi tasya tu same samyaglaghūnnīyatāṃ,
dattvaikaṃ viṣame tathaiva vihite kānte gurūnnīyatām

39.4

atha varṇoddiṣṭam
sadvṛtte'khilavṛttatattvanipuṇe vṛttākṣarādādimānmūrddhina dvidviguṇān krameṇa vilikhedaṅkāñchaśāṅkacchave
ye tatrāṅga laghūttamāṅganilayāstaiḥ piṇḍitaiḥ paṇḍite,
saikairāśritavatsale munivareṇoddiṣṭametanmatam

39.5

atha ekadvyādilaghugurukriyā
varṇān supraja uttarādharatayā saikān sthitān vṛttagānekādikramaśo hyuparyyupari tāneṇākṣi sannikṣipet
ekaikaṃ jahadūrddhvataḥ kila guroḥ sundaryyuparyyādimāttūpāntyādviramellaghosta gurorekādikeyaṃ kriyā

39.6

prakārāntareṇaikadvyādilaghugurukriyā
vṛttāṅgyakṣarasaṅkhyayā vilikhitā aṅkā ayi vyutkrameṇaikādyekaparāḥ krameṇa likhitairaṅkairvibhājyāḥ priye
pūrveṇaiva paro'tha tatparagato guṇyaḥ punastatpareṇaikadvyādiriyaṃ laghosta gurorlīlāvatīyā kriyā

39.7

atha saṃkhyādhvānau
saṅkhyāmānaya miśritairlaghugarū kṛtyoditāṅkavrajairuktoddiṣṭagatāṅkasañcayasamāhāreṇa saikaina vā
saṅkhyaiva dviguṇā guṇāmṛtanidhe saikena hīnā bhavedvṛttasyāṅgulikaṃ jahat padamadhaḥ kuryyāttathaivāṅgulim

39.8

atha varṇameruḥ
prāgekaṃ caturasramujjvalaruce koṣṭhaṃ likhecchobhanaṃ
tasyādho'rddhavinirgatāvubhayataḥ koṣṭhau tathā dvau likhet
itthantattadadhaḥ kramādubhayataḥ koṣṭhān priye varddhayedā ṣaḍviṃśativarṇapādamatha tatpūrttiprakāraṃ śrṛṇu

39.6-2

koṣṭhātprāthamikāllikhet punaradhaḥ koṣṭhavrajādyantayorekāṅkaṃ pratipaṅktyathoparitane koṣṭhe sthitāṅkadvayam
ekīkṛtya ca madhyakoṣṭhanikarān riktānadho'vasthitāṃstairaṅkaiḥ paripūrayedyadi tadā syādvarṇameruḥ priye

39.10

varṇoddiṣṭasamānamaṅkamabale prastārasaṃkhyaṃ likhet
pūrvāṅkeṇa paraṃ prapūryya tadadhaḥ pūrṇāṅkasamāveśayet
ekasmim̐llikhitaṃ punarna tu likhedanyatra, no laṅghayeccāntyāṅkāvadhimīdṛśena vidhinā vārṇī patākā bhavet

39.11

atha varṇamarkaṭī
ṣaṭpaṅktīrviracayya tāsu racayetkoṣṭhān samānakṣaraiḥ
prākpaṅktau prathamādikoṣṭhapaṭaleṣvekādikāṅkām̐llikhet
vinyasyeddviguṇāṃśca koṣṭhanikareṣvaṅkān dvitīyāvalau
tān kṛttvādimapaṅktigāṅkaguṇitān paṅktau caturthyāṅkṣipeta

39.12

arddhīkṛtya caturthapaṅktinihitānaṅkān kṣipetpañcamīṣaṣṭhyoḥ pañcamaturyyapaṅktinihitānanyonyamekīkṛtān
nyasyeccādhitṛtīyapaṅktiniyamo yatrehaśo dṛśyate
vāgīśairapi dustarā nigaditā syādvarṇamarkaṭyasau

