Apastambagrihyasutra 24
Anākulā, with Sudarśanārya's Tātparyadarśana 24
- Language
- Sanskrit
24.1
itha āghārānantaraṃ arthakṛtyamapyakṛtvā'jyabhāganāmakāvapūrvau homau juhoti /
tatra prathamamagnaye svāheti mantreṇāgneruttarārdhapūrvārdhe, prāgudījyāmitrtaḥ /
dvitīyaṃ somāya svāhetidakṣiṇārdhapūrvordhe, dakṣiṇapūrvasyāmityarthaḥ /
samaṃ pūrveṇa āghārasambhedamavadhiṃ kṛtvākṣṇayā rajvā yāvatyantare pūrvo hutaḥ tāvatyantara evottaraṃ juhoti, na punassannikṛṣṭaṃ viprakṛṣṭaṃ vā //6//
24.2
11 pradhānahomānantaraṃ jayādīnāṃ vidhānam /
24.3
yathopadeśaṃ pradhānāhutīrhutvā jayābhyātānānrāṣṭrabhṛtaḥ prājāpatyāṃ vyāhṛtīrvihṛtāḥ sauviṣṭakṛtīmittyupajuhoti | yadasya karmaṇo 'tyarīricaṃ yadvā nyūnamihākaram | agniṣṭatsviṣṭakṛdvidvāntsarvasviṣṭaṃ suhutaṃ karotu svāheti //
24.4
COMMENTARIES:
24.5
yathopadeśamiti /
yasmin yasmin karmaṇi yā- pradhānāhutaya ityupadśyante, yathā"anvārabdhāyāmuttarā āhutī" (āpa.gṛ.142)rititāstā ityartaḥ /
jayāḥ "cittañca cittiśca"(tai.saṃ.3-4-4) ityevamādayaḥ /
abhyātānāḥ "agnirbhūtānāṃ (tai.saṃ.3-4-5) ityādaya- /
rāṣṭrabhṛta- "ṛtāṣāḍṛtadhāme"(tai.saṃ.3-4-7) tyādayaḥ /
prajāpate na tvadetānītyeṣāprājāpatyā /
24.6
vyāhṛtayaḥ prasiddhāḥ /
vidṛtavacanaṃ samastanivṛttyartham /
eteṣāmanupadeśaḥ siddhattvāt /
sauviṣṭakṛtī aprasiddhattvāt paṭhitā /
24.7
nanveṣāpi sūtre paṭhitā -"yadasya karmaṇo 'tyarīricaṃ yadvānyūnamihākaram /
agniṣṭatsviṣṭakṛdvidvāntsarva sviṣṭaṃ suhutaṃ karotu svāhe"ti sarvaprāyaścitteṣu, (āpa.śrau.3-12-9) evaṃ tarhi etat jñāpayati pākayajñavidhirayaṃ anyeṣāmapi keṣāñcit sādhāraṇa iti /
dṛśyate ca kālagireyāṇāmanena pravṛtti- vivāhādiṣu"karmasu"ye homāścoditāḥ teṣvetasya prāptyartha teṣāṃ kālopadeśārtamidam /
jayādīnāṃ purastādājyabhāgayoścopariṣṭhāt pradhānāhutaya iti nārthaḥ /
etadarthenānena tatraivobhayorapyupadiṣṭatvāt /
'agnerupasamādhānādyajyabhāgānta uttarāhutīrhutvā'iti"sthālīpākājjuhoti"ityatideśāt tatra prāptiḥ /
pārvaṇe tu tathā āgneyasthālīpākavidhau vakṣyāmaḥ /
24.8
atha yeṣvā 'jyabhāgānta'iti vā 'jayādi pratipadyata'iti vā vacanaṃ nāsti yathā paṇyaphalīkaraṇahome tatra prāptyarthemidamucyate /
vivāhādiṣu tatra vidhānamanarthakaṃ, ājyabhāgānte jayādi pratipadyata iti vacanāt paṇyahomādayo 'pūrvā yāvaduktadharmāṇaḥ /
idaṃ tarhi prayodanaṃ kavyāntaroktāni nityāni naimittikānikāmyāni vā yadyasmadādibhiranuṣṭhīyante tadā teṣvapi etasya tantrasya pravṛttiryathā syāditi /
nanvetadapi pārvaṇātideśadarśanāt siddhamācārādyānigṛhyante iti;satyaṃ pakvahomeṣu siddhaṃ, na tvājyahomeṣu 'kūśmāṇḍairghṛtami'tyādiṣu, tasyāpakvaviṣayatvāt /
vivāhādiṣu tantravidhānaniyamārtha yasmin gṛhamedhacoditāsteṣu atrāgnerupasamādhānādyājyabhāgānta iti jayādipratipadyata iti vā vacanaṃ tatraiva tantrapravṛttiḥ iti /
tena paṇyahomādayo yāvaduktadharmāṇa iti siddham /
pradhānāhutigrahaṇaṃ jayāderājyabhāgāntasya ca tatra prasidhdyartham /
24.9
upajuhotīti upaśabda ānantaryārthaḥ /
tena pradhānāhutyanantaramupahomāḥ /
teneśānayajñe pariṣecanānte baliharaṇaṃ bhavati /
śrāddhe vānupadeśanaṃ sthālīpāke ca bahirranupraharaṇaṃ sauviṣṭakṛtīmityucyate sviṣṭakṛddevateti jñāpanārtham /
tenājyahomasviṣṭakṛt pakvahomeṣu bhavati //7//
Linked texts (1)
- Āpastambagṛhyasūtra — Āpastamba, Sanskrit