Pramāṇa · Search · About · API

Apastambagrihyasutra 2

Anākulā, with Sudarśanārya's Tātparyadarśana 2

Language
Sanskrit

2.2

yo varṇairijyate nityaiḥ karmabhiścoditairnijaiḥ /
tebhyo '(1) pavargado yaśca taṃ namāmyadvayaṃ harim(2) //1//

2.3

āpastambamuniṃ vande mandadhīhitakāmyayā /
yo 'nuṣṭheyapadārtānāṃ kramakalpayat //2//

2.4

yatkṛtaṃ vedavadbhāṣyamādriyante vipaścitaḥ /
sa kapardī ciraṃ jīyādvedavedārthatattvavit //3//

2.5

sudarśanāryaḥ(3)kurute gṛhyatātparyanirṇayam(4) /
kevalaṃ vaidikaśraddhāprerito mandadhīrapi //4//

2.6

athaśabda ānantaryārthaḥ /
tadartha pūrvavṛttamucyate /
iha hi yajñā ekaviṃśatibhedāḥ /
tatra ca sapta pākayajñasaṃsthāḥ-

2.7

aupāsanahomo, vaiśvadevaṃ, pārvaṇa, maṣṭakā, māsiśrāddhaṃ, sarpabaliṃ, rīśānabaliriti /
sapta ca haviryajñasaṃsthāḥ-agnihotraṃ, darśapūrṇamāsā, vāgrayaṇaṃ, cāturmāsyāni, nirūḍhapaśubandhas, sautrāmaṇiḥ, piṇḍapitṛyajñādayo darvīhomā iti /
(5)saptaiva ca somasaṃsthāḥ-agniṣṭomo,'tyāgniṣṭoma, ukthya, ṣyoḍaśī, vājapeyo, 'tirātro 'ptoryāma iti /
ete ca nityāḥ niyatapradikālīnajīvananimittakā ityarthaḥ /
kuta ete ca nityāḥ?'jāyamāno vai brāhmaṇastribhiṛṇavā jāyate brahmacaryeṇarṣibhyo yajñena'devebhyaḥ prajayā pitṛbhyaḥ,(tai.saṃ.6-3-10) ityatra 'yajñena'ityakavacanaṃ 'yajñaṃ vyākhyāsyāmaḥ'(āpa.pari.1-1) itivat jātyabhiprāyaṃ manyamānasya bhagavato vasiṣṭhasya 'naiyamikaṃhyetadṛṇatrayaṃ saṃstutam'(va.saṃ.11-47) iti

2.8

vacanena eṣāmavaśyānuṣṭheyatvāvagamāt /

2.9

tathā 'sāyaṃ prātarata ūrdhvam'(āpa.gṛ.7-19.) 'yāvajjīvamagnihotraṃ juhoti,''vasante jyotiṣṭomena yajeta'(āpa.śrau.10-2-5) ityevamādibhiḥ, 'aharahaḥ pravṛjyante'(tai.brā.2-1-3.), ardhamāser'dhamāse pravṛjyate'(tai.bāra.3-2-8), 'punarbhakṣyo 'sya somapīthobhavati'; (tai.brā.3-2-3). ityevamādibhiḥ, (1) karmaṇyorambhanyāyena ca prayogābhyāsāvagamāt /

2.10

tathaiva somasyeṣaṭyādeścākaraṇe aindrāgnaśuvibhraṣṭeṣṭyādi prāyaścittavidhānena pratyavāyotpattyavagamāt /
tathaiva 'sa etāṃśṭaturhotṝnātmasparaṇānapaśyat'(tai.brā.2-3-7) iti agnihotrādisomāntānāmātmaniṣkrayaṇārthatvāvagamāt /
na tu sauryādivat(2) kovalaṃ kāmyāḥ uktahetūnāṃ sarveṣāmanupapattaiḥ /
yata evaite nityāṃ ata eva 'anāhitāgnitāsteyam'(manu.11-65). ityanāhitāgnitāyā upapātakagaṇe pāṭhaḥ /
ata eva nityādhikāravidhiprayuktamādhānam /
kāmyasiddhistu nitayānuṣṭānenaiva guṇaphalādhikāravidhayā prāsaṅgikī bhavatu /