39.13

asyāḥ paṅktiṣu ṣaṭsu nirmalamati vṛttāni bhedāḥ kalā
varṇāḥ syurguravo'tha tanvi laghavo jñeyānyaye'nukramāt
prāṇebhyo'pi garīyasi pratikathaṃ pīyūṣavarṣiṇyamūṃ
ye jānanti taranti te bhuvi sukhaṃ prastāraratnākaram

39.14

varṇamarkaṭījālamidam [ ]
vṛttāni & 1 & 2 & 3 & 4 & 5 & 6 \\
bhedāḥ & 2 & 4 & 8 & 16 & 32 & 64 \\
mātrāḥ & 3 & 12 & 36 & 96 & 240 & 576 \\
varṇāḥ & 2 & 8 & 24 & 64 & 160 & 384 \\
guravaḥ & 1 & 4 & 12 & 32 & 80 & 162 \\
laghavaḥ & 1 & 4 & 12 & 32 & 80 & 162 \\
atha mātrāprastāraḥ
ādāvādilaghuṃ niveśya viṣame kānte gaṇaṃ mātrike
prastāre'tha same tu sarvvagurukaṃ pūrvvādadhastādguroḥ
sammuñceta laghuṃ yathopari tathā śeṣaṃ punastadvidhiṃ
kṛtvone tu gurūllaghūṃśca vitaredyāvacca sarvvāguruḥ

39.15

atha mātrānaṣṭonnayanam
sarvvā eva kalāḥ priye laghumayīḥ kṛtvātha tāsāṃ śiraḥsvaṅkān pātaya pūrvvayugmasadṛśān pṛṣṭho'ṅka ūnyo'ntime
uddhṛtto'pyatha yatra yatra labhate bhāgaṃ sa sa syādgururdhṛtvā caiva parāṃ kalāmiti kalānaṣṭaṃ samunnīyatām

39.16

atha mātroddiṣṭam
mātroddiṣṭamidaṃ bhavellaghugurūn praśnānusārālikhedyoparyyeva laghorguroḥ punaruparyyaṅkānadhaśca priye
vinyasyedyadi pūrvvayugmasadṛśānaṅkān gurūddhvaṃsthitān
śeṣāṅke'tha vilopayedadhigatairaṅkairaśaṅkaṃ tadā

39.17

atha mātrāmeruḥ
koṣṭhaṃ syātsadṛśaṃ dvayaṃ dvayamathaikāṅka ṃ tadante likhedyugmādyeṣu punaryutau prathamake dvāveva kṛtvā tvadhaḥ
sthāpyo riktaśiraḥsthitaitaduparīṣṭhāṅkena tāmpūrayenmātrāmerurayamprato'sya gahanā koṣṭhāṅkassañcālanā

39.17-2

śiraḥsthitasyorddhvasthitena cāṅkena tān riktakoṣṭhān pūrayet | ayametatsvarūpo
mātrāmerurnāma prastāro muninā mataḥ | asya mātrāmeroḥ koṣṭhāṅkasya sañcālanā gahanā
duravagāhā koṣṭhapūraṇārthaṃ duḥkhènāpi antarvarttinamaṅkaṃ sañcālayitumaśakyam

39.18

atha mātrāpatākā
mātroddiṣṭasamānamaṅkamakhilaṃ dattvāntimāṅke priye
vāmāvarttavidhiṃ śritāṅkanikarāṃstatpūrvvagām̐llopaya
ekasyaikaguruṃ dvayoratha gurū dvau trīṃstrayāṇāṃ gurūm̐rlope svīkuru nāgarājamukhajā mātrāpatākedṛśī

39.16-2

atha mātrāmarkaṭī
ṣaṭ paṅktīrviracayya tāsu racayetkoṣṭhān kalāsaṅkhyakānādyā dvyādikakoṣṭhakeṣu vilikhedaṅkānaye dvyādikān
ādyaṅkasya samastapaṅktiṣu punastyāgañca kuryyādatho
nyasyetpreyasi pūrvvayugmasadṛśānaṅkān dvitīyāvalau

39.20

aṅkèrādimapaṅktigaiḥ praguṇayetpaṅktiṃ dvitīyāṃ kramāt
ye ye'ṅkāḥ prabhavanti paṅktimamale taistaistṛtīyāṃ bharet
pṛṣṭhāṅkau saha bhedapaṅktinihitenāṅkena saṃyojayan
kānte pañcamapaṅktikoṣapaṭalaṃ niśśaṅkamāpūrayet

39.21

pūrvvau yau tu laghū gururbhavati tau kintvatra tau sto na tat
koṣṭhe prāci tu ṣaṣṭhapaṅktiracite sthāne tu śūnyaṃ guroḥ
aṅkaiḥ pañcamapaṅktikakoṣṭhanihitaiḥ paṅktiñca ṣaṣṭhīmbharedekīkṛtya caturthapaṅktimanayoraṅkavrajaṃ pūrayet

39.22

sarvvān koṣṭhagaṇānayi priyatame ṣaṭpaṅktigarbhasthitān
smāraṃ smāramanukṣaṇaṃ kṣaṇayute rītyānayā pūrayet
itthaṃ yatra vilakṣaṇekṣaṇayuge lakṣyeta cellakṣaṇaṃ
mātrāmarkaṭikā tadā bhavati sā dvitrajñadhīgocarā

39.23

atrāpi prathamādiṣu sphuṭataraṃ vṛttāni bhedāṃstathā
mātrāvarṇalaghūn gurū m̐śca manutāṃ ṣaṭsu kramāt paṅktiṣu
chandomattamattaṅgajo gajagate syātsaṃyato markaṭījāleneti tathā yateta bhavatī vaśyā yatheyaṃ bhavet

39.24

iti pradarśitaḥ kānte prastāraste savistaram
asti yatrākhilaṃ chandaḥ protaṃ viśvamiveśvare

39.25

janyāryyai nalinākṣi yāṃ vyaracayatprāṇādhikaste sugīḥ
svacche śroṇivirājamānaraśane saṃśritya gāṃ vāgvidḥ
tatvādhītini yatnato viracitaprātaḥkriye sammadādālasyañjahatī svayaṃ vitanuyā gīḥsampadaḥ sarvvadā

39.26

vāme vyomagajagrahaśrutimite varṣe pravṛtte kaleḥ
samprāpte śaśalāñchanāmbaravasukṣoṇīśakābde'thavā
prāyeṇa śrutabodhavacchrutisukhā śrīvṛttamañjaryyasau
śrīgovindapadāravindakṛpayā nītā samāptimmayā

39.27

iti dhīreśvarācāryyakṛtau chando'nuśāsane
śrīvṛttamañjarīnāmni saptamaḥ stabako gataḥ

39.27.p1.36

samāptaḥ
uṣṇik (kusumam)
(saptākṣaravṛttāni) 36

39.27.p1.64

ṛ
ṛddhiḥ (cha0) 64

39.27.p1.106

ṛṣabham (cha0) 106

39.27.p1.120

ṛṣabhagajavilasitam (cha0) 120

39.27.p1.278

e
ekadvayādilaghugurukiyā 278

39.27.p1.106_2

elā (cha0) 106

39.27.p1.217

au
aupacchandasakam (cha0) 217

39.27.p1.3

aurvamuniḥ 3

39.27.p1.64_2

ka
kanakaprabhā (cha0) 64

39.27.p1.66

kandaḥ (cha0) 66

39.27.p1.88

kandukam (cha0) 88

39.27.p1.26

kanyā (cha0) 26

39.27.p1.26_2

kamalam (cha0 tryakṣaraṃ vṛttam) 26

39.27.p1.40

kamalam (cha0 aṣṭākṣaram) 40

39.27.p1.45

kamalam (cha0 navākṣaram) 45

39.27.p1.241

karabhī (cha0 raṇābhedaḥ) 241

39.27.p1.38

karahañcaḥ (cha0) 38

39.27.p1.67

kalakaṇṭhaḥ (cha0) 67

39.27.p1.61

kalahaṃsaḥ (cha0) 61

39.27.p1.14

kalāparimāṇam 14

39.27.p1.10

kavijanma 10

39.27.p1.6

kavimātāmahavaṃśavarṇanam 6

39.27.p1.3_2

kavivaṃśavarṇanam 3

39.27.p1.4

kātantram (vyākaraṇam) 4

39.27.p1.125

kāntā (cha0) 125

39.27.p1.60

kāntimatī (cha0) 60

39.27.p1.73

kāntotpīḍā (cha0) 73

39.27.p1.252

kāmakalā (cha0) 252

39.27.p1.106_3

māmakrīr̤ā (cha0) 106

39.27.p1.68

kāmacāriṇī (cha0) 68

39.27.p1.27

kāmam (cha0) 27

39.27.p1.168

kāmavāṇaḥ (cha0 26 daṇḍakaḥ) 168

39.27.p1.11

kālidāsapraṇatiḥ 11

39.27.p1.236

kāvyacchandobhedāḥ 236

39.27.p1.236_2

kāvyam (cha0) 236

39.27.p1.238

kāvyollālayorekasaptatibhedāḥ 238

39.27.p1.158

kirīṭam (cha0) 158

39.27.p1.60_2

kīrtiḥ (cha0) 60

39.27.p1.63

kuṭajagatiḥ (cha0) 63

39.27.p1.61_2

kuṭajā (cha0) 61

39.27.p1.63_2

kuṭilagatiḥ (cha0) 63

39.27.p1.102

kuṭilam (cha0) 102

39.27.p1.66_2

kuṭilā (kuṭilaḥ) (cha0) 66

39.27.p1.67_2

kuṭmaladantī (cha0) 67

39.27.p1.245

kuṇḍalikā (cha0) 245

39.27.p1.55

kupuruṣajanitā (cha0) 55

39.27.p1.37

kumāralalitā (cha0) 37

39.27.p1.102_2

kumārī (cha0) 102

39.27.p1.167

kumudākaraḥ (cha0) 167

39.27.p1.105

kurarīrutā (cha0) 105

39.27.p1.114

kuvalayam (cha0) 114

39.27.p1.62

kuśāgrī (cha0) 62

39.27.p1.77

kusumavicitrā (cha0) 77

39.27.p1.162

kusumastavakaḥ (27 daṇḍakaḥ) 162

39.27.p1.132

kusumitalatāvellitā (cha0) 132

39.27.p1.265

mādhavī (cha0 jātiḥ) 265

39.27.p1.112

mānasahaṃsaḥ (cha0) 112

39.27.p1.62_2

māyā (cha0 ekādaśākṣarā) 62

39.27.p1.80

māyā (cha0 trayodaśākṣarā) 80

39.27.p1.35

mālatikā (cha0) 35

39.27.p1.54

mālatī (cha0 ekādaśakṣarā) 54

39.27.p1.81

mālatī (cha0 dvādaśākṣarā) 81

39.27.p1.264

mālatī (cha0 jātiḥ) 264

39.27.p1.176

mālabhāriṇī (ardhasamā) 176

39.27.p1.60_3

mālā (cha0 ekādaśākṣarā) 60

39.27.p1.246

mālā (cha0 jātiḥ) 246

39.27.p1.272

mālāgalitakam (cha0) 272

39.27.p1.124

mālādharam (cha0) 124

39.27.p1.108

mālinī (cha0) 108

39.27.p1.207

mukhacapalā (cha0 āryābhedaḥ) 207

39.27.p1.266

mukhavigalitakam (cha0) 266

39.27.p1.30

mugdhadhāraḥ (cha0) 30

39.27.p1.273

mugdhamālāgalitakam (cha0) 273

39.27.p1.26_3

mṛgāṅkam (cha0) 26

39.27.p1.28

mṛgī (cha0) 28

39.27.p1.26_4

mṛgendraḥ (cha0) 26

39.27.p1.86

mṛgendramukham (cha0) 86

39.27.p1.140

meghavisphūrjitā (cha0) 140

39.27.p1.242

mehinī (cha0 raḍḍhābhedaḥ) 242

39.27.p1.87

moṭakam, modakam (cha0) 87

39.27.p1.70

moṭanakam (cha0) 70

39.27.p1.87_2

mauktikadāma (cha0) 87

39.27.p1.67_3

mauktikamālā (cha0) 67

39.27.p1.16

ya
yatibodhakaśabdāḥ 16

39.27.p1.20

yatibhedakusumam 20

39.27.p1.16_2

yatilakṣaṇam 16

39.27.p1.32

yamakam (cha0) 32

39.27.p1.33

yamakaguṇaḥ (cha0) 33

39.27.p1.81_2

yamunā (cha0) 81

39.27.p1.180

yavamatī (cha0 ardhasamā) 180

39.27.p1.180_2

yavānī (cha0 ardhasamā) 180

39.27.p1.187

yugmavipulā (cha0) 187

39.27.p1.16_3

yugmāyugmapādanāmāni 16

39.27.p1.241_2

ra
raḍḍhāyāḥ sapta bhedāḥ 241

39.27.p1.240

raṇḍā (cha0) 240

39.27.p1.240_2

raṇḍākusumam 240

39.27.p1.240_3

raṇḍāyā gaṇaniyamaḥ 240

39.27.p1.62_3

ratiḥ (cha0) 62

39.27.p1.5

ratnamālāvyākaraṇakāraḥ 5

39.27.p1.66_3

rathoddhatā (cha0) 66

39.27.p1.28_2

ramaṇaḥ (cha0) 28

39.27.p1.166

ramā (26 daṇḍakaḥ) 166

39.27.p1.10_2

rambhādevī (khageśvarapatnī) 10

39.27.p1.188

ravipulā (cha0) 188

39.27.p1.227

rasikā (cha0 lalitānāmāntaram) 227

39.27.p1.235

rasikā (cha0 ṣaṭpadabhedaḥ) 235

39.27.p1.244

rājasenā (cha0 raḍḍhābhedaḥ) 244

39.27.p1.64_3

rāmā (1) (cha0) 64

39.27.p1.261

rāmā (2) (cha0) 261

39.27.p1.88_2

rucipradā, rucirā (cha0) 88

39.27.p1.248

rucirā (cha0) 248

39.27.p1.6_2

rudrasiṃhaḥ (saumāreśvaraḥ) 6

39.27.p1.11_2

rudreśvarācāryaḥ (kaveḥ
kanīyān sodaraḥ) 11

39.27.p1.46

rūkmavatī, rūpavatī (cha0) 46

39.27.p1.151

śaśivadanā ( cha0 ekaviṃśatyakṣarā ) 151

39.27.p1.28_3

śaśī ( cha0 ) 28

39.27.p1.86_2

śāradam ( cha0 ) 86

39.27.p1.128

śārdūlaḥ ( cha0 ) 128

39.27.p1.138

śārdūlalalitam ( cha0 ) 138

39.27.p1.142

śārdūlaśāṭam,
śārdūlavikrīr̤itam ( cha0 ) 142

39.27.p1.61_3

śālā ( cha0 ) 61

39.27.p1.56

śālinī ( cha0 ) 56

39.27.p1.166_2

śālūraḥ ( 26 daṇḍakaḥ ) 166

39.27.p1.55_2

śikhaṇḍita ( cha0 ) 55

39.27.p1.126

śikhariṇī ( cha0 ) 126

39.27.p1.184

śikhā (1) ( ardhasamā ) 184

39.27.p1.246_2

śikhā (2) ( cha0 jātiḥ ) 246

39.27.p1.225

śikhā (3), śikhikā (1)
( cha0 jātiḥ ) 225

39.27.p1.225_2

śikhikā (2) ( cha0 jātiḥ ) 225

39.27.p1.63_3

śivā ( cha0 ) 63

39.27.p1.176_2

śiśulīlā ( ardhasamā ) 176

39.27.p1.36_2

śīrṣā ( cha0 ) 36

39.27.p1.51

śuddhavirāṭ ( cha0 ) 51

39.27.p1.167_2

śuddhavirāḍṛṣabham ( cha0 ) 167

39.27.p1.33_2

śeṣā ( cha0 ) 33

39.27.p1.118

śailaśikhā ( cha0 ) 118

39.27.p1.148

śobhā ( cha0 ) 148

39.27.p1.66_4

śyenikā ( cha0 ) 66

39.27.p1.66_5

śyenī ( cha0 ) 66

39.27.p1.24

śrīḥ ( cha0 ekākṣarā ) 24

39.27.p1.67_4

śrīḥ ( cha0 ekādaśākṣarā ) 67

39.27.p1.3_3

śrīkāmarūpaḥ 3

39.27.p1.1

śrīkṛṣṇavandanam 1

39.27.p1.3_4

śrīcaitanyaḥ 3

39.27.p1.4_2

śrījanamejayaḥ 4

39.27.p1.6_3

śrīdamayantī devī
( dāmodarācārya-patnī ) 6

39.27.p1.74

śrīpuṭaḥ ( cha0 ) 74

39.27.p1.7

śrīprāṇanāthaḥ ( govardhanasutaḥ ) 7

39.27.p1.6_4

śrībhavadevavācaspatiḥ 6

39.27.p1.7_2

śrīrājeśvarasiṃhaḥ ( nṛpavi0 ) 7

39.27.p1.5_2

śrīviśveśvaraśāstrī 5

39.27.p1.6_5

śrīśivasiṃhaḥ ( rudrasiṃhanṛpātmajaḥ ) 6

39.27.p1.11_3

śrīsarasvatī ( kaverduhitā ) 11

39.27.p1.3_5

śrīhayagrīvamādhavaḥ 3

39.27.p1.3_6

śrīharṣācāryaḥ ( kavivaṃśapravartakaḥ ) 3

39.27.p1.203

śrutabodhe āryālakṣaṇasyāsampūrṇatā 203

39.27.p1.160

ślokaḥ ( cha0 ) 160

39.27.p1.160_2

ślokakusumam 160

39.27.p1.238_2

ṣa
ṣaṭpada-jātibhedāḥ 238

39.27.p1.237

ṣaṭpadadoṣāḥ 237

39.27.p1.234

ṣaṭpadam (cha0 ) 234

39.27.p1.181

ṣaṭpadā ( cha0 ardhasamā ) 181

39.27.p1.51_2

sa
saṃyutā ( cha0 ) 51

39.27.p1.160_3

saṅkīrṇavipulā ( cha0 ) 160

39.27.p1.156

saṅkati ( kusumam )
( caturviṃśatyakṣaravṛttāni ) 156

39.27.p1.276

saṃkhyādhvānau 276

39.27.p1.20_2

saṃkhyābodhakaśabdāḥ 20

39.27.p1.267

saṅgalitakam (1) ( cha0 ) 267

39.27.p1.p169

pṛṣṭhe paṃktau mudritapāṭhaḥ śuddhapāṭhaḥ
67 23 nāmābhi nāmnābhi
101 24 hayaryantra hayairyantra
104 4 sacatuddaśaṃ sacaturdaśaṃ
105 2 purastha puraḥstha
106 4 yatha atha
112 16 mādhavāṃ mādhavīṃ
112 26 -suprabhaya suprabhaya
112 27 tāra yatu tārayitu
113 23 ruā ruṣa
114 11 -rabhinnamiti rabhinna iti
115 27 prabhavāta prabhavati
116 12 -strayodaśa -strayodaśa
126 5 pañcādārghā pañcādīrghā
128 23 -yatibhave yatirbhave
134 3 dvādaśatatparaṃ dvādaśataḥ paraṃ
134 17 vipaścittarta vipaścittataṃ
138 18 punadīrghā punardīrghā
136 23 ruciropāṅgo rucirāpāṅgo
141 26 agādhavibodha agādhavibodhe
142 8 -cchārdala cchārdūla
151 15 -bhūsṛtaḥ bhūsṛtaḥ
153 16 māptuvanti māpnuvanti
155 5 sahiṃnaṃ sahitaṃ
155 6 caraṇammavati caraṇambhavati
155 17 yathākranaṃ yathākramaṃ
165 16 tadvadvā tadvadvā