Apastambagrihyasutra 26

Anākulā, with Sudarśanārya's Tātparyadarśana 26

Language: Sanskrit

26.1

agni pariṣecanaṃ pūrvavat /
ayaṃ tu viśeṣaḥ, adite 'numanyasvetyādiṣu triṣu anumanyasvetyasya sthāne 'anvamaṃsthāḥ'iti , devasavitarityatra 'prasuva'ityasya sthāne 'prāsāvīḥ'iti /
atra śrautavat praṇītā vimuñcati tūṣṇīm;kṛtakāryāṇāmāsāṃ pratipattyapekṣatvāt, praṇītādbhyo diśo 'bhyupanīya'(bau.gṛ.1-4-38) iti bodhāyanavacanāt, ācārācca /
brāhmaṇaśca yathāśakti dānamānādinā satkṛto gacchet //

26.2

atreyaṃ sthitiḥ- agnimidhvetyādi mantrasannāma ityantaḥ prācyodīcyāṅigasamudāyaḥ sarvagārhyapradhānahomānāṃ sādhāraṇaḥ, 'yathopadeśaṃ pradhānāhutīrhutvā'iti prācyodīcyapadārthāpekṣayā homānāṃ viśeṣaṇaṃ prādhānyābhidhānāt /
evañcāhomeṣu nāmakaraṇādiṣu tantrasyāprasahga eva /

26.3

nanvevaṃ 'agnerupasamādhānādyājyabhāgānte'iti kimarthastatra tatra punarupadeśaḥ?utyate- yatra punaḥ 'apivottarayā juhuyāt'(āpa.gṛ.5-20)

26.4

'kāmamanyubhyāṃ vā juhuyāt'(āpa.dha.1-26-13) ityādiṣu nopadeśaḥ naivatatredaṃ tantramiti niyamārthaḥ /
kuta etat ? kevalājyahaviṣveva prayodanāntaramantareṇāsya tantrasyopadeśāt /
upākaraṇasamāpanādīnāṃ tu tatra tantropadeśābhāv'pi 'kūśmāṇḍairjuhuyādghṛtam'ityāderiva tantrārthitvāvagamāt anena sādhāraṇavidhānenaiva tantram /
tantrārtitvāvagamastu gṛhyāntareṣu tantravatāmevopadeśāt /

26.5

āpastambadarśanānugatopadeśāt, avigītaśiṣṭācārācca /

26.6

yadyevamājyauṣadhahaviṣke 'pi vivāhe kimarthastantropadeśaḥ? /
ucyatelājahomānāṃ kṛtsnavidhānena tantrānapekṣatvāt /
upanayanādivadājyahomārta eva tantropadośaḥ /
tatā 'tasminnupaviśata uttaro varaḥ '(āpa.gṛ4-9) ityasyānantaramevagnerupasamādhānādi, na tu 'yathāsthānamupaviśya'; (āpa.gṛ.5-10) ityasyānantaramiti kramārthaśca /
tatā kevalauṣadhahaviṣi sthālīpāke 'pi kramārtha eva /
yadyapi śraute darśanāt pātraprokṣaṇānantaramavaghātādi yuktam, tathāpyetadvacanabalāt tantrāt purastādeveti /
aiśāne 'pi sthālīpāke sthaṇḍilakalpanānte ttram, natu pārvaṇavadgṛha eva pratiṣṭhitābhighāraṇānantaramiti kramārtha eva /

26.7

kecit-kalpāntaravihiteṣu apārvaṇātideśeṣu ājyahomeṣu tantrārthiṣu 'kūśmāṇḍairjuhuyādghṛtam'ityādiṣvasya tantrasya prāptyarta yathopadeśamiti sāmānyavidhānam /
atratyeṣu tu vivāhādiṣu yeṣveva punarvidhānaṃ tatraiva, nānyatra paṇyahomādiṣviti niyamārtha tatra tatra tantravidhānam /
pitryeṣu tu 'ekaikaśaḥ pitṛsaṃyuktāni'(āpa.gṛ.1-18) ityādiviśeṣavidhānāt tantrasiddhiriti //8//

26.8

evaṃ sarvagārhyahomānāṃ sādhāraṇaṃ smārta vidhimuktvā, idānīṃ pākayajñeṣu vaikalpikaṃ śrautaṃ vidhimāha--
13 pākayajñaśabdārthaḥ /

26.9

laukikānāṃ pākayajñaśabdaḥ //

26.10

COMMENTARIES:

26.11

loke bhavālaukikāḥlokasmṛtilakṣaṇā ityarthaḥ /
lokaśabdena śiṣṭā ucyante /
pākayajña iti vivāhādīnāṃ saṃjñā vidhīyate /

26.12

pākaśabdo 'lpavacanaḥ, yathā-kṣipraṃ yajeta pāko deva (āpa.gṛ.20-15) iti /
pākaguṇako yajñaḥ pākayajña iti nirvacane ājyahomeṣu saṃjñāna syāt /
tatsaṃjñāprayojanaṃ"yajñaṃ vāyakhyāsyāmaḥ"(āpa.pa.1-1) ityatra etoṣāmantarbāvaḥ /
"niṛtiṃ pākayajñena yajete"tyatra ca dharmaprāptiḥ // 10 //

Linked texts (1)

Āpastambagṛhyasūtra — Āpastamba, Sanskrit