Apastambagrihyasutra 27
Anākulā, with Sudarśanārya's Tātparyadarśana 27
- Language
- Sanskrit
27.1
lokayanti vedairvedārthāniti lokāḥ traividyavṛddhāḥ śiṣṭāḥ dvijanmānaḥ /
tairlokairācaryante yāni karmaṇi tānilaukikāni,teṣāṃ madhye saptānāṃ aupāsanahomādīnāṃpākayajñaśabdaḥ saṃjñātvena prasiddhaḥ, natu śrautānāṃ vivāhādīnāṃ ca, tatra lokānāmaprayogāt /
yadi lokaprayogādevaiṣāṃ pākayajñanāmatā prasiddhaiva, tarhi 'pākayajñeṣu brāhmaṇāvekṣo vidhiḥ'ityetāvatālam, kimartha 'laukikānāṃ pākayajñasabhdaḥ, iti ?ucyate-pākena pakvena caruṇā sādhyo yajñaḥ pākayajñaḥ ityevaṃ vyutpannasaṃjñānuvādāt nāntarīyakāvagataścarurevāgnihotrikavidhau haviḥ, na punarvidhyantaravadājyādikamapīti niyamajñāpanārtham /
baudhāyanena tu atrājyaṃ havirupadiṣṭam /
na tvāgnihotrikaṃ haviriha bhavati, agnihotradharmaprāpakapramāṇābhāvāt /
'dvirjuhoti'; (āpa.gṛ.2-11) ityevamādayaḥ punaḥ pañca padārthāḥ vacanabalādbhavanti /
devatāstu tattanmantrapratipādyā eva //10//
27.2
tatra brāhmaṇāvekṣo vidhiḥ //
27.3
dvirjuhoti dvirnimārṣṭi dviḥ prāśnātyutsṛpyācāmati nirleḍhīti //
27.4
COMMENTARIES:
27.5
tatra teṣu pākayajñeṣvaparo vidhirbrahmaṇāvekṣa ityācakṣate /
brāhmaṇamātmani pramāṇatvenāvekṣata itibrāhmaṇāvekṣaḥ brāhmaṇadṛṣṭa ityarthaḥ /
vidhiḥ prayogaḥ, pragukta āghāravān darśapūrṇamāsaprakṛtiḥ /
ayaṃ tvagnihotra prakṛtiḥ brāhmaṇāvekṣaḥ /
ubhayorvikalpastatretyucyate-yeṣu pākayajñeṣu āghāravatastantrasya pravṛttiḥ tatrāvāsya vikalpena prāptiriti darśanārtham /
tena paṇyahomādiṣu asya vidherapravṛttiḥ /
27.6
tatra 'dvirjuhotī'tyanena agnihotrāhutyorubhayordhamaḥ pākayajñeṣu pradhānāhutiṃ sviṣṭakṛtaṃ cādhikṛtya vihito veditavyaḥ /
'dvirnimārṣṭī' ti cāgnihotravallepanimārjanam /
'dviḥ prāśnātī'tyuṅguliprāśanam /
'utsṛpyācāmatī' tica yattatratṛtīyaṃ prāśanaṃ barhiṣopayamyodaṅṅāvṛtyotsṛpyācāmatīti taccoditam /
nirleḍhītiyattatra 'dviḥsrucaṃ nirlehya, iti ca taccoditam /
yāvatā ca vidhānena homādisaṃsiddhistāvadamantravadagnihotrādeva pratyetavyam /
tadyathā-sruveṇonnayanaṃ, pālāśīsamidāhutidhāraṇārthā, caturgṛhītaṃ pañcagṛhītaṃ iti /
tatra prayogaḥ agnimidhvā parisamūhya, paristīrya, paryukṣya,ājyahomeṣvājyaṃ saṃskṛtya, pakvahomeṣu sthālīpākaṃ sruksruvaṃ saṃmṛjya yāvatpradhānāhuti caturgṛhītāni pañcagṛhītāni vā samavadyati /
yatrobhayaṃ havistatra tasyobhayasya, yathāmāsiśrāddhe /
tataḥ paścādagnerbarhiṣyupasādya pālāśīṃ samidhamādhāya sarvāneva mantrān samanudrutya sakṛdeva pradhānāhutīrhutvā prātaragnihotravallepamapamṛjya barhiṣi nimārṣṭi yadyahani karma /
atha rātrau sāyamagnihotravat /
tatassauviṣṭakṛtīṃ dvitīyāmāhutiṃ uttarāhutivajjuhoti-agnaye sviṣṭakṛte svāheti sthālīpākeṣu /
'yadasya karmaṇa'; ityājyahomeṣu /
iśānayajñe tu karma tatra coditena mantreṇa /
tataḥ pūrvavallepamavamṛjya prācīnāvītī dakṣiṇato bhūmau nmārṣṭi /
tataḥ srucaṃ sādayitvā aṅguliprāśanādinirlepanāntamagnihotravat /
tato darbhaiḥ sukprakṣālanaṃ, tataḥ parisamūhanaparyukṣaṇe /
etadāgnihotrikaṃ nāma tantraṃ sarvapākayajñeṣu āghāravatā tantreṇa saha vikalpyate //11//
Linked texts (1)
- Āpastambagṛhyasūtra — Āpastamba, Sanskrit