2.11

mīmāṃsakamatyā tu yadyapi kāmyādhikāravidhigrayuktamādhānaṃ, kāmyānuṣṭhānaina ca nityasiddhiḥ (3) prasaṅgāt;tathāpi kalpasūtrakāraṇāṃ prakriyayā sādhikāratvena (4)prayuktisaktiyogyatayā anyato 'prayuktau nityādhikāravidhiprayuktirapyupapannā /
yathā(5) vivaraṇamate svavidhiprayuktamadhyayanamiti /
tasmāt mandamadhyamotkṛṣṭabuddhibhi (6) ssarvairapi traivarṇikairete 'vaśyaṃ kartavyāḥ /
te ca nānāsādhanakā nānāśākhāntarasthāṅgakā mīmāṃsānyāyasahasranirdhāryavacanavyaktikā mandabuddhibhiridānīntanair(7) durśānā- ajñāne cānuṣṭhātumaśaktāḥ kathañcana pratyaveyuritu kṛpāviṣṭacetaskatayā sūtrakāreṇa'yajñaṃ vyākhyāsyāmaḥ'(āpa.pari.1-1) iti paribhāṣāyāmekaviṃśatiyajñān sāmānyataḥ (8)

2.12

saṃkṣepataśca vyākhāyāya tāvanmātreṇānuṣṭhānānupayogāt 'athāto darśapūrṇamāsau'(āpa.śrau.1-1) ityārabhya śrautā haviryajñāssomasaṃsthāḥ (9)

2.13

kṣāmavatyādayo naimittikāḥ prasaṅgāt kāmyāśca(10) viśeṣato vyākhyātāḥ //

2.14

atha anantaram /
ācārāt-āṅ ityupasargasya avicchedo vyāptirabhipretor'thaḥ /
cāraḥ caraṇaṃ ka4masu pravartanam, 'piṇḍapitṛyajñena caranti'(āpa.śrau.1-7-2) ityādau darśanāt /
tena yatsarveṣu deśeṣu sarveṣu koleṣu ca sarvaistraividyavṛddhaiśśiṣṭairlaukikaprayojanābhāve 'pyavicchinnamavi(1)gānenādriyamāṇaṃ, ataeva mūlāntarāsambhāvāt svamūlabhūtavedānumāneliṅgabhūtaṃ karmasu pravartanaṃ sa ācāraḥ /
tasmādācārāt anumitairvedaiḥ yāni aupāsanahomādīni pākayajñaśabdavācyāni pāṇigrahaṇādīni ca yaśeṣvadhikāriṣyamāṇadehasaṃskārārthānikarmāṇi gṛhyantejñāyante kartavyatvena tāni vyākhyāsyāma iti śeṣaḥ /
yata eva ācārānumeyavedāvagamyāni gārhyaaṇi karmāṇi ata eva tebhyaḥ prathamamanuṣṭheyebhyo 'pi pūrva śrautānāṃ vyākhāyānaṃ kṛtam;pratyaśrutivihiteṣu jijñāsāyāḥ prathamabhāvitvāt, anumitavedārthajijñāsāyā(2) ścaramabhāvitvāt, jijñāsāśāntrthatvācca vyākhyānasyeti /

2.15

atra ca ācārādityācāreṇopalakṣya gārhyaaṇi karmāṇi vadannevaṃ jñāpayati- iha sākṣādanibaddhānāmapi yeṣāṃ 'jamadagnīnāṃ tu pañcāvattam'; (āpa.śrau.2-18-2) ityādīnāṃ padārthānāmācāraḥ kṛtsnadeśādivyāptassyāt te 'pi vedamūlā evoti /

2.16

kṛtsnadeśādivyāptiścādhikapaunaruktyādibhiśśraute darśanena gṛhyāntarairrdhamaśāstraiḥ nyāyabalena sampradāyavidvākhyātṛvacanairvā niścetavyā /

2.17

idaṃ cādhikārasūtram /
yānyaṅgānyuttaratra'purastādudagvopakramaḥ'(āpa.gṛ1-5) ityādīni vakṣyante teṣāṃ gārhyakarmārthatāṃ, śrautānāṃ sārvatrikāṇāmapi svato 'nidamarthatāṃ ca jñāpayitum /
etacca(3) samānopadeśātideśayorabhāvāt //

2.18

kecit-karmāṇītyetadgṛhye vakṣyamāṇānyasmaccaraṇārthānyeva, na tudharmaśabdādhikṛtadharmaśāstroktavatsarvārtāni /
tathā śrautānantaraṃ gārhyaadhikāraḥ śrautoktasārvatrikadharmāmāmiha prāptyartha iti //

2.19

2 udagayanādikālavidhiḥ /

2.20

udagayanapūrvapakṣāhaḥpuṇyāheṣu kāryāṇi //

2.21

COMMENTARIES:

2.22

udagayanādividhānaṃ dakṣiṇāyanādipratiṣedhārtham /
samuñcayaścodagayanādīnāṃ na vikalpaḥ /
puṇyāhāḥdevanakṣatrāṇi jyotiśśāstre prasiddhāni yamanakṣatrāṇi ca tadvihitāni /

Linked texts (1)