Apastambagrihyasutra 25
Anākulā, with Sudarśanārya's Tātparyadarśana 25
- Language
- Sanskrit
25.1
yathopadeśaṃ yena havirādinā vivāhādiṣu pradhānāhutaya upadiṣṭāstena tena vidhānena tā hutvā /
jayāḥcittaṃ ca svāhe(tai.saṃ.#ra-4-4) ti trayodaśa /
agnirbhūtānāmadhipatissamāvatvasminniti(tai.saṃ.3-4-7)rāṣṭrabhṛto dvāviṃśatiḥ /
tatra ṛtāṣāḍityanudrutya 'tasmai svāhe'tyantena prathamāhutiṃ juhoti /
'tābhyassvāhā'ityetāvataivottrām /
evamuttre pañca paryāyāḥ /
tatra 'nāma sa idaṃ brahmā'ityanuṣaṅgaḥ /
'tābhyaḥ svāhā'iti ca /
'bhuvanasya pate... svastibhisvāhā'iti trayodaśī /
'parameṣṭhī'tyādayaḥ pūrvavaccatvāraḥ paryāyāḥ /
'sano bhuvanasya pate..... yaccha svāhā'iti dvāviṃśī /
'prajāpate na tvetāni'iti ṛkprājāpatyā /
prājāpatyayarcā valmīkavapāyāmavanayet'(tai.brā.3-7-2) iti śruteḥ /
sūtrakāreṇa'prajāpate na tvadetānī'ti prājāpatyayarcā valmīkavapāyāmavanīya'; (āpa.śrau.9-2-4) iti vyākhyātatvāt /
vyāhṛtī vihṛtāḥ 'bhūḥ svāhā, bhuvaḥ svāhā suvaḥ svāhā'iti /
sauviṣṭakṛtī 'yadasya '; karmaṇaḥ iti ṛk /
ātra cāsyāḥ sviṣṭakṛddevatāktvaṃ liṅgādeva sugamam /
devatājñānasya karmāṅgatvamapi"yo ha vā aviditārṣeyacchandodevatābrāhmaṇena mantreṇa yājayati vādhyāpayati vā sthāṇumṛcchati"ityādiśruteḥ, aviditvā ṝṣiṃ chando daivataṃ yogameva ca /
25.2
yo 'dhyāpayejjapedvāpi pāpīyān jāyate tu saḥ //
25.3
iti smṛteśca siddham /
ato yatrarṣe yādijñānānāṃ naivaṃvidhiḥ tatra tāni pākṣikāṇīti gamyate /
evametā jayādikā
25.4
aṣṭapañcāśadāhutīḥ pradhānahomānantaramupajuhot /
yatrāpi sarpabalāyādau pārvaṇātidiṣṭaḥ sviṣṭakṛta tatrāpi pradhānāhutyanantaramevaitāḥ /
tataḥ sviṣṭakṛt; ktvāpratyatyāt, upopasargācca //
25.5
kecit-sviṣṭakṛto 'nantaraṃ jayādayaḥ 'agniḥ sviṣṭakadvitīya- (āpa.gṛ.7-7) iti sviṣṭakṛta- pradhānatulyadharmatvajñāpanāditi /
25.6
nanu-yadyatyaiva sarvapradhānahomānantara sādhāraṇyena jayādaya upadiṣṭāḥ kimartha tatra tatra 'jayādi pratipadyate'iti vacanam ? ucyate-yatraitadvacanaṃ nāsti pārvaṇādau na tatra jayādaya ityevamartham /
evaṃ tarhyatra sādhāraṇavidhānamevānarthakam /
na ;kevalaṃ jayādivijhyarthatvāt /
anyathā vivāhādā veteṣvanvārambho 'pi syāt /
kiñca asminnasatitatra tatra 'jayābhyātānāni'tyādimantrasannāma ityante gururgranthaḥ punaḥ punaḥ paṭhitavyassyāt /
tasmādanvārambhādinivṛttyarta granthalāghavārtha cedaṃ sādhāraṇavidhānam /
25.7
kecit- yatrājyabhāgāntaṃ purastāttantraṃ tatra sarvatra jayādyuttaratantram /
etayormadhye 'yathopadeśaṃ pradhānāhutīḥ 'ityādiśeṣeṇa pradhānahomānāṃ vidhānāt /
āgneye 'pi ca sthālīpāke jayādirvidyata eva, 'siddhamuttaram'(āpa.gṛ.7-14) iti padadvayasūtreṇa jayādyuttaratantropadeśāt
25.8
māsiśrāddhe ddhādau ca 'pārvaṇena'(āpa.gṛ.7-23) ityātideśāt /
ājyahomeṣu jayādyanantaraṃ śrautavat tūṣṇīṃ paridhīnagnau prahṛtya tān darvīsaṃsrāveṇābhijuhoti;paridhitatsaṃskārāṇāṃ śrautavadabhyanujñānasyoktatvāt, kṛtakāryāṇāṃ pratipattyapekṣatvāt ācārācca /
śamyāścet, asmin kāle apohyā;'atha śamyā upodya'(bau.gṛ.1-4-37) iti bodhāyanavacanāt, ācārācca //7//
25.9
12 agneruttaraṃ pariṣecanam /
25.10
pūrvavatpariṣecanamanvamaṃsthāḥ prāsāvīriti mantrasannāmaḥ //
25.11
COMMENTARIES:
25.12
pūrvavaditi /
paitṛkeṣu samantameva tūṣṇīm /
anyatra mantravanti catvāri pariṣecanāni //7//
25.13
sannamanaṃsannāmaḥ, ūha ityarthaḥ /
'anumanyasve'tyasyā 'nvamaṃsthā'iti sannāmaḥ /
'prasuve'tyasya 'prāsāvī'riti /
prāk pariṣecanāt tūṣṇīṃ paridhīnāṃ praharaṇam /
purastādupahomānāmekaviṃśatyā samidho 'bhyādhānam /
barhiranupraharaṇamādyahomeṣu nāsti, lepayorityasyā samidho 'bhyādhānam /
barhiranupraharaṇamājyahomeṣu nāsti, lepayorityasya pakhvahomaviṣayatvāt /
pariṣecanānte praṇītāvimokaḥ /
brahmā ca karmānte yathetaṃ pratiniṣkāmati /
mantrasannāma iti mantragrahaṇaṃ mantrāṇāmayasūhavidhiryathāsvāt, anyathāgnerapi sannāmassambhāvyeta /
sannāmaśabdasyānyatrāpi darśanāt, yathā-sannamayatyanumārṣṭi veti //9//
Linked texts (1)
- Āpastambagṛhyasūtra — Āpastamba, Sanskrit