Kathakagrihyasutra 20
Commentary of Devapāla 20
- Language
- Sanskrit
20.1
athetyānantarye | ṛtau ṛtau bhavānyārtavāni karmāṇi vakṣyāmaḥ | svasti avināśa īyate prāpyate yaistāni svastyayanāni | tāni katicinnityānyapi śrāvaṇyādīni, teṣāmakaraṇe kālacoditānāmiti pratikṛtirbhavati | kapotanilayaśāntyādīni svastyayanānyeva |
20.2
catasraḥ paurṇamāsyaḥ-śrāvaṇī, āśvayujī, āgrahāyaṇī, phālgunī| śravaṇena yuktā paurṇamāsī śrāvaṇī | tasyāṃ catvāri havīṃṣyāvāpasthāne nirupyāsādayedapūpādīni | tatra apūpo vrīhimayo ghṛtapakvaḥ, yavamayastu tailapakvaḥ phālgunyāṃ tailapakvasya juhotīti liṅgāt | caturṣvapi mātra-
varṇikyaḥ, apūpe viṣṇuḥ, carau rātryaḥ, dhānāsu saktuṣu ca sarpāḥ| ubhayaṃ dhānāḥ saktavaśca akṣatānāmanavahatānāṃ yavānām | iṣṭivikāratvādājyabhāgāntaṃ pūrvārdhānmadhyāccāvadāya pradhānānuṣṭhānaṃ sarvam| juhotinā coditaḥ svāhākāraḥ |
20.3
mantracatuṣṭayasya pratīkenāpūpādihomeṣu viniyogo'nena bhaṇitaḥ |
20.4
avaṭeṣu garteṣu | darvyā, natu srucā | yeṣu veti mantreṇa homaḥ| abhighāraḥ sarvatra jñeyaḥ, nānabhighṛtaṃ havirastīti saktūnām |
20.5
ubhayatreti aupasadhome avaṭahome ca | anye tvāhuḥ–ubhayatretyatra sāyaṃprātarhomakālo lakṣyate | yaduktaṃ divācarebhyo bhūtebhyo divā, naktañcarebhyo naktamiti vaiśvadevavaliharaṇam, tatra sthāne saktubaliranenocyate cāturmāsiko gṛhyāntare tathādarśanāt | sāvitreṇa ca devasya tvetyādinā ākhurājāya balimupaharāmītyantenaiṣa balyupahāraḥ | ādyantayorveti śrāvaṇīphālgunyoriti kecit | ādyantayorhaviṣorapūpasaktulakṣaṇayorākhurājāya baliṃ harediti tvanye ||
vaiṣṇavī | triṣṭup | devaputrāṇāmārṣam | he viṣṇo vyāpaka, he śipiviṣṭa śipayo raśmayaḥ śaktayo vā jagatāṃ nirmātryastābhirāviṣṭo vyāptaḥ śipiviṣṭastasya saṃbodhana he śipiviṣṭa viṣṇo ahaṃ te tava vaṣaṭ ākṛṇomi vaṣaḍantena mantreṇa havirdadāmītyarthaḥ | ka | āse chāndaso varṇalopaḥ āsye agnau | agnireva hi sarvadevānāṃ mukhaṃ, tenaiva hi devāḥ suhavīṃṣi bhuñjate | taddhavyaṃ haviḥ me mama saṃbandhi juṣasva bhuṅkṣva | kiṃca mama saṃbandhinyo giro vāco mantrātmikāḥ suṣṭutayaḥ śobhanastutirūpāstvāṃ vardhayantu | yūyamiti pūjāyāṃ bahuvacanaṃ, vyatyayena vā | tvaṃ ca stutibhirvardhito haviṣā ca pramodito no'smānpāhi rakṣa sadā sarvakālam ||
gāyatrī | rātrirdevatā | devaputrāṇāmārṣam | rātrī rajanī āgacchantī vyakhyat ‘khyā prathane’ vividhaṃ prakāśaṃ karoti | kaiḥ | akṣibhiścandrādibhiḥ | devī dyotamānā | purūṇi bahūni trāyate iti purutrā | kiṃca viśvāḥ sarvā adhiśriyaḥ adhikaśobhā adhita ādhatte ||
kāṇḍapatitasya sarparājasyārṣam | sarpebhyo namo astu kāyavāṅmanobhiḥ praṇatirbhavatu | kebhyaḥ | ye ke ca pṛthivyāmadhi, kṣiterupari, tathā ye'ntarikṣe divi ca sthitāstebhyaḥ sarpebhyo namaḥ ||
ye divo dyulokasya rocane dyotane prakāśane sthitāḥ vādo vādayitāraḥ stanayitnukāriṇaḥ, ye ca sūryyasya raśmiṣu sthitvā varṣanti nāgāḥ, ye cāpsu sadāṃsi gṛhāṇi kṛtavantaḥ, tebhyaḥ sarpebhyo namaḥ ||
vāśabdaścārthe | yeṣu vā yātudhānā rākṣasāḥ sthitāḥ tena daṣṭasyonmattasya darśanāt, ye ca vanaspatīṃllakṣaṇīkṛtya avasthitāḥ, ye cāvaṭeṣu bileṣu śerate tiṣṭhanti, tebhyaḥ sarpebhyo namaḥ || sāvitro vyākhyātaḥ ||
Linked texts (1)
- Kāṭhakagṛhyasūtra — Laugākṣi, Sanskrit