<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala-commentary.23 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Auxiliary Sciences of the Veda](https://indike.org/pramana/in.vedanga) › [Ritual sūtras](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa) › [Manuals of the domestic ritual](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya) › [Kāṭhakagṛhyasūtra](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka) › [Commentary of Devapala](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala-commentary) › 23

# Kathakagrihyasutra 23

Commentary of Devapāla 23

- **Language:** Sanskrit

### [23.1](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala-commentary.23.1)

‘upasṛṣṭā gāvo vasanti’(7) iti liṅgāt sarvametatkarma gosvāmināmupadiśyate |

### [23.2](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala-commentary.23.2)

pṛṣātakaṃ pṛṣadājyaṃ tatpunardadhimiśramājyamataśca sānnāyyadharmakam | ājyabhāgāntaṃ copasamādhānaṃ kṛtvā viṣṇormanaseti pavitraṃ kṛtvā agnijihveti pṛṣātakamutpūya pradhānayāgo'yaṃ kartavyaḥ | māntravarṇikyaśca devatāḥ | mantrāstu ‘iha prajā’ ityādibhiḥ pratīkaiścatvāro viniyuktāḥ | taiścaturbhiborderścatasra āhutayaḥ|

### [23.5](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala-commentary.23.5)

juhuyādityanuṣaṅgaḥ | nityāḥ punaḥ ṛca iha gāvaḥ, ayaṃ yajñaḥ, ā naḥ prajāmiti tisra eva smaryante bahupradhānasaṃbandhāt |

### [23.6](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala-commentary.23.6)

dadhikrāvṇa iti mantreṇa pṛṣātakasya śeṣaṃ prāśnāti |

### [23.7](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala-commentary.23.7)

vatsairyuktā gāvastāṃ rātriṃ vasanti |  
triṣṭup, gāvo devatā, brahmaṇa ārṣam | iha asmadgṛhe prajā gavāmapatyāni ramantāṃ krīḍantu viśvarūpāḥ sarvā asmin goṣṭhe gavāṃ sthāne | viśvabhṛtaḥ sarvasya poṣikā yajñavṛṣṭyādidvāreṇa, janitrīḥ janitryaḥ avantyaḥ, agniṃ kulāyaṃ paścāspadaṃ samyagvasānā ācchādayantyaḥ ‘agniḥ pa-  
śūnāṃ kulāyaḥ' ityanuśravaḥ | asmānavantu rakṣantu āgacchantu prīṇayantu tarpayantu praviśantu | kena | ghṛtena, payasā ca ||  
anuṣṭup, ṛṣidevate pūrvavat | asmingoṣṭhe vartamānāstāḥ payasvatīḥ kṣīrānvitāḥ asmānavantu | vayovṛdhaḥ, vayo dhanaṃ vardhayantīti vayovṛdhaḥ | kāstāḥ | yāsāmūdho dugdhādhāraścaturbilaṃ stanacatuṣṭayayuktaṃ madhormadhunā madhurasena kṣīreṇa, ghṛtena ca pūrṇam ||  
vaiśvadevī, jagatī, śiśuśaiśvayorārṣam| marutaḥ sūryaraśmayaścātra viśvedevāḥ | iha yajñe viśve sarve devā āgacchantu avasā annena dhanena ca saha | pṛṣadaśvā marutaḥ mitarāviṇaḥ | pṛśniḥ pṛthivī dyaurvāgvā mātā yeṣāṃ te pṛśnimātaraḥ | śubhaṃyāvāno śubhasyotkṛṣṭasya phalasya prāpayitāraḥ | vidatheṣu yajñeṣu jagmayo gantāraḥ | agnineva haviḥ khādayantītyagnijihvāḥ | manavo mantāraḥ| sūrya iva dṛśyante sūracakṣasaḥ ||  
āgneyī, triṣṭup | he deva agne ghṛtaṃ piban tvaṃ yaja pūjaya devān | harito'śvāstvāmāvahantu, raśmayo vā haritaḥ | tristhāno hyatrāgniḥ | kīdṛśā raśmayaḥ | ghṛtapruṣaḥ ghṛtamājyamudakaṃ vā dahantīti ghṛtapruṣaḥ | agniḥ kīdṛśaḥ | ghṛtapratīkaḥ, ghṛtamabhimukhīkṛṛtya kāyati prakāśayatīti ghṛtapratīkaḥ, ghṛtena hi prajvalito bhaumo'gniḥ prakāśate | ghṛtapṛṣṭhaḥ, vāḍavo'gnirvaidyuto vā| ghṛtamāhūyate'sminniti ghṛtāhavanaḥ| ghṛtamudakamasya vāḍavādyagnerdhāma sthānam ||  
gāva ucyante—yūyamambhaḥ pānīyaṃ stha bhavatha yajñadvāreṇa vṛṣṭisaṃbhavahetutvāt | ato yuṣmākaṃ saṃbandhi ambho'haṃ bhakṣīya kṣīramapyatrāmbhaḥ| mahaḥ stha ojorūpā yūyaṃ bhavatha, tato maho bhakṣīya prāpnuyām| ūrjamannāni payodvāreṇa bhavatha, tataḥ ūrjaṃ bhakṣīya| rāyo dhanasya poṣaḥ puṣṭirbhavatha yūyamatò'haṃ yauṣmākaṃ dhanapoṣamaśnuyām| revatī ramadhvaṃ 'paśavo vai revatī' iti śruteḥ revatyo yūyaṃ ramadhvamiha gṛhe krīḍata| asminyonau yajamāne arjanahetau, atra goṣṭhe gavāṃ sthāne ayaṃ yajamāno gopatirbandhuḥ poṣakatvāt| ata ito yajamānāt māpagāta anyatra mā guḥ, māṃ mā hāsiṣṭa mā tyākṣuḥ, bahvyaśca me bhavatha ||  
saṃhitā viśvarūpā gauriti trīṇi gonāmāni, vyatyayenaikavacanam| samyagdhitāḥ, viśvarūpāśca sarvasyotpādakatvena, gāvo ganya āganya iha martyaloke yajñārtham| ata ā morjā viśa, ūrjā annena balena ca saha māmāviśata vyāpnuta | gaupatyena ca gopatitvena saha āviśata| vo yuṣmākaṃ rāyo dhanāni mayi śrayantāṃ samāśrayantu | sahasrapoṣaṃ vaḥ puṣeyaṃ, yuṣmatsaṃbandhinyā sahasrasaṃkhyayā puṣṭaḥ syāṃ gosahasrāṇāmadhipatiḥ syāmityarthaḥ | amumapi prayuñjate iti aviniyukto'pi vyākhyātaḥ | vayo'pi ca poṣayantyanena mantradvayena ||  
raudrībhirabhijuhuyādityājyena homa iti raudryo yathāprayogaṃ vyākhyāyante

## Linked texts (1)

- [Kāṭhakagṛhyasūtra](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka.58.6) — Laugākṣi, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala-commentary.23](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.kathaka!devapala-commentary.23) · Pramāṇa